ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୈଟଭୋ ମଧୁନା ସହ। ଦାନଵୌ ତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଘୋରୌ ଲବ୍ଧଵରୌ ତଦା
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ କୈଟଭ ଓ ମଧୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ବର ପାଇଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାପତିଂ ତତ୍ର କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟାଵୁଭୌ ନୃପ। ଵେଗେନ ମହତା ଭୋକ୍ତୁଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵମଧାଵତାଂ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଜଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ବଡ଼ ତୀବ୍ରତାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସତ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି ନିସ୍ସରନ୍ତି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହତ୍ଵା ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରୀବଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ଦୁଇଜଣ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—କୁ ବଧ କଲେ।
ପୃଥିଵୀଂ ଵର୍ଧଯାମାସ ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ମେଦସା ତଯୋଃ। ମେଦୋଗଂଧା ତୁ ଧରଣୀ ମେଦିନୀତ୍ଯଭିଧାଂ ଗତା
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଅଧିକ ମଜବୁତ କଲେ; ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧ ଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃଧ୍ରସ୍ତ୍ଵସତ୍ଯୋ ଵୈ ପାପକର୍ମାପରାଲଯମ୍। ସ୍ଵୀଯଂ କରୋତି ପାପାତ୍ମା ଦଣ୍ଡନୀଯୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ଗୃଧ୍ରଟି ଅସତ୍ୟବାଦୀ, ଖରାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ପାପର ଆଶ୍ରୟ। ଏହା ନିଜ ପାପୀ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ କାମ କରେ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
ତତୋଽଶରୀରିଣୀଵାଣୀ ଅଂତରିକ୍ଷାତ୍ପ୍ରଭାଷତେ। ମା ଵଧୀ ରାମ ଗୃଧ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂଦଗ୍ଧଂ ତପୋବଲାତ୍
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଦେହବିହୀନ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା: 'ହେ ରାମ, ତୁମେ ଏହି ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରନିଅ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦହିଯାଇଥିଲେ।'
ପୁରା ଗୌତମ ଦଗ୍ଧୋଽଯଂ ପ୍ରଜାନାଥୋ ଜନେଶ୍ଵର। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ତୁ ନାମୈଷ ଶୂରଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ଶୁଚିଃ
ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଗୌତମ ଏହାକୁ ଦହିଥିଲେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା। ଏହାର ନାମ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ସେ ପ୍ରବଳ, ସତ୍ୟବାନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ।
ଗୃହମାଗତ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେର୍ଭୋଜନଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାଚତ। ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନୃପସତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଖାଇଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ତସ୍ଯ ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ତତଃ। ଆତ୍ମନୈଵାକରୋତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଭୋଜନାର୍ଥଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ନିଜେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ, ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ଠିକ୍ ଭାବେ।
ସମାଵିଶ୍ଯ ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ଆହାରେ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ। ନାରୀଂ ପୂର୍ଣସ୍ତନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହସ୍ତେନାଥ ପରାମୃଶତ୍
ସେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ପୁର୍ଣ୍ଣସ୍ତନୀ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ମୁନିନା ଶାପୋ ଦତ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣଃ। ଗୃଧ୍ରତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଵୈ ମୂଢ ରାଜା ମୁନିମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ମୁନି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ: 'ମୂର୍ଖ, ତୁ ଗୃଧ୍ର ହେଉ!' ତାପରେ ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃପାଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ଶାପୋଦ୍ଧାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଦଯାଲୁସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନରାହ ନରାଧିପ
'ହେ ମହାଭାଗ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଏହି ଶାପର ମୁକ୍ତି ହେଉ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୟାଳୁ ରାଜା ପୁଣି କହିଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ରଘୁକୁଲେ ରାମୋ ନାମ ମହାଯଶାଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାଭାଗୋ ରାଜା ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
'ରଘୁବଂଶରେ ରାମ ନାମକ ଏକ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦିନ୍ନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ କମଳ ନୟନ ଥିବେ।'
ତେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵିପାପସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ନରପୁଂଗଵ। ଦୃଷ୍ଟୋ ରାମେଣ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବଭୂଵ ପୃଥିଵୀପତିଃ
'ସେ ମହାପୁରୁଷ ରାମ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ, ତୁମର ପାପ ଶେଷ ହେବ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ।
ଗୃଧ୍ରତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୈ ଶୀଘ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲେପନଃ। ପୁରୁଷୋ ଦିଵ୍ଯରୂପୋଽସୌ ବଭାଷେ ତଂ ନରାଧିପଂ
ସେ ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ରାଘଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ଵିଭୋ। ଵିମୁକ୍ତୋ ନରକାଦ୍ଘୋରାଦପାପସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କୃତଃ
'ବଡ଼ ଭଲ କାମ କରିଛ, ହେ ରାଘବ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତୁମେ ମୋତେ ପାପମୁକ୍ତ କରିଛ।'
ଵିସର୍ଜିତଂ ମଯା ଗାର୍ଧ୍ଯଂ ନରରୂପୀ ମହୀପତିଃ। ଉଲୂକଂ ପ୍ରାହ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଵଗୃହଂ ଵିଶ କୌଶିକ
'ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଛାଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛି, ହେ ରାଜା।' ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଉଲୂକକୁ କହିଲେ, 'ହେ କୌଶିକ, ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।'
ଅହଂ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସିତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯେ ଯତ୍ର ଵୈ ମୁନିଃ। ଅଥୋଦକମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ
'ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି ତାପରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁନି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବି।' ତାପରେ ଜଳ ଛୁଇଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଧାଇଲେ।
ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ରାମଃ କୁଂଭଯୋନେର୍ମହାତ୍ମନଃ। ତସ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯୋ ବହୁଗୁଣଂ ଫଲମୂଲଂ ଚ ସାଦରଂ
ତାପରେ ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନିଙ୍କ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ବହୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଲେ।
ରସଵଂତି ଚ ଶାକାନି ଭୋଜନାର୍ଥମୁପାହରତ୍। ସଭୁକ୍ତଵାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍
ସେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଶାକ ଆଣିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ତାହା ଖାଇଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗିଲା।
ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ପରିତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସମୁପାଵସତ୍। ପ୍ରଭାତେ କାଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ କୃତ୍ଵାହ୍ନିକମରିଂଦମ
ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ସଂତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଇ ରାତି ରହିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ।
ୠଷିଂ ସମଭିଚକ୍ରାମ ଗମନାଯ ରଘୂତ୍ତମଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମୋ ମହର୍ଷିଂ କୁଂଭସଂଭଵମ୍
ତାପରେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଗଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆପୃଚ୍ଛେ ସାଧଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନନୁଜ୍ଞାତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋସ୍ମି ଦର୍ଶନେନ ମହାମୁନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛି, ଯାଉଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ମୋତେ ବଡ଼ ଉପକୃତି ମିଳିଲା, ମହାମୁନି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ପାଵନାତ୍ମା ମହାତ୍ମନଃ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଵାକ୍ଯମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଂ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେବି। ଏପରି କହିବା ସମୟରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣାଗଲା।
ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ବାଷ୍ପନେତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ। ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଵ ରାମ ଶୁଭାକ୍ଷରଂ
ତପସ୍ୱୀ ମୁନି ଆନନ୍ଦରେ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ— ହେ ରାମ, ତୁମର କଥା ବହୁତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶୁଭ।
ପାଵନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ରଘୁନଂଦନ। ମୁହୂର୍ତମପି ରାମ ତ୍ଵାଂ ମୈତ୍ରେଣେକ୍ଷଂତି ଯେ ନରାଃ
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା ଅଛି। ହେ ରାମ, ଯେଉଁମାନେ ମିତ୍ରତା ଭାବରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି—
ପାଵିତାସ୍ସର୍ଵସୂକ୍ତୈସ୍ତେ କଥ୍ଯଂତେ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ। ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ଘୋରଚକ୍ଷୁର୍ଭିରୀକ୍ଷଂତେ ପ୍ରାଣିନୋ ଭୁଵି
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏହି କଥା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏବଂ ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି—
ତେ ହତା ବ୍ରହ୍ମଦଂଡେନ ସଦ୍ଯୋ ନରକଗାମିନଃ। ଈଦୃଶସ୍ତ୍ଵଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଵନଃ ସର୍ଵଦେହିନାଂ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ସତ୍ୱରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏପରି ତୁମେ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପବିତ୍ରତାର କାରଣ।
କଥଯଂତଶ୍ଚ ଲୋକାସ୍ତ୍ଵାଂ ସିଦ୍ଧିମେଷ୍ଯଂତି ରାଘଵ। ଗଚ୍ଛସ୍ଵାନାତୁରୋଽଵିଘ୍ନଂ ପଂଥାନମକୁତୋଭଯଃ
ହେ ରାଘବ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ତୁମ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଏବେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଓ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ତୁମ ପଥରେ ଯାଅ।
ପ୍ରଶାଧି ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ଗତିସ୍ତୁ ଜଗତାଂ ଭଵାନ୍। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମୁନିନା ପ୍ରାଞ୍ଜଲି ପ୍ରଗ୍ରହୋ ନୃପଃ
ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କର, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ। ମୁନିଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡିଲେ।