ତଂ ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଜନମରଜାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଆଶ୍ରମେ ତ୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ମେଧେ ଵସ ଚେହ ସମାହିତା
ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ସେ ଅରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ଆଶ୍ରମରେ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରୁହ।'
ଇଦଂ ଯୋଜନପର୍ଯଂତମାଶ୍ରମଂ ରୁଚିରପ୍ରଭମ୍। ଅରଜେ ଵିରଜାସ୍ତିଷ୍ଠ କାଲମତ୍ର ସମାଶ୍ଶତମ୍
ହେ ପାପହୀନ ଅରଜା, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ, ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁଠି ଆଲୋକିତ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଏଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଯୋଗଂ ଵିପ୍ରର୍ଷେରରଜା ଭାର୍ଗଵୀ ତଦା। ତଥେତି ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଗଵଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ମୁନିଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଭୃଗୁଙ୍କ ଝିଅ ଅରଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵୋ ଵାସଂ ତସ୍ମାଦନ୍ଯମୁପାକ୍ରମତ୍। ସପ୍ତାହେ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା
ଏପରି କହି, ଭାର୍ଗବ ଅନ୍ୟ ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠା ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ଦଂଡସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ଵିଂଧ୍ଯଶୈଲସ୍ଯ ମାନୁଷ। ଶପ୍ତୋ ହ୍ଯୁଶନସା ରାମ ତଦାଭୂଦ୍ଧର୍ଷଣେ କୃତେ
ଏହି କାରଣରୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦଣ୍ଡର ଅଞ୍ଚଳ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଶନାଙ୍କ ଶାପରେ ପଡ଼ିଲା, ହେ ରାମ, ଅପରାଧ ହେତୁ।
ତତଃପ୍ରଭୃତି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦଂଡକାରଣ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ। ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ରାଘଵ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହାକୁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ; ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି।
ସଂଧ୍ଯାମୁପାସିତୁଂ ଵୀର ସମଯୋ ହ୍ଯତିଵର୍ତତେ। ଏତେ ମହର୍ଷଯୋ ରାମ ପୂର୍ଣକୁଂଭାଃ ସମଂତତଃ
ହେ ବୀର, ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜାର ସମୟ ଆସିଛି; ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ, ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ନେଇ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।
କୃତୋଦକା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ପୂଜଯଂତି ଦିଵାକରମ୍। ସର୍ଵୈରୄଷିଭିରଭ୍ଯସ୍ତୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ କୃତୈଃ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରଚିଥିବା ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ରଵିରସ୍ତଂଗତୋ ରାମ ଗତ୍ଵୋଦକମୁପସ୍ପୃଶ। ୠଷେର୍ଵଚନମାଦାଯ ରାମଃ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସିତୁମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ହେ ରାମ, ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ଋଷିଙ୍କ କଥା ମନେ ରଖି, ରାମ ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଉପଚକ୍ରାମ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସସରୋରଘୁନଂଦନଃ। ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ରମ୍ଯେ ପାଦପଶୋଭିତେ
ତାପରେ ରଘୁବଂଶୀ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେ ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଶୋଭାମୟ ବୃକ୍ଷମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ—
ନଦପୁଣ୍ଯେ ଗିରିଵରେ କୋକିଲାଶତମଂଡିତେ। ନାନାପକ୍ଷିରଵୋଦ୍ଯାନେ ନାନାମୃଗସମାକୁଲେ
ପବିତ୍ର ନଦୀ ଉପରେ, ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କୋଇଳି ଡାକୁଛି, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପଶୁ ରହିଛନ୍ତି।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରସମାକୀର୍ଣେ ନାନାଦ୍ଵିଜସମାଵୃତେ। ଗୃଧ୍ରୋଲୂକୌ ପ୍ରଵସିତୌ ବହୂନ୍ଵର୍ଷଗଣାନପି
ସେଠାରେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଉଲୁକ ଏଠି ଅନେକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ।
ଅଥୋଲୂକସ୍ଯ ଭଵନଂ ଗୃଧ୍ରଃ ପାପଵିନିଶ୍ଚଯଃ। ମମେଦମିତି କୃତ୍ଵାଽସୌ କଲହଂ ତେନ ଚାକରୋତ୍
ତାପରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନେଇ ଗୃଧ୍ର ଉଲୁକଙ୍କ ଘରକୁ ନିଜ ଘର ବୋଲି ଦାବି କଲା ଏବଂ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯାଵହୈ ଶୀଘ୍ରଂ କସ୍ଯୈତଦ୍ଭଵନଂ ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରାଜା, କମଳନୟନ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚଳି ଚାଲିବା, ଏହି ଘର କାହାର ହେବ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ।
ଗୃଧ୍ରୋଲୂକୌ ପ୍ରପଦ୍ଯେତାଂ ଜାତକୋପାଵମର୍ଷିଣୌ। ରାମଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତୌ ଶୀଘ୍ରଂ କଲିଵ୍ଯାକୁଲଚେତସୌ
ଗୃଧ୍ର ଓ ଉଲୁକ, କ୍ରୋଧରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ଅସହ୍ୟ ମନେଇ, ବିବାଦରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତୌ ପରସ୍ପରଵିଦ୍ଵେଷୌ ସ୍ପୃଶତଶ୍ଚରଣୌ ତଥା। ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵେଂଦ୍ରଂ ଗୃଧ୍ରୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୁଇଁଜଣ ଏକାପରେ ଦ୍ୱେଷ ରଖି, ରାମଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ତାପରେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗୃଧ୍ର କହିଲା।
ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଧାନୋ ମତୋ ମମ। ବୃହସ୍ପତେଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରାଚ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଵିଶିଷ୍ଟୋ ମହାମତିଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମନେ କରେ। ବୃହସ୍ପତି ଓ ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଆପଣ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନୀ, ବଡ଼ ମନ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ପରାଵରଜ୍ଞୋ ଭୂତାନାଂ ମର୍ତ୍ଯେ ଶକ୍ର ଇଵାପରଃ। ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷୋ ଯଥା ସୂର୍ଯୋ ହିମଵାନିଵ ଗୌରଵେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜାଣିଥିବା, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ହିମାଳୟ ପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସାଗରଶ୍ଚାସି ଗାଂଭୀର୍ଯେ ଲୋକପାଲୋ ଯମୋ ହ୍ଯସି। କ୍ଷାଂତ୍ଯା ଧରଣ୍ଯା ତୁଲ୍ଯୋସି ଶୀଘ୍ରତ୍ଵେ ହ୍ଯନିଲୋପମଃ
ଗଭୀରତାରେ ସମୁଦ୍ର ସମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆପଣ ଯମ। ଧୈର୍ୟରେ ଭୂମି ସମାନ, ତ୍ୱରିତତାରେ ପବନ ପରି।
ଗୁରୁସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵସଂପନ୍ନୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପୋସି ରାଘଵ। ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଧିପାରଗଃ
ଆପଣ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ଶିକ୍ଷକ, ରାଘବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରିନାହାନ୍ତି, ଅପରାଜିତ, ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ବ୍ୟବହାର ଜାଣିଛନ୍ତି।
ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ମମ ଦେଵେଶ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଂ ନରପୁଂଗଵ। ମମାଲଯଂ ପୂର୍ଵକୃତଂ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଘର ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଥିଲା, ମୋର ବାହୁବଳରେ ମୁଁ ଏହା ପାଇଥିଲି, ପ୍ରଭୁ।
ଉଲୂକୋ ହରତେ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵତ୍ସମୀପେ ଵିଶେଷତଃ। ଈଦୃଶୋଯଂ ଦୁରାଚାରସ୍ତ୍ଵଦାଜ୍ଞା ଲଂଘକୋ ନୃପ
ଉଲୁକ ଏହି ଘର ଦଖଳ କରିଛି, ବିଶେଷକରି ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ, ରାଜା। ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଛି।
ପ୍ରାଣାଂତିକେନ ଦଂଡେନ ରାମ ଶାସିତୁମର୍ହସି। ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଗୃଧ୍ରେଣ ଉଲୂକୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହାପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ରାମ, ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେଇଥିବା ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ତାକୁ ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୃଧ୍ର ଏପରି କହିଲାପରେ, ଉଲୁକ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଶୃଣୁ ଦେଵ ମମ ଜ୍ଞାପ୍ଯମେକଚିତ୍ତୋ ନରାଧିପ। ସୋମାଚ୍ଛକ୍ରାଚ୍ଚ ସୂର୍ଯାଚ୍ଚ ଧନଦାଚ୍ଚ ଯମାତ୍ତଥା
ପ୍ରଭୁ, ମୋର କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ମନେ କହୁଛି, ରାଜା। ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୁବେର ଓ ଯମଙ୍କୁ ନେଇ—
ଜାଯତେ ଵୈ ନୃପୋ ରାମ କିଂଚିଦ୍ଭଵତି ମାନୁଷଃ। ତ୍ଵଂ ତୁ ସର୍ଵମଯୋ ଦେଵୋ ନାରାଯଣପରାଯଣଃ
ରାମ, ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଇ କିଛି ମାନବ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେବତା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ।
ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ସୋମତା ରାଜନ୍ସମ୍ଯକ୍କାର୍ଯେ ଵିଚାରିତେ। ସମ୍ଯଗ୍ରକ୍ଷସି ତାପେଭ୍ଯସ୍ତମୋଘ୍ନୋ ହି ଯତୋ ଭଵାନ୍
ଠିକ କାମ କଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଲାଯାଏ, ରାଜା। ଆପଣ ଠିକ୍ଭାବେ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରନ୍ତି।
ଦୋଷେ ଦଂଡାତ୍ପ୍ରଜାନାଂ ତ୍ଵଂ ଯତଃ ପାପଭଯାପହଃ। ଦାତା ପ୍ରହର୍ତା ଗୋପ୍ତା ଚ ତେନେଂଦ୍ର ଇଵ ନୋ ଭଵାନ୍
ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୋଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ଆପଣ ପାପର ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି। ଦାତା, ମାରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରକ୍ଷକ, ଏହିପରି ଆପଣ ଆମ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।
ଅଧୃଷ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ତେଜସା ଚାନଲୋ ମତଃ। ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତପସେ ପାପାଂସ୍ତେନ ତ୍ଵଂ ରାମ ଭାସ୍କରଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଅପରାଜିତ, ଆପଣ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ସମାନ। ନିତ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ରାମ, ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିତ୍ତେଶତୁଲ୍ଯସ୍ତ୍ଵମଥଵା ଧନଦାଧିକଃ। ଚିତ୍ତାଯତ୍ତା ତୁ ପତ୍ନୀଶ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯଂ ତେ ରାଜସତ୍ତମ
ହେ ରାଜାମଣି, ତୁମେ ସିଧାସଳଖ ଧନର ଦେବତା କୁବେରଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀର ଭାଗ୍ୟ ସଦା ମନର ଭାବରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଧନଦସ୍ଯ ତୁ କୋଶେନ ଧନଦସ୍ତେନ ଵୈଭଵାନ୍। ସମଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚରେଷୁ ଚ
କୁବେରଙ୍କର ଧନଭଣ୍ଡାର ଦ୍ୱାରା ସେ ଧନୀ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ।