ଆଜଗାମାଥ ଭରତୋ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। କିଂ ତ୍ଵଂ ଚିଂତଯସେ ଦେଵ ନ ରହସ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଏହିବେଳେ ଭରତ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି? ମୋଠାରୁ କିଛି ଗୁପ୍ତ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ଦେଵକାର୍ଯେ ଧରାଯାଂ ଵା ସ୍ଵକାର୍ଯେ ଵା ନରୋତ୍ତମ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵଂତଂ ଭରତଂ ଧ୍ଯାଯମାନମଵସ୍ଥିତମ୍
'ଦେବମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର କିଛି, କିମ୍ବା ନିଜ କିଛି କାରଣ ଅଛି କି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ?' ଏଭଳି କହୁଥିବା ଭରତ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରତ ଦେଖିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ରହସ୍ଯଂ ତୁ ନ ଵୈ ତଵ। ଭଵାନ୍ବହିଶ୍ଚରଃ ପ୍ରାଣୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ
ରାଘବ କହିଲେ: 'ତୁମଠାରୁ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ସମାନ, ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ।'
ଅଵେଦ୍ଯଂ ଭଵତୋ ନାସ୍ତି ମମ ସତ୍ଯଂ ଵିଧାରଯ। ଏଷା ମେ ମହତୀ ଚିଂତା କଥଂ ଦେଵୈର୍ଵିଭୀଷଣଃ
'ମୋ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଅଜଣା କିଛି ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାସ କର; ଏହି ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ମୋର, ବିଭୀଷଣ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଅଛନ୍ତି।'
ଵର୍ତତେ ଯଦ୍ଧିତାର୍ଥଂ ଵୈ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ନିପାତିତଃ। ଗମିଷ୍ଯେ ତଦହଂ ଲଂକାଂ ଯତ୍ର ଚାସୌ ଵିଭୀଷଣଃ
'ତାଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି; ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭୀଷଣ ଅଛନ୍ତି।'
ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୀଂ ତାଂ ତୁ କାର୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ରାକ୍ଷସମ୍। ଆଲୋକ୍ଯ ସର୍ଵଵସୁଧାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ସହରକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ପରେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମହାରାଜଂ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭାତୃପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଏଵଂ ଵଦତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଭରତଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଁଡାଇ ଭରତ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ...'।
ଉଵାଚ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯେ ଭଵତା ସହ। ଏଵଂ କୁରୁ ମହାବାହୋ ସୌମିତ୍ରିରିହ ତିଷ୍ଠତୁ
ସେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବି। ମହାବାହୁ, ଏହିପରି କରନ୍ତୁ। ସଉମିତ୍ରି ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭରତଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରଂ ଚାହ ଵୈ ପୁରେ। ରକ୍ଷାକାର୍ଯା ତ୍ଵଯା ଵୀର ଯାଵଦାଗମନଂ ହି ନୌ
ଏପରି କହି ରାମ ଭରତଙ୍କୁ ଓ ସହରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବୀର, ଆମେ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ରକ୍ଷାର କାମ କର।'
ଏଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଦିଶ୍ଯ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵୈ ପୁଷ୍ପକଂ ନୃପ। ଆରୁରୋହ ସ ଵୈ ଯାନଂ କୌସଲ୍ଯାନଂଦଵର୍ଧନଃ
ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ପୁଷ୍ପକ ଭାବନା କରି, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦବର୍ଦ୍ଧନ ରାମ ସେ ଯାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ପୁଷ୍ପକଂ ତୁ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଗାଂଧାରଵିଷଯୋ ଯତଃ। ଭରତସ୍ଯ ସୁତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗନ୍ନୀତିଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ପୁଷ୍ପକ ଗାନ୍ଧାର ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଭରତଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ସଂସାରର ଶାସନ ଦେଖିଲେ।
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସୁତୌ ଯତଃ। ପୁରେଷୁ ତେଷୁ ଷଡ୍ରାତ୍ରମୁଷିତ୍ଵା ରଘୁନଂଦନୌ
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀମାନେ ସେଠାରେ ଛଅ ରାତି ରହିଲେ।
ଗତୌ ତେନ ଵିମାନେନ ଦକ୍ଷିଣାମଭିତୋ ଦିଶମ୍। ଗଂଗାଯାମୁନସଂଭେଦଂ ପ୍ରଯାଗମୃଷିସେଵିତମ୍
ସେହି ବିମାନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଭରଦ୍ଵାଜମତ୍ରେରାଶ୍ରମମୀଯତୁଃ। ସଂଭାଷ୍ଯ ଚ ମୁନୀଂସ୍ତତ୍ର ଜନସ୍ଥାନମୁପାଗତୌ
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ କଥାହେବା ପରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ। ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ହୃତା ସୀତା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ହତ୍ଵା ଜଟାଯୁଷଂ ଗୃଧ୍ରଂ ଯୋସୌ ପିତୃସଖୋ ହି ନୌ
ରାମ କହିଲେ: 'ଏଠି ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରିନେଇଥିଲା, ଆମ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ।'
ଅତ୍ରାସ୍ମାକଂ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କବଂଧେନ କୁବୁଦ୍ଧିନା। ହତେନ ତେନ ଦଗ୍ଧେନ ସୀତାସ୍ତେ ରାଵଣାଲଯେ
'ଏଠି ଆମେ ଦୁଷ୍ଟ କବନ୍ଧ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲୁ। ସେ ମରି ଦାହ ହେବା ପରେ, ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।'
ୠଷ୍ଯମୂକେ ଗିରିଵରେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵାନରଃ। ସ ତେ କରିଷ୍ଯତେ ସାହ୍ଯଂ ପଂପାଂ ଵ୍ରଜ ସହାନୁଜଃ
'ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବାନର ଅଛନ୍ତି। ସେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ। ତୁମେ ଭାଇ ସହିତ ପମ୍ପାକୁ ଯାଅ।'
ପଂପାସରଃ ସମାସାଦ୍ଯ ଶବରୀଂ ଗଚ୍ଛ ତାପସୀମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖିତୋ ଵୀର ନିରାଶୋ ଜୀଵିତେ ସ୍ଥିତଃ
'ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାପସୀ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖ।' ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ଦୁଃଖିତ ଓ ଜୀବନରେ ଆଶାହୀନ ହିରୋ ରହିଗଲେ।
ଇଯଂ ସା ନଲିନୀ ଵୀର ଯସ୍ଯାଂ ଵୈ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଵଦତ୍। ମା କୃଥାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଶୋକଂ ଶତ୍ରୁଵିନାଶନ
'ଏହି ହେଉଛି ସେ ନଳିନୀ ପୋଖରୀ, ବୀର, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିଲେ: "ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଦୁଃଖ କରନି।"'
ଆଜ୍ଞାକାରିଣି ଭୃତ୍ଯେ ଚ ମଯି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ମୈଥିଲୀମ୍। ଅତ୍ର ମେ ଵାର୍ଷିକା ମାସା ଗତା ଵର୍ଷଶତୋପମାଃ
'ତୁମେ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଲେ, ଏଠି ମୈଥିଳୀକୁ ପାଇବ। ଏଠି ମୋତେ ଯେତେ ମାସ କଟିଲା, ଶତ ବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଲା।'
ଅତ୍ରୈଵ ନିହତୋ ଵାଲୀ ସୁଗ୍ରୀଵାର୍ଥେ ପରଂତପ। ଏଷା ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ନୂନଂ କିଷ୍କିଂଧା ଵାଲିପାଲିତା
'ଏଠି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରାଯାଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ। ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ହେଉଛି ବାଲୀ ଶାସିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା।'
ଯସ୍ଯାଂ ଵୈ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ଵାନରୈଃ ସହିତୋ ଵୀର ତାଵଦାସ୍ତେ ସମାଃ ଶତମ୍
'ଏଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ, ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥିଲେ, ବୀର।'
ଵାନରୈସ୍ସହ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯାଵଦାସ୍ତେ ସଭାଂ ଗତଃ। ତାଵତ୍ତତ୍ରାଗତୌ ଵୀରୌ ପୁର୍ଯାଂ ଭରତରାଘଵୌ
ବାନରମାନଙ୍କ ସହ ସୁଗ୍ରୀବ ସଭାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ସମୟରେ ବୀର ଭରତ ଓ ରାଘବ ସେହି ସହରକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଭ୍ରାତରୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। କ୍ଵ ଯୁଵାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ଵୀରୌ କାର୍ଯଂ କିଂ ନୁ କରିଷ୍ଯଥଃ
ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ବୀରମାନେ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? କଣ କାମ କରିବାକୁ ଯାଉଛ?'
ଵିନିଵେଶ୍ଯାସନେ ତୌ ଚ ଦଦାଵର୍ଘ୍ଯେ ସ୍ଵଯଂ ତଦା। ଏଵଂ ସଭାସ୍ଥିତେ ତତ୍ର ଧର୍ମିଷ୍ଟେ ରଘୁନଂଦନେ
ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆସନରେ ବସାଇ, ନିଜେ ହାତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରଘୁନନ୍ଦନ ସଭାରେ ବସିଥିଲେ।
ଅଂଗଦୋଥ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ନଲୋ ନୀଲଶ୍ଚ ପାଟଲଃ। ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ପନସଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ, ନଳ, ନୀଳ, ପାଟଳ, ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗବୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପନସ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ପୁରୋଧସୋ ମଂତ୍ରିଣଶ୍ଚ ଦୈଵଜ୍ଞୋ ଦଧିଵକ୍ରକଃ। ନୀଲଶ୍ଶତବଲିର୍ମୈନ୍ଦୋ ଦ୍ଵିଵିଦୋ ଗଂଧମାଦନଃ
ପୁରୋହିତ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଦଧିବକ୍ରକ, ନୀଳ, ଶତବଳି, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।
ଵୀରବାହୁସ୍ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଵୀରସେନୋ ଵିନାଯକଃ। ସୂର୍ଯାଭଃ କୁମୁଦଶ୍ଚୈଵ ସୁଷେଣୋ ହରିଯୂଥପଃ
ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ବୀରସେନ, ବିନାୟକ, ସୂର୍ଯ୍ୟାଭ, କୁମୁଦ ଏବଂ ବନରାଜ ସୁଷେଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ୠଷଭୋ ଵିନତଶ୍ଚୈଵ ଗଵାଖ୍ଯୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ। ୠକ୍ଷରାଜଶ୍ଚ ଧୂମ୍ରଶ୍ଚ ସହସୈନ୍ଯୈରୁପାଗତାଃ
ଋଷଭ, ବିନତ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ଗଭାକ୍ଷ, ଋକ୍ଷରାଜ ଏବଂ ଧୂମ୍ର ସେମାନଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଆସିଥିଲେ।
ଅଂତଃପୁରାଣି ସର୍ଵାଣି ରୁମା ତାରା ତଥୈଵ ଚ। ଅଵରୋଧୋଂଗଦସ୍ଯାପି ତଥାନ୍ଯାଃ ପରିଚାରିକାଃ
ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର, ରୁମା, ତାରା ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଘରର ମହିଳାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।