ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଗତୋଽସୌ ଵୈ ଶିବେର୍ଗୃହମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଧିଵଚ୍ଚୈଵ କୃତ୍ଵାତିଥ୍ଯଂ ମହାମନାଃ
ଏକ ସମୟରେ ସେ ଶିବିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିବି ମହାମନା ଭାବରେ ଯଥାବିଧି ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ ।
ଶିବିଃ ସଂପୃଚ୍ଛଯାମାସ ଦେଶାନାଂ ହିତକାରଣମ୍
ଶିବି ତାଙ୍କୁ ଦେଶମାନଙ୍କର ଭଲ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଉଂଛଵୃତ୍ତିରୁଵାଚ- କେ ଦେଶାଃ କେ ଜନପଦାଃ କେ ଶୈଲାଃ କେଽପି ଚାଶ୍ରମାଃ । ପୁଣ୍ଯା ଦ୍ଵିଜଵର ପ୍ରୀତ୍ଯା ମହ୍ଯଂ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁମର୍ହସି
ଶିଳୋଞ୍ଚ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ କହିଲେ— କେଉଁ ଦେଶ, କେଉଁ ଜନପଦ, କେଉଁ ପାହାଡ଼, କେଉଁ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର? ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଏହି ସବୁ ଦେଖାଇଦିଅ ।
ସିଦ୍ଧ ଉଵାଚ- ତେ ଦେଶାସ୍ତେ ଜନପଦାସ୍ତେ ଶୈଲାସ୍ତେଽପି ଚାଶ୍ରମାଃ । ପୁଣ୍ଯାସ୍ତ୍ରିପଥଗା ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ସରିଦ୍ଵରା
ସିଦ୍ଧ କହିଲେ— ଯେଉଁ ଦେଶ, ଯେଉଁ ଜନପଦ, ଯେଉଁ ପାହାଡ଼, ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଧାରା ଭାବରେ ପବିତ୍ର ନଦୀ ସଦା ବହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ପବିତ୍ର ।
ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଯଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ଯାଗେନ ଵା ପୁନଃ । ଗତିଂ ତାଂ ନ ଲଭେଜ୍ଜଂତୁର୍ଗଂଗାଂ ସଂସେଵ୍ଯ ଯାଂ ଲଭେତ୍
ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଗତି ମିଳେନାହିଁ, ଗଂଗା ସେବା କରିଲେ ସେହି ଗତି ମିଳିଯାଏ ।
ସ୍ନାତାନାଂ ତତ୍ର ପଯସି ଗାଂଗେଯେ ନିଯତାତ୍ମନାମ୍ । ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵତି ଯା ପୁଂସାଂ ନ ସା କ୍ରତୁଶତୈରପି
ଗଂଗାରେ ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ, ଏହା ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ ।
ଅପହୃତ୍ଯ ତମସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଯଥା ଭାତ୍ଯୁଦଯେ ରଵିଃ । ତଥାପହୃତ୍ଯ ପାପ୍ମାନଂ ଭାତି ଗଂଗାଜଲାପ୍ଲୁତଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଗଂଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପ ଦୂର ହୋଇ ଲୋକ ଚମକିଉଠେ ।
ଅଗ୍ନିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ଵିପ୍ର ତୂଲରାଶିର୍ଵିନଶ୍ଯତି । ତଥା ଗଂଗାଵଗାହଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ଯେପରି ତୁଳା ଗଠି ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଗଂଗାରେ ଡୁବିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।
ଯସ୍ତୁ ସୂର୍ଯାଂଶୁସଂତପ୍ତଂ ଗାଂଗେଯଂ ସଲିଲଂ ପିବେତ୍ । ସ ଗୋନୀହାରନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପାଵକାଦ୍ଧି ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଉତ୍ତାପିତ ଗଂଗା ଜଳ ପିଏ, ସେ ଗୋହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ପବିତ୍ରତାରେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣସହସ୍ରଂ ତୁ ପାଦେନୈକେନ ଯଃ ପୁମାନ୍ । ସଂପ୍ଲୁତଶ୍ଚାପି ଗଂଗାଯାଂ ଯୋ ନରଃ ସ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏକ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗଂଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଉପବାସର ହଜାର ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ ।
ଲଂବେଦଧଃଶିରା ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ନରଃ । ମାସମେକଂ ତୁ ଗଂଗାଂଭଃ ସେଵତେ ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ
ଯଦି କେହି ମଣିଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ ଲଟକାଇ ରହେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଏକ ମାସ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରେ—
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋରନାମଯମ୍ । ଇଯଂ ଵେଣୀସମା ପୁଣ୍ଯା ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବେଣୀ ତଥାପି ପବିତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ପାପ ନାଶକ।
ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ବାଲହା ମୁଚ୍ଯତେ କ୍ଷଣାତ୍ । ସ ପ୍ରଯାଗସ୍ତୀର୍ଥରାଜୋ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ହି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଃ
ଏହାକୁ କେବଳ ମନେ ପକାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିଶୁ ହତ୍ୟାରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ ରାଜା ଏହି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଯତ୍ର ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈକୁଂଠେ ସତ୍ଵରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ନ ଜାନାତି ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନ ଵିଂଦତି
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମଣିଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈକୁଠକୁ ଯାଇଥାଏ। ସେ ପ୍ରିୟ ଅପ୍ରିୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମକୁ ବି ବୁଝିପାରେନାହିଁ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଚୈଵ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ କେହି 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' କହେ, ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈଵ ଗୋଘ୍ନୋ ଵା ସୁରାପୀ ବାଲଘାତକଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଦିଵଂ ଯାତି ଚ ସତ୍ଵରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାରୀ, ଗୋ ହତ୍ୟାରୀ, ମଦ ପାନ କରିଥିବା, ଶିଶୁ ହତ୍ୟାରୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ଦର୍ଶନଂ ମାଧଵସ୍ଯାଥ ଵରସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ତଥା । ଵେଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ଵୈକୁଂଠଂ ପ୍ରତି ଗଚ୍ଛତି
ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖିବା, କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଏବଂ ବେଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ବୈକୁଠକୁ ଯାଇଥାଏ।
ଉଦିତେ ଚ ଯଥା ସୂର୍ଯେ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଵୈ ତମଃ । ତଥୈଵ ତସ୍ଯାଂ ପାପାନି ନଶ୍ଯଂତି ସ୍ନାନମାତ୍ରତଃ
ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପ ନଶ୍ୟ ହୁଏ।
ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ କୁଶାଵର୍ତେ ଗଲ୍ଲିକେ(ବିଲ୍ଵକେ?) ନୀଲପର୍ଵତେ । ସ୍ନାତ୍ଵା କନଖଲେ ତୀର୍ଥେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ଗଲ୍ଲିକା (କିମ୍ବା ବିଲ୍ବକା), ନୀଳପର୍ବତ, କନଖଳ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗଂଗାସ୍ନାଯୀ ପୁନଃପୁନଃ । ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଭୋ ରାଜନ୍ମୁଚ୍ଯତେ କିଲ୍ବିଷାଦତଃ
ଏପରି ଜାଣି, ମଣିଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗାରେ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ନାନ କରିଥିବା, କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜନ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଜ୍ଞାନାଂ ଚାଶ୍ଵମେଧକଃ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥଃ ସର୍ଵଵୃକ୍ଷାଣାଂ ନଦୀ ଭାଗୀରଥୀ ସଦା
ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଭାଗୀରଥୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଗଂଗାମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମୈକାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଗଙ୍ଗା ମାହାତ୍ମ୍ୟ ନାମ ଏକାଉଁଅଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତା।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅସ୍ମିନ୍ଵୈ ଚୈତ୍ରମାସେ ତୁ କାର୍ଯୋ ଦମନକୋତ୍ସଵଃ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ତଥା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧିଃ କାର୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏହି ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଦମନକ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଦରକାର।
ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପୁଣ୍ଯୋ ଜନତାନଂଦଵର୍ଦ୍ଧନଃ । ଦେଵାନଂଦସମୁଦ୍ଭୂତା ଦିଵ୍ଯା ଦମନମଂଜରୀ
ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରାଯିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଦେବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦରୁ ଦିବ୍ୟ ଦମନକ ମଞ୍ଜରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ନିଵେଦ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵୈର୍ଭକ୍ତୈଃ ସର୍ଵପୂଜାଫଲେପ୍ସୁଭିଃ । ଚୈତ୍ରେ ତୁ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ନଗନଂଦିନି
ସମସ୍ତ ପୂଜାର ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ, ଓ ନଗାନନ୍ଦିନୀ, ଏହା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
କାରଯେତ୍ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ମହୋତ୍ସଵମନାସ୍ତଥା । ତତ୍ରାଦୌ ଚ ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ଆରାମଂ ପ୍ରତି ଚାନଘେ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହ ମହାଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ନିଜେ ଆରାମକୁ ଯାଇ, ଅନଘେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର।
ଗୁର୍ଵାଜ୍ଞଯା ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୂଜନଂ ରତିନା ସହ । କାମଦେଵ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵମୋହନକାରକ
ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ରତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ହେ କାମଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା।'
ଵିଷ୍ଣୋରର୍ଥେ ଵିଚେଷ୍ଯାମି କୃପାଂ କୁରୁ ମମୋପରି । ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୈରାନେତଵ୍ଯୋ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି; ମୋ ପରେ ଦୟା କର। ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠି ହ୍ଯଧିଵାସନପୂର୍ଵକମ୍ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୂଜନଂ ତତ୍ର ରାତ୍ରୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ଦେବମାନ୍ୟ, ଆଗରୁ ଅଧିବାସନ କରି, ରାତିରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।