ଅଭିଵାଦଯିତୁଂ ଚକ୍ରେ ସୋଽଗସ୍ତ୍ଯମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତପୋଧିକାନ୍
ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେଂକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଅଥାରୋହତ୍ତଦାଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପୁଷ୍ପକଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ତଂ ପ୍ରଯାଂତଂ ମୁନିଗଣା ଆଶୀର୍ଵାଦୈସ୍ସମଂତତଃ
ତାପରେ, ସେ ଦେରି ନକରି, ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଗହଣା ଲଗାଇଥିବା ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ସେଠାରୁ ଯିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଅପୂପୁଜନ୍ନରେଂଦ୍ରଂ ତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷମିଵାମରାଃ। ତତୋଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ରାମଃ ସର୍ଵାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରିକି ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଭଳି ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାପରେ ଅଧା ଦିନ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମ—
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ କକ୍ଷାମଵାତରତ୍। ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ରୁଚିରଂ ପୁଷ୍ପକଂ କାମଵାହିତଂ
—ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏବଂ ପଦେ ପଦେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଅବତରିଲେ। ତାପରେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିବା ଶୋଭାମୟ ପୁଷ୍ପକକୁ ବିଦାୟ କଲେ।
କକ୍ଷାଂତରାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦ୍ଵାସ୍ଥାନ୍ରାଜାଽବ୍ରଵୀଦିଦଂ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭରତଂ ଚୈଵ ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ
ଉଦ୍ୟାନରୁ ବାହାରି, ରାଜା ଦ୍ୱାରପାଳମାନେଂକୁ କହିଲେ— 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ତୁମେ ଦୁହେଁ ତ୍ୱରିତ ଆସ।'
ମମାଗମନମାଖ୍ଯାଯ ସମାନଯତ ମା ଚିରମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ଭାଷିତଂ ଦ୍ଵାସ୍ଥା ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ1.37.
'ମୋ ଆଗମନ ଖବର ଦିଅ ଏବଂ ସେମାନେଂକୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଆଣ।' ଏପରି ନିର୍ମଳ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଗତ୍ଵା କୁମାରାଵାହୂଯ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵଦେଯନ୍। ଦ୍ଵାସ୍ଥୈଃ କୁମାରାଵାନୀତୌ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଦେଶତଃ
ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଯାଇ, ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଡାକି ରାଘବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଦୁଇ କୁମାରଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଘଵଃ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପ୍ରିଯୌ ଭରତଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସମାଲିଂଗ୍ଯ ତୁ ରାମସ୍ତୌ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ରାମ ସେମାନେଂକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ—
କୃତଂ ମଯା ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜକାର୍ଯମନୁତ୍ତମଂ। ଧର୍ମହେତୁମତୋ ଭୂଯଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵୌ
'ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦ୍ୱିଜମାନେଂକ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମ କରିଛି। ଧର୍ମ ପାଇଁ, ହେ ରାଘବମାନେ, ମୁଁ ଆଉ ଅଧିକ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାମାତ୍ମଭୂତାଭ୍ଯାଂ ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୂତ୍ତମଂ। ସହିତୋ ଯଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍ର ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ
'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପରା ଆତ୍ମା ସମାନ, ତେଣୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ ଆମେ ମିଶି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ବସିଛି।'
ପୁଷ୍କରସ୍ଥେନ ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକାରିଣା। ଶତତ୍ରଯେଣ ଯଜ୍ଞାନାମିଷ୍ଟଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯାଧିକେନ ଚ
ପୁଷ୍କରରେ ପୂର୍ବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଶତ ଷଠିଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ହି ରାଜସୂଯେନ ସୋମୋ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଵିତ୍। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତିସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ସୋମ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ହି ରାଜସୂଯେନ ମିତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ମୁହୂର୍ତେନ ସୁଶୁଦ୍ଧେନ ଵରୁଣତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେଇ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ଏକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବରୁଣ ପଦବୀ ପାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵଂତୌ ସଂଚିଂତ୍ଯ କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ଵଦତଂ ହି ତତ୍। ଭରତ ଉଵାଚ। ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଃ ପରମଃ ସାଧୋ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵା ଵସୁଂଧରା
ଏହି କଥା ଭାବି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ମତ ଦିଅ। ଭରତ କହିଲେ: ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମର ଆଦର୍ଶ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ମହାବାହୋ ଯଶଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମ। ମହୀପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଜାପତିମିଵାମରାଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ନିରୀକ୍ଷଂତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଲୋକନାଥ ତଥା ଵଯଂ। ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ପିତୃଵଦ୍ରାଜନ୍ପଶ୍ଯଂତି ତ୍ଵାଂ ମହାମତେ
ହେ ଲୋକନାଥ, ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ; ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମକୁ ପିତା ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଗତିଭୂତୋସି ପ୍ରାଣିନାମିହ ରାଘଵ। ସତ୍ଵମେଵଂଵିଧଂ ଯଜ୍ଞଂ ନାହର୍ତ୍ତାସି ପରଂତପ
ହେ ରାଘବ, ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ ଚଳାଚଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ତଥାପି, ଏପରି ଏକ ଯଜ୍ଞ କିଏଁ ତୁମେ କରୁନାହାଁ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିନାଶୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତଃ। ଶ୍ରୂଯତେ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସୋମସ୍ଯ ମନୁଜେଶ୍ଵର
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଦେଖାଯାଉଛି; ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସୋମଙ୍କ କାରଣରେ ଘଟିଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ। ତାରା ବୃହସ୍ପତେର୍ଭାର୍ଯା ହୃତା ସୋମେନକାମତଃ
ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜଣେ ଜଣା ତାରାଙ୍କୁ, ସୋମ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମହଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଦେଵଦାନଵନାଶନମ୍। ଵରୁଣସ୍ଯ କ୍ରତୌ ଘୋରେ ସଂଗ୍ରାମେ ମତ୍ସ୍ଯକଚ୍ଛପାଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ବରୁଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମାଛ ଓ କଚ୍ଛପମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵେ ନଷ୍ଟା ଜଲେଚରାଃ। ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଞାଂତେ ରାଜସୂଯସ୍ଯ ରାଘଵ
ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ହେ ରାଘବ, ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିଲା।
ଆଡୀବକଂମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶନମ୍। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ସତ୍ଵାନି ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନି ଵୈ
ଆଡିବକମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ; ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ତିର୍ୟକ୍ ଜନ୍ମର ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯାନାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ରାଜସୂଯେ କ୍ଷଯଃ ଶ୍ରୁତଃ। ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂଚିଂତ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ
ଦେବତା ଓ ମାନବମାନେ ଦୁହେଁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ନଶ୍ଟ ହେଇଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି; ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ବୁଝି ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ପ୍ରାଣିନାଂ ଚ ହିତଂ ସୌମ୍ଯଂ ପୂର୍ଣଧର୍ମଂ ସମାଚର। ଭରତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରାହ ସାଦରମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ମୃଦୁ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କାମ କର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲ। ଭରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଵାକ୍ଯେନାନେନ ଶତ୍ରୁହନ୍। ନିଵର୍ତିତା ରାଜସୂଯାନ୍ମତିର୍ମେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
ତୁମ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବାଣୀରେ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ; ମୋର ମନ ଏବେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଫେରିଗଲା, ହେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ।
ପୂର୍ଣଂ ଧର୍ମଂ କରିଷ୍ଯାମି କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ଚ ଵାମନମ୍। ସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୀର ସା ମେ ଖ୍ଯାତିର୍ଦିଵଂ ଗତା
ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କରିବି, ଏବଂ କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଏଭଳି, ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ହେ ବୀର।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ଯଥା ଗଂଗା ଭଗୀରଥାତ୍
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ଭାଗୀରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଆସିଥିଲା।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ରାମେଣ ଵିପ୍ରର୍ଷେ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ତୁ ଵାମନଃ। ସ୍ଥାପିତଃ କ୍ଵ ଚ ଲବ୍ଧୋସୌ ଵିସ୍ତରାନ୍ମମ କୀର୍ତଯ
ଭୀଷ୍ମ ପଚ୍ଛାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ରାମ କିପରି କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, କେଉଁଠି ସେ ମିଳିଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
ତଥା ହି ମଧୁରା ଚୈଷା ଯା ଵାଣୀ ରାମକୀର୍ତନେ। କୀର୍ତିତା ଭଗଵନ୍ମହ୍ଯଂ ହୃତା କର୍ଣସୁଖାଵହ
ଯେଉଁ ଭାଷାରେ ରାମଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଯାଯାଏ, ସେ ଭାଷା କେତେ ମଧୁର! ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଏହା ମୋତେ ଶୁଣାଯାଏ, ମୋ କାନକୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଅନୁରାଗେଣ ତଂ ଲୋକାଃ ସ୍ନେହାତ୍ପଶ୍ଯଂତି ରାଘଵମ୍। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ
ଲୋକମାନେ ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ସେ ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଟୁଟ।