ପୁଷ୍କରସ୍ଥେନ ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକାରିଣା। ଶତତ୍ରଯେଣ ଯଜ୍ଞାନାମିଷ୍ଟଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯାଧିକେନ ଚ
ପୁଷ୍କରରେ ପୂର୍ବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଶତ ଷଠିଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ହି ରାଜସୂଯେନ ସୋମୋ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଵିତ୍। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତିସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ସୋମ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ହି ରାଜସୂଯେନ ମିତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ମୁହୂର୍ତେନ ସୁଶୁଦ୍ଧେନ ଵରୁଣତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେଇ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ଏକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବରୁଣ ପଦବୀ ପାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵଂତୌ ସଂଚିଂତ୍ଯ କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ଵଦତଂ ହି ତତ୍। ଭରତ ଉଵାଚ। ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଃ ପରମଃ ସାଧୋ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵା ଵସୁଂଧରା
ଏହି କଥା ଭାବି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ମତ ଦିଅ। ଭରତ କହିଲେ: ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମର ଆଦର୍ଶ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ମହାବାହୋ ଯଶଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମ। ମହୀପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଜାପତିମିଵାମରାଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ନିରୀକ୍ଷଂତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଲୋକନାଥ ତଥା ଵଯଂ। ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ପିତୃଵଦ୍ରାଜନ୍ପଶ୍ଯଂତି ତ୍ଵାଂ ମହାମତେ
ହେ ଲୋକନାଥ, ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ; ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମକୁ ପିତା ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଗତିଭୂତୋସି ପ୍ରାଣିନାମିହ ରାଘଵ। ସତ୍ଵମେଵଂଵିଧଂ ଯଜ୍ଞଂ ନାହର୍ତ୍ତାସି ପରଂତପ
ହେ ରାଘବ, ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ ଚଳାଚଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ତଥାପି, ଏପରି ଏକ ଯଜ୍ଞ କିଏଁ ତୁମେ କରୁନାହାଁ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିନାଶୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତଃ। ଶ୍ରୂଯତେ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସୋମସ୍ଯ ମନୁଜେଶ୍ଵର
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଦେଖାଯାଉଛି; ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସୋମଙ୍କ କାରଣରେ ଘଟିଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ। ତାରା ବୃହସ୍ପତେର୍ଭାର୍ଯା ହୃତା ସୋମେନକାମତଃ
ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜଣେ ଜଣା ତାରାଙ୍କୁ, ସୋମ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମହଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଦେଵଦାନଵନାଶନମ୍। ଵରୁଣସ୍ଯ କ୍ରତୌ ଘୋରେ ସଂଗ୍ରାମେ ମତ୍ସ୍ଯକଚ୍ଛପାଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ବରୁଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମାଛ ଓ କଚ୍ଛପମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵେ ନଷ୍ଟା ଜଲେଚରାଃ। ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଞାଂତେ ରାଜସୂଯସ୍ଯ ରାଘଵ
ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ହେ ରାଘବ, ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିଲା।
ଆଡୀବକଂମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶନମ୍। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ସତ୍ଵାନି ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନି ଵୈ
ଆଡିବକମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ; ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ତିର୍ୟକ୍ ଜନ୍ମର ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯାନାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ରାଜସୂଯେ କ୍ଷଯଃ ଶ୍ରୁତଃ। ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂଚିଂତ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ
ଦେବତା ଓ ମାନବମାନେ ଦୁହେଁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ନଶ୍ଟ ହେଇଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି; ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ବୁଝି ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ପ୍ରାଣିନାଂ ଚ ହିତଂ ସୌମ୍ଯଂ ପୂର୍ଣଧର୍ମଂ ସମାଚର। ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରାହ ସାଦରମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ମୃଦୁ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କାମ କର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲ। ଭରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଵାକ୍ଯେନାନେନ ଶତ୍ରୁହନ୍। ନିଵର୍ତିତା ରାଜସୂଯାନ୍ମତିର୍ମେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
ତୁମ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବାଣୀରେ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ; ମୋର ମନ ଏବେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଫେରିଗଲା, ହେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ।
ପୂର୍ଣଂ ଧର୍ମଂ କରିଷ୍ଯାମି କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ଚ ଵାମନମ୍। ସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୀର ସା ମେ ଖ୍ଯାତିର୍ଦିଵଂ ଗତା
ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କରିବି, ଏବଂ କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଏଭଳି, ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ହେ ବୀର।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ଯଥା ଗଂଗା ଭଗୀରଥାତ୍
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ଭାଗୀରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଆସିଥିଲା।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ରାମେଣ ଵିପ୍ରର୍ଷେ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ତୁ ଵାମନଃ। ସ୍ଥାପିତଃ କ୍ଵ ଚ ଲବ୍ଧୋସୌ ଵିସ୍ତରାନ୍ମମ କୀର୍ତଯ
ଭୀଷ୍ମ ପଚ୍ଛାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ରାମ କିପରି କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, କେଉଁଠି ସେ ମିଳିଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
ତଥା ହି ମଧୁରା ଚୈଷା ଯା ଵାଣୀ ରାମକୀର୍ତନେ। କୀର୍ତିତା ଭଗଵନ୍ମହ୍ଯଂ ହୃତା କର୍ଣସୁଖାଵହ
ଯେଉଁ ଭାଷାରେ ରାମଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଯାଯାଏ, ସେ ଭାଷା କେତେ ମଧୁର! ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଏହା ମୋତେ ଶୁଣାଯାଏ, ମୋ କାନକୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଅନୁରାଗେଣ ତଂ ଲୋକାଃ ସ୍ନେହାତ୍ପଶ୍ଯଂତି ରାଘଵମ୍। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ
ଲୋକମାନେ ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ସେ ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଟୁଟ।
ପ୍ରଶାସ୍ତି ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ଧର୍ମେଣ ସୁସମାହିତଃ। ତସ୍ମିନ୍ଶାସତି ଵୈ ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମଫଲାଦ୍ରୁମାଃ
ସେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଶାସନକାଳରେ ରାଜ୍ୟ ମନୋରଥ ପୂରଣ କରୁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପରି।
ରସଵଂତଃ ପ୍ରଭୂତାଶ୍ଚ ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯା ପୃଥିଵୀ ନିଃସପତ୍ନା ମହାତ୍ମନଃ
ଏଠାରେ ବହୁତ ପ୍ରକାର ମଧୁର ଓ ପ୍ରଚୁର ପୋଶାକ ମିଳିଥାଏ; ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଭୂମି କୃଷି ଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଫସଲ ଦିଏ ଓ ଶତ୍ରୁ ଶୂନ୍ୟ।
ଦେଵକାର୍ଯଂ କୃତଂ ତେନ ରାଵଣୋ ଲୋକକଂଟକଃ। ସପୁତ୍ରୋମାତ୍ଯସହିତୋ ଲୀଲଯୈଵ ନିପାତିତଃ
ସେ ଦେବମାନେ ଯାହା ଚାହାଁଥିଲେ, ତାହା ସଫଳ କରିଥିଲେ; ଲୋକଙ୍କୁ ଯେ ରାବଣ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସହଜରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ତସ୍ଯବୁଦ୍ଧିସ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନା ପୂର୍ଣେ ଧର୍ମେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତସ୍ଯାହଂ ଚରିତଂ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵୈ ମୁନେ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିଲା; ମୁଁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁନି।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ରାମୋ ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ। ଯଚ୍ଚକାର ମହାବାହୋ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ନୃପ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: କିଛି ସମୟ ପରେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତାହା ଆପଣ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ରାଜା।
ସସ୍ମାର ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରଂ ତଂ କଥଂ ରାଜା ଵିଭୀଷଣଃ। ଲଂକାଯାଂ ସଂସ୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ଚ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିପରି ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ଲଙ୍କାରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ।
ଗୀର୍ଵାଣେଷୁ ପ୍ରାତିକୂଲ୍ଯଂ ଵିନାଶସ୍ଯ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍। ମଯା ତସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚଂଦ୍ରାର୍କକାଲିକମ୍
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିପକ୍ଷତା ନାଶର ଚିହ୍ନ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛି, ସେ ରାଜ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।
ତସ୍ଯାଵିନାଶତଃ କୀର୍ତିଃ ସ୍ଥିରା ମେ ଶାଶ୍ଵତୀ ଭଵେତ୍। ରାଵଣେନ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵିନାଶାଯାତ୍ମନସ୍ତ୍ଵିହ
ତାଙ୍କର ଅବିନାଶୀତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହେବ; ଏଠାରେ ରାବଣ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ କେବଳ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ।
ଵିଧ୍ଵସ୍ତଃ ସ ଚ ପାପିଷ୍ଠୋ ଦେଵକାର୍ଯେ ମଯାଧୁନା। ତଦିଦାନୀଂ ମଯାନ୍ଵେଷ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣଃ
ସେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ଦେବମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି; ଏହିଠାରେ ଏବେ ମୁଁ ନିଜେ ଗିଏ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ହେବ।
ସଂଦେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ହିତଂ ତସ୍ଯ ଯେନ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ଶାଶ୍ଵତମ୍। ଏଵଂ ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ହେବ, ଯାହାରେ ସେ ଚିରକାଳ ରହିପାରିବେ; ଏଭଳି ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—