ସୁଶାଂତାଶ୍ଚ କୁଲୀନାଶ୍ଚ ନଯେ ମଂତ୍ରେ ଚ କୋଵିଦାଃ। ତାନାହୂଯ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ଚ
ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ନୀତି ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ପ୍ରଭୀଣ। ସେ ଧାର୍ମିକ ରାମ, ସେମାନେକୁ ଡାକି, ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ।
ଗୃଧ୍ରୋଲୂକୌ ଵିଵଦଂତୌ ପୃଚ୍ଛତି ସ୍ମ ରଘୂତ୍ତମଃ। କତି ଵର୍ଷାଣି ଭୋ ଗୃଧ୍ର ତଵେଦଂ ନିଲଯଂ କୃତଂ
ଗୃଧ୍ର ଓ ଉଲୂକ ଝଗଡ଼ା କରୁଥିବାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ ଗୃଧ୍ର, କେତେ ବର୍ଷ ହେଲା ଏଠି ତୁମର ଘର କରିଛ?'
ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ବ୍ରୂହି ଯଦି ଜାନାସି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଗୃଧ୍ରୋ ବଭାଷେ ରାଘଵଂ ସ୍ଥିତଂ
'ଯଦି ସତ୍ୟ ସେଇ ତୁମେ ଜାଣ, ମୋ ଉତ୍ସୁକତା ପାଇଁ ଏହା କୁହ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୃଧ୍ର ଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଯଂ ଵସୁମତୀ ରାମ ମାନୁଷୈର୍ବହୁବାହୁଭିଃ। ଉଚ୍ଛ୍ରିତୈରାଚିତା ସର୍ଵା ତଦାପ୍ରଭୃତି ମଦ୍ଗୃହଂ
'ହେ ରାମ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏଠି ମୋର ଘର।'
ଉଲୂକସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଂ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତା। ଯଦୈଵ ପୃଥିଵୀ ରାଜଂସ୍ତଦାପ୍ରଭୃତି ମେ ଗୃହଂ
କିନ୍ତୁ ଉଲୂକ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଗଛ-ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଯେତେବେଳେ ତିଆରି ହେଲା, ସେଠାରୁ ଏଠି ମୋର ଘର।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାମୋ ଵୈ ସଭାସଦ ଉଵାଚହ। ନ ସା ସଭା ଯତ୍ର ନ ସଂତି ଵୃଦ୍ଧା ଵୃଦ୍ଧା ନ ତେ ଯେ ନ ଵଦଂତି ଧର୍ମଂ1.37.
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ସଭାରେ କହିଲେ— 'ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି ସଭା ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧ ଧର୍ମ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ।'
ନାସୌ ଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ନ ଚାସ୍ତି ସତ୍ଯଂ ନ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ଯଚ୍ଛଲମଭ୍ଯୁପୈତି। ଯେ ତୁ ସଭ୍ଯାଃ ସଭାଂ ଗତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଧ୍ଯାଯଂତ ଆସତେ
ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ଠକେଇକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେଠି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେମାନେ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—
ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ବ୍ରୁଵତେ ସର୍ଵେ ତେଽନୃତଵାଦିନଃ। ନ ଵକ୍ତି ଚ ଶ୍ରୁତଂ ଯଶ୍ଚ କାମାତ୍କ୍ରୋଧାତ୍ତଥା ଭଯାତ୍
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥା କଥା କହନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁଏ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଯିଏ ଶୁଣିଥିବା କଥାକୁ ଆସା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟରେ କହେନାହିଁ—
ସହସ୍ରଂ ଵାରୁଣାଃ ପାଶାଃ ପ୍ରତିମୁଂଚଂତି ତଂ ନରଂ। ତେଷାଂ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ ପାଶ ଏକଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେ ମଣିଷଙ୍କୁ ବରୁଣଙ୍କ ହଜାରଟି ଦାଗା ଆଖିରେ ପକାଯାଏ; ଏହିପରି ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏକଟି ଦାଗା ଖୁଲିଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯଂ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଜାନତା ସତ୍ଯମଂଜସା। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସଚିଵା ରାମମେଵାବ୍ରୁଵଂସ୍ତଦା
ସେହିପାଇଁ, ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରେ ସରଳ ଭାବେ ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।
ଉଲୂକଃ ଶୋଭତେ ରାଜନ୍ନ ତୁ ଗୃଧ୍ରୋ ମହାମତେ। ତ୍ଵଂ ପ୍ରମାଣଂ ମହାରାଜ ରାଜା ହି ପରମା ଗତିଃ
ହେ ରାଜା, ଉଲୁକ ଶୁଭ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଗୃଧ୍ର ନୁହେଁ। ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ଆଧାର, ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ।
ରାଜମୂଲାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ରାଜା ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଶାସ୍ତା ରାଜା ନୃଣାଂ ଯେଷାଂ ନ ତେ ଗଚ୍ଛଂତି ଦୁର୍ଗତିମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଶାସକ ନ୍ୟାୟବାନ୍, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖକୁ ଭୋଗୁନାହାନ୍ତି।
ଵୈଵସ୍ଵତେନ ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଭଵଂତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଃ। ସଚିଵାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଯେଉଁ ମହାନ୍ ମଣିଷମାନେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ—
ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଯଦୁଦାହୃତଂ। ଦ୍ଯୌଃ ସଚଂଦ୍ରାର୍କନକ୍ଷତ୍ରା ସପର୍ଵତମହୀଦ୍ରୁମମ୍
ଶୁଣ, ମୁଁ ପୁରୁଣା କଥା କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି। ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ପାହାଡ଼, ଭୂମି ଓ ଗଛ—
ସଲିଲାର୍ଣଵସଂମଗ୍ନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରଂ। ଏକମେଵ ତଦା ହ୍ଯାସୀତ୍ସର୍ଵମେକମିଵାଂବରଂ
ପାଣି ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ, ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ସେ ସମୟରେ ସବୁଏ ଏକ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏକ ଆକାଶ ପରି।
ପୁନର୍ଭୂଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଚ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜଠରମାଵିଶତ୍। ତାଂ ନିଗୃହ୍ଯ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଲିଲାର୍ଣଵଂ
ପୁଣି, ଭୂମି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ହି କୃତାତ୍ମା ସ ବହୁଵର୍ଷଶତାନ୍ଯପି। ଵିଷ୍ଣୌ ସୁପ୍ତେ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଵେଶ ଜଠରଂ ତତଃ
ସେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଶୁଇଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବହୁସ୍ରୋତଂ ଚ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଯୋଗୀ ସମାଵିଶତ୍। ନାଭ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପଦ୍ମଂ ହେମଵିଭୂଷିତଂ
ଏହାର ଅନେକ ପଥ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ମହାଯୋଗୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସ ତୁ ନିର୍ଗମ୍ଯ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗୀ ଭୂତ୍ଵା ମହାପ୍ରଭୁଃ। ସିସୃକ୍ଷୁଃ ପୃଥିଵୀଂ ଵାଯୁଂ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚ ମହୀରୁହାନ୍
ସେଠାରୁ ବାହାରି, ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଭୁ ଯୋଗୀ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ପାହାଡ଼ ଓ ବଡ଼ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ—
ତଦଂତରାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମାନୁଷାଂଶ୍ଚ ସରୀସୃପାନ୍। ଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସସର୍ଜ ସ ମହାତପାଃ
ତାହା ମଧ୍ୟରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମଣିଷ ଓ ସରିସୃପ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ଡିମ୍ବୁରୁ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୈଟଭୋ ମଧୁନା ସହ। ଦାନଵୌ ତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଘୋରୌ ଲବ୍ଧଵରୌ ତଦା
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ କୈଟଭ ଓ ମଧୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ବର ପାଇଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାପତିଂ ତତ୍ର କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟାଵୁଭୌ ନୃପ। ଵେଗେନ ମହତା ଭୋକ୍ତୁଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵମଧାଵତାଂ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଜଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ବଡ଼ ତୀବ୍ରତାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସତ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି ନିସ୍ସରନ୍ତି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହତ୍ଵା ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରୀବଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ଦୁଇଜଣ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—କୁ ବଧ କଲେ।
ପୃଥିଵୀଂ ଵର୍ଧଯାମାସ ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ମେଦସା ତଯୋଃ। ମେଦୋଗଂଧା ତୁ ଧରଣୀ ମେଦିନୀତ୍ଯଭିଧାଂ ଗତା
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଅଧିକ ମଜବୁତ କଲେ; ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧ ଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃଧ୍ରସ୍ତ୍ଵସତ୍ଯୋ ଵୈ ପାପକର୍ମାପରାଲଯମ୍। ସ୍ଵୀଯଂ କରୋତି ପାପାତ୍ମା ଦଣ୍ଡନୀଯୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ଗୃଧ୍ରଟି ଅସତ୍ୟବାଦୀ, ଖରାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ପାପର ଆଶ୍ରୟ। ଏହା ନିଜ ପାପୀ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ କାମ କରେ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
ତତୋଽଶରୀରିଣୀଵାଣୀ ଅଂତରିକ୍ଷାତ୍ପ୍ରଭାଷତେ। ମା ଵଧୀ ରାମ ଗୃଧ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂଦଗ୍ଧଂ ତପୋବଲାତ୍
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଦେହବିହୀନ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା: 'ହେ ରାମ, ତୁମେ ଏହି ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରନିଅ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦହିଯାଇଥିଲେ।'
ପୁରା ଗୌତମ ଦଗ୍ଧୋଽଯଂ ପ୍ରଜାନାଥୋ ଜନେଶ୍ଵର। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ତୁ ନାମୈଷ ଶୂରଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ଶୁଚିଃ
ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଗୌତମ ଏହାକୁ ଦହିଥିଲେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା। ଏହାର ନାମ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ସେ ପ୍ରବଳ, ସତ୍ୟବାନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ।
ଗୃହମାଗତ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେର୍ଭୋଜନଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାଚତ। ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ନୃପସତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଖାଇଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ତସ୍ଯ ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ତତଃ। ଆତ୍ମନୈଵାକରୋତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଭୋଜନାର୍ଥଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ନିଜେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ, ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ଠିକ୍ ଭାବେ।
ସମାଵିଶ୍ଯ ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ଆହାରେ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ। ନାରୀଂ ପୂର୍ଣସ୍ତନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହସ୍ତେନାଥ ପରାମୃଶତ୍
ସେ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ପୁର୍ଣ୍ଣସ୍ତନୀ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ଛୁଇଁଲେ।