ଉଲୂକଃ ଶୋଭତେ ରାଜନ୍ନ ତୁ ଗୃଧ୍ରୋ ମହାମତେ। ତ୍ଵଂ ପ୍ରମାଣଂ ମହାରାଜ ରାଜା ହି ପରମା ଗତିଃ
ହେ ରାଜା, ଉଲୁକ ଶୁଭ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଗୃଧ୍ର ନୁହେଁ। ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ଆଧାର, ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ।
ରାଜମୂଲାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ରାଜା ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଶାସ୍ତା ରାଜା ନୃଣାଂ ଯେଷାଂ ନ ତେ ଗଚ୍ଛଂତି ଦୁର୍ଗତିମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଶାସକ ନ୍ୟାୟବାନ୍, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖକୁ ଭୋଗୁନାହାନ୍ତି।
ଵୈଵସ୍ଵତେନ ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଭଵଂତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଃ। ସଚିଵାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଯେଉଁ ମହାନ୍ ମଣିଷମାନେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ—
ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଯଦୁଦାହୃତଂ। ଦ୍ଯୌଃ ସଚଂଦ୍ରାର୍କନକ୍ଷତ୍ରା ସପର୍ଵତମହୀଦ୍ରୁମମ୍
ଶୁଣ, ମୁଁ ପୁରୁଣା କଥା କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି। ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ପାହାଡ଼, ଭୂମି ଓ ଗଛ—
ସଲିଲାର୍ଣଵସଂମଗ୍ନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରଂ। ଏକମେଵ ତଦା ହ୍ଯାସୀତ୍ସର୍ଵମେକମିଵାଂବରଂ
ପାଣି ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ, ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ସେ ସମୟରେ ସବୁଏ ଏକ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏକ ଆକାଶ ପରି।
ପୁନର୍ଭୂଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଚ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜଠରମାଵିଶତ୍। ତାଂ ନିଗୃହ୍ଯ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଲିଲାର୍ଣଵଂ
ପୁଣି, ଭୂମି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ହି କୃତାତ୍ମା ସ ବହୁଵର୍ଷଶତାନ୍ଯପି। ଵିଷ୍ଣୌ ସୁପ୍ତେ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଵେଶ ଜଠରଂ ତତଃ
ସେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଶୁଇଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବହୁସ୍ରୋତଂ ଚ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଯୋଗୀ ସମାଵିଶତ୍। ନାଭ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପଦ୍ମଂ ହେମଵିଭୂଷିତଂ
ଏହାର ଅନେକ ପଥ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ମହାଯୋଗୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସ ତୁ ନିର୍ଗମ୍ଯ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗୀ ଭୂତ୍ଵା ମହାପ୍ରଭୁଃ। ସିସୃକ୍ଷୁଃ ପୃଥିଵୀଂ ଵାଯୁଂ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚ ମହୀରୁହାନ୍
ସେଠାରୁ ବାହାରି, ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଭୁ ଯୋଗୀ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ପାହାଡ଼ ଓ ବଡ଼ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ—
ତଦଂତରାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମାନୁଷାଂଶ୍ଚ ସରୀସୃପାନ୍। ଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସସର୍ଜ ସ ମହାତପାଃ
ତାହା ମଧ୍ୟରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମଣିଷ ଓ ସରିସୃପ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ଡିମ୍ବୁରୁ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୈଟଭୋ ମଧୁନା ସହ। ଦାନଵୌ ତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଘୋରୌ ଲବ୍ଧଵରୌ ତଦା
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ କୈଟଭ ଓ ମଧୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ବର ପାଇଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାପତିଂ ତତ୍ର କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟାଵୁଭୌ ନୃପ। ଵେଗେନ ମହତା ଭୋକ୍ତୁଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵମଧାଵତାଂ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଜଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ବଡ଼ ତୀବ୍ରତାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସତ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି ନିସ୍ସରନ୍ତି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହତ୍ଵା ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରୀବଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ଦୁଇଜଣ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—କୁ ବଧ କଲେ।
ପୃଥିଵୀଂ ଵର୍ଧଯାମାସ ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ମେଦସା ତଯୋଃ। ମେଦୋଗଂଧା ତୁ ଧରଣୀ ମେଦିନୀତ୍ଯଭିଧାଂ ଗତା
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଅଧିକ ମଜବୁତ କଲେ; ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧ ଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃଧ୍ରସ୍ତ୍ଵସତ୍ଯୋ ଵୈ ପାପକର୍ମାପରାଲଯମ୍। ସ୍ଵୀଯଂ କରୋତି ପାପାତ୍ମା ଦଣ୍ଡନୀଯୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ଗୃଧ୍ରଟି ଅସତ୍ୟବାଦୀ, ଖରାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ପାପର ଆଶ୍ରୟ। ଏହା ନିଜ ପାପୀ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ କାମ କରେ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
ତତୋଽଶରୀରିଣୀଵାଣୀ ଅଂତରିକ୍ଷାତ୍ପ୍ରଭାଷତେ। ମା ଵଧୀ ରାମ ଗୃଧ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂଦଗ୍ଧଂ ତପୋବଲାତ୍
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଦେହବିହୀନ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା: 'ହେ ରାମ, ତୁମେ ଏହି ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରନିଅ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦହିଯାଇଥିଲେ।'
ପୁରା ଗୌତମ ଦଗ୍ଧୋଽଯଂ ପ୍ରଜାନାଥୋ ଜନେଶ୍ଵର। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ତୁ ନାମୈଷ ଶୂରଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ଶୁଚିଃ
ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଗୌତମ ଏହାକୁ ଦହିଥିଲେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା। ଏହାର ନାମ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ସେ ପ୍ରବଳ, ସତ୍ୟବାନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ।
ଗୃହମାଗତ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେର୍ଭୋଜନଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାଚତ। ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନୃପସତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଖାଇଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ତସ୍ଯ ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ତତଃ। ଆତ୍ମନୈଵାକରୋତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଭୋଜନାର୍ଥଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ନିଜେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ, ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ଠିକ୍ ଭାବେ।
ସମାଵିଶ୍ଯ ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ଆହାରେ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ। ନାରୀଂ ପୂର୍ଣସ୍ତନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହସ୍ତେନାଥ ପରାମୃଶତ୍
ସେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ପୁର୍ଣ୍ଣସ୍ତନୀ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ମୁନିନା ଶାପୋ ଦତ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣଃ। ଗୃଧ୍ରତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଵୈ ମୂଢ ରାଜା ମୁନିମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ମୁନି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ: 'ମୂର୍ଖ, ତୁ ଗୃଧ୍ର ହେଉ!' ତାପରେ ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃପାଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ଶାପୋଦ୍ଧାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଦଯାଲୁସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନରାହ ନରାଧିପ
'ହେ ମହାଭାଗ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଏହି ଶାପର ମୁକ୍ତି ହେଉ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୟାଳୁ ରାଜା ପୁଣି କହିଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ରଘୁକୁଲେ ରାମୋ ନାମ ମହାଯଶାଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାଭାଗୋ ରାଜା ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
'ରଘୁବଂଶରେ ରାମ ନାମକ ଏକ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦିନ୍ନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ କମଳ ନୟନ ଥିବେ।'
ତେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵିପାପସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ନରପୁଂଗଵ। ଦୃଷ୍ଟୋ ରାମେଣ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବଭୂଵ ପୃଥିଵୀପତିଃ
'ସେ ମହାପୁରୁଷ ରାମ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ, ତୁମର ପାପ ଶେଷ ହେବ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ।
ଗୃଧ୍ରତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୈ ଶୀଘ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲେପନଃ। ପୁରୁଷୋ ଦିଵ୍ଯରୂପୋଽସୌ ବଭାଷେ ତଂ ନରାଧିପଂ
ସେ ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ରାଘଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ଵିଭୋ। ଵିମୁକ୍ତୋ ନରକାଦ୍ଘୋରାଦପାପସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କୃତଃ
'ବଡ଼ ଭଲ କାମ କରିଛ, ହେ ରାଘବ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତୁମେ ମୋତେ ପାପମୁକ୍ତ କରିଛ।'
ଵିସର୍ଜିତଂ ମଯା ଗାର୍ଧ୍ଯଂ ନରରୂପୀ ମହୀପତିଃ। ଉଲୂକଂ ପ୍ରାହ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଵଗୃହଂ ଵିଶ କୌଶିକ
'ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଛାଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛି, ହେ ରାଜା।' ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଉଲୂକକୁ କହିଲେ, 'ହେ କୌଶିକ, ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।'
ଅହଂ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସିତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯେ ଯତ୍ର ଵୈ ମୁନିଃ। ଅଥୋଦକମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ
'ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି ତାପରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁନି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବି।' ତାପରେ ଜଳ ଛୁଇଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଧାଇଲେ।
ଆଶ୍ରମଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ରାମଃ କୁଂଭଯୋନେର୍ମହାତ୍ମନଃ। ତସ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯୋ ବହୁଗୁଣଂ ଫଲମୂଲଂ ଚ ସାଦରଂ
ତାପରେ ରାମ କୁମ୍ଭଯୋନିଙ୍କ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ବହୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଲେ।
ରସଵଂତି ଚ ଶାକାନି ଭୋଜନାର୍ଥମୁପାହରତ୍। ସଭୁକ୍ତଵାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍
ସେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଶାକ ଆଣିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ତାହା ଖାଇଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗିଲା।