ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ପରିତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସମୁପାଵସତ୍। ପ୍ରଭାତେ କାଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ କୃତ୍ଵାହ୍ନିକମରିଂଦମ
ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ସଂତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଇ ରାତି ରହିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ।
ୠଷିଂ ସମଭିଚକ୍ରାମ ଗମନାଯ ରଘୂତ୍ତମଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମୋ ମହର୍ଷିଂ କୁଂଭସଂଭଵମ୍
ତାପରେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଗଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆପୃଚ୍ଛେ ସାଧଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନନୁଜ୍ଞାତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋସ୍ମି ଦର୍ଶନେନ ମହାମୁନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛି, ଯାଉଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ମୋତେ ବଡ଼ ଉପକୃତି ମିଳିଲା, ମହାମୁନି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ପାଵନାତ୍ମା ମହାତ୍ମନଃ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଵାକ୍ଯମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଂ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେବି। ଏପରି କହିବା ସମୟରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣାଗଲା।
ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ବାଷ୍ପନେତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ। ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଵ ରାମ ଶୁଭାକ୍ଷରଂ
ତପସ୍ୱୀ ମୁନି ଆନନ୍ଦରେ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ— ହେ ରାମ, ତୁମର କଥା ବହୁତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶୁଭ।
ପାଵନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ରଘୁନଂଦନ। ମୁହୂର୍ତମପି ରାମ ତ୍ଵାଂ ମୈତ୍ରେଣେକ୍ଷଂତି ଯେ ନରାଃ
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା ଅଛି। ହେ ରାମ, ଯେଉଁମାନେ ମିତ୍ରତା ଭାବରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି—
ପାଵିତାସ୍ସର୍ଵସୂକ୍ତୈସ୍ତେ କଥ୍ଯଂତେ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ। ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ଘୋରଚକ୍ଷୁର୍ଭିରୀକ୍ଷଂତେ ପ୍ରାଣିନୋ ଭୁଵି
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏହି କଥା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏବଂ ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି—
ତେ ହତା ବ୍ରହ୍ମଦଂଡେନ ସଦ୍ଯୋ ନରକଗାମିନଃ। ଈଦୃଶସ୍ତ୍ଵଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଵନଃ ସର୍ଵଦେହିନାଂ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ସତ୍ୱରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏପରି ତୁମେ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପବିତ୍ରତାର କାରଣ।
କଥଯଂତଶ୍ଚ ଲୋକାସ୍ତ୍ଵାଂ ସିଦ୍ଧିମେଷ୍ଯଂତି ରାଘଵ। ଗଚ୍ଛସ୍ଵାନାତୁରୋଽଵିଘ୍ନଂ ପଂଥାନମକୁତୋଭଯଃ
ହେ ରାଘବ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ତୁମ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଏବେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଓ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ତୁମ ପଥରେ ଯାଅ।
ପ୍ରଶାଧି ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ଗତିସ୍ତୁ ଜଗତାଂ ଭଵାନ୍। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମୁନିନା ପ୍ରାଞ୍ଜଲି ପ୍ରଗ୍ରହୋ ନୃପଃ
ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କର, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ। ମୁନିଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡିଲେ।
ଅଭିଵାଦଯିତୁଂ ଚକ୍ରେ ସୋଽଗସ୍ତ୍ଯମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତପୋଧିକାନ୍
ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେଂକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଅଥାରୋହତ୍ତଦାଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପୁଷ୍ପକଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ତଂ ପ୍ରଯାଂତଂ ମୁନିଗଣା ଆଶୀର୍ଵାଦୈସ୍ସମଂତତଃ
ତାପରେ, ସେ ଦେରି ନକରି, ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଗହଣା ଲଗାଇଥିବା ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ସେଠାରୁ ଯିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଅପୂପୁଜନ୍ନରେଂଦ୍ରଂ ତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷମିଵାମରାଃ। ତତୋଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ରାମଃ ସର୍ଵାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରିକି ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଭଳି ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାପରେ ଅଧା ଦିନ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମ—
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ କକ୍ଷାମଵାତରତ୍। ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ରୁଚିରଂ ପୁଷ୍ପକଂ କାମଵାହିତଂ
—ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏବଂ ପଦେ ପଦେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଅବତରିଲେ। ତାପରେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିବା ଶୋଭାମୟ ପୁଷ୍ପକକୁ ବିଦାୟ କଲେ।
କକ୍ଷାଂତରାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦ୍ଵାସ୍ଥାନ୍ରାଜାଽବ୍ରଵୀଦିଦଂ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭରତଂ ଚୈଵ ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ
ଉଦ୍ୟାନରୁ ବାହାରି, ରାଜା ଦ୍ୱାରପାଳମାନେଂକୁ କହିଲେ— 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ତୁମେ ଦୁହେଁ ତ୍ୱରିତ ଆସ।'
ମମାଗମନମାଖ୍ଯାଯ ସମାନଯତ ମା ଚିରମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ଭାଷିତଂ ଦ୍ଵାସ୍ଥା ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ1.37.
'ମୋ ଆଗମନ ଖବର ଦିଅ ଏବଂ ସେମାନେଂକୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଆଣ।' ଏପରି ନିର୍ମଳ କର୍ମ ଥିବା ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଗତ୍ଵା କୁମାରାଵାହୂଯ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵଦେଯନ୍। ଦ୍ଵାସ୍ଥୈଃ କୁମାରାଵାନୀତୌ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଦେଶତଃ
ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଯାଇ, ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଡାକି ରାଘବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଦୁଇ କୁମାରଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଘଵଃ ପ୍ରାପ୍ତୌ ପ୍ରିଯୌ ଭରତଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ସମାଲିଂଗ୍ଯ ତୁ ରାମସ୍ତୌ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ରାମ ସେମାନେଂକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ—
କୃତଂ ମଯା ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜକାର୍ଯମନୁତ୍ତମଂ। ଧର୍ମହେତୁମତୋ ଭୂଯଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵୌ
'ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦ୍ୱିଜମାନେଂକ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମ କରିଛି। ଧର୍ମ ପାଇଁ, ହେ ରାଘବମାନେ, ମୁଁ ଆଉ ଅଧିକ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାମାତ୍ମଭୂତାଭ୍ଯାଂ ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୂତ୍ତମଂ। ସହିତୋ ଯଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍ର ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ
'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପରା ଆତ୍ମା ସମାନ, ତେଣୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ ଆମେ ମିଶି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ବସିଛି।'
ପୁଷ୍କରସ୍ଥେନ ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକାରିଣା। ଶତତ୍ରଯେଣ ଯଜ୍ଞାନାମିଷ୍ଟଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯାଧିକେନ ଚ
ପୁଷ୍କରରେ ପୂର୍ବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଶତ ଷଠିଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ହି ରାଜସୂଯେନ ସୋମୋ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଵିତ୍। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତିସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ସୋମ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ହି ରାଜସୂଯେନ ମିତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ମୁହୂର୍ତେନ ସୁଶୁଦ୍ଧେନ ଵରୁଣତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେଇ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ଏକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବରୁଣ ପଦବୀ ପାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵଂତୌ ସଂଚିଂତ୍ଯ କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ଵଦତଂ ହି ତତ୍। ଭରତ ଉଵାଚ। ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଃ ପରମଃ ସାଧୋ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵା ଵସୁଂଧରା
ଏହି କଥା ଭାବି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ମତ ଦିଅ। ଭରତ କହିଲେ: ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମର ଆଦର୍ଶ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ମହାବାହୋ ଯଶଶ୍ଚାମିତଵିକ୍ରମ। ମହୀପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଜାପତିମିଵାମରାଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ନିରୀକ୍ଷଂତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଲୋକନାଥ ତଥା ଵଯଂ। ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ପିତୃଵଦ୍ରାଜନ୍ପଶ୍ଯଂତି ତ୍ଵାଂ ମହାମତେ
ହେ ଲୋକନାଥ, ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ; ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମକୁ ପିତା ପରି ଦେଖନ୍ତି।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଗତିଭୂତୋସି ପ୍ରାଣିନାମିହ ରାଘଵ। ସତ୍ଵମେଵଂଵିଧଂ ଯଜ୍ଞଂ ନାହର୍ତ୍ତାସି ପରଂତପ
ହେ ରାଘବ, ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ ଚଳାଚଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ତଥାପି, ଏପରି ଏକ ଯଜ୍ଞ କିଏଁ ତୁମେ କରୁନାହାଁ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିନାଶୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତଃ। ଶ୍ରୂଯତେ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସୋମସ୍ଯ ମନୁଜେଶ୍ଵର
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଦେଖାଯାଉଛି; ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସୋମଙ୍କ କାରଣରେ ଘଟିଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ। ତାରା ବୃହସ୍ପତେର୍ଭାର୍ଯା ହୃତା ସୋମେନକାମତଃ
ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜଣେ ଜଣା ତାରାଙ୍କୁ, ସୋମ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମହଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଦେଵଦାନଵନାଶନମ୍। ଵରୁଣସ୍ଯ କ୍ରତୌ ଘୋରେ ସଂଗ୍ରାମେ ମତ୍ସ୍ଯକଚ୍ଛପାଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ବରୁଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମାଛ ଓ କଚ୍ଛପମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।