କଥାଂତେ ତୁ ତତସ୍ତେଷାଂ ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୀଷ୍ମଂ ପପ୍ରଚ୍ଛେଦଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କଥା ଶେଷରେ, ଭାବିତ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- କେ ଦେଶାସ୍ତୁ ମହାପୁଣ୍ଯାଃ କେ ଶୈଲାଃ କେଽପିଚାଶ୍ରମାଃ । ସେଵ୍ଯା ଧର୍ମାର୍ଥିଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— କେଉଁ ଦେଶ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର, କେଉଁ ପାହାଡ଼, କେଉଁ ଆଶ୍ରମ? ଧର୍ମ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ସେବା କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ପିତାମହ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ନରୋତ୍ତମ । ଶିଲୋଂଛଵୃତ୍ତେଃ ସଂଵାଦଂ ସିଦ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଏଠି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପୁରୁଣା କଥା ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଶିଳୋଞ୍ଚ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମୁନି ଓ ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କର ସଂବାଦ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
କଶ୍ଚିତ୍ସିଦ୍ଧଃ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ସମସ୍ତାଂ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ଉଂଛଵୃତ୍ତେଃ ଶିବେରାଜନ୍ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ
ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଶିଳୋଞ୍ଚ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ଶିବିଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାସୁ ତତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦା ସ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ରାଗଦ୍ଵେଷପରିତ୍ଯକ୍ତଃ କୁଶଲୀ ଜ୍ଞାନକର୍ମସୁ
ସେ ସଦା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଥିଲା, ଜ୍ଞାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡିଥିଲେ ।
ଵୈଷ୍ଣଵେଷୁ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମପରାଯଣଃ । ଅନିଂଦକୋ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସଦା ଧର୍ମପରାଯଣଃ
ସେ ସଦା ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ।
ଯୋଗାଭ୍ଯାସରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଶଂଖଚକ୍ରଵିଧାରକଃ । ତ୍ରିକାଲପୂଜା ତତ୍ଵଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୀକଂଠେଽନୁରତଃ ସଦା
ସେ ସଦା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ସଦା ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ଦିନେ ତିନିବାର ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।
ଵେଦଵିଦ୍ଯାସୁ ଵିଦୁଷୋ ଧର୍ମାଧର୍ମଵିଚାରକଃ । ଵେଦପାଠଵ୍ରତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚାତିଥିପୂଜକଃ
ସେ ବେଦ ଓ ବେଦଙ୍ଗରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଚାର କରୁଥିଲେ, ସଦା ବେଦ ପାଠରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ ।
ସତୀର୍ଥମତିଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ଶିଲୋଂଛେଷୁ ସ୍ଥିତଃ ସଦା । ଚତୁର୍ଵେଦେଷୁ ଯଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଗୀତଂ ଯଦ୍ଯତ୍ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସେ ଶିଳୋଞ୍ଚ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ଚାରି ବେଦରେ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ ଓ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସ ଚ ଜାନାତି ଦ୍ଵିଜୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ । ନାନାଧର୍ମାର୍ଥଵିଶଦୋ ହ୍ଯଵ୍ଯଯେଷ୍ଟମତିଃ ସଦା
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ— ଚାରି ବେଦରେ ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଗୀତ ଅଛି, ସେ ସବୁରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଥିଲା, ଏବଂ ସଦା ଅବିନାଶୀରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଗତୋଽସୌ ଵୈ ଶିବେର୍ଗୃହମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଧିଵଚ୍ଚୈଵ କୃତ୍ଵାତିଥ୍ଯଂ ମହାମନାଃ
ଏକ ସମୟରେ ସେ ଶିବିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିବି ମହାମନା ଭାବରେ ଯଥାବିଧି ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ ।
ଶିବିଃ ସଂପୃଚ୍ଛଯାମାସ ଦେଶାନାଂ ହିତକାରଣମ୍
ଶିବି ତାଙ୍କୁ ଦେଶମାନଙ୍କର ଭଲ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଉଂଛଵୃତ୍ତିରୁଵାଚ- କେ ଦେଶାଃ କେ ଜନପଦାଃ କେ ଶୈଲାଃ କେଽପି ଚାଶ୍ରମାଃ । ପୁଣ୍ଯା ଦ୍ଵିଜଵର ପ୍ରୀତ୍ଯା ମହ୍ଯଂ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁମର୍ହସି
ଶିଳୋଞ୍ଚ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ କହିଲେ— କେଉଁ ଦେଶ, କେଉଁ ଜନପଦ, କେଉଁ ପାହାଡ଼, କେଉଁ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର? ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଏହି ସବୁ ଦେଖାଇଦିଅ ।
ସିଦ୍ଧ ଉଵାଚ- ତେ ଦେଶାସ୍ତେ ଜନପଦାସ୍ତେ ଶୈଲାସ୍ତେଽପି ଚାଶ୍ରମାଃ । ପୁଣ୍ଯାସ୍ତ୍ରିପଥଗା ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ସରିଦ୍ଵରା
ସିଦ୍ଧ କହିଲେ— ଯେଉଁ ଦେଶ, ଯେଉଁ ଜନପଦ, ଯେଉଁ ପାହାଡ଼, ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଧାରା ଭାବରେ ପବିତ୍ର ନଦୀ ସଦା ବହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ପବିତ୍ର ।
ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଯଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ଯାଗେନ ଵା ପୁନଃ । ଗତିଂ ତାଂ ନ ଲଭେଜ୍ଜଂତୁର୍ଗଂଗାଂ ସଂସେଵ୍ଯ ଯାଂ ଲଭେତ୍
ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଗତି ମିଳେନାହିଁ, ଗଂଗା ସେବା କରିଲେ ସେହି ଗତି ମିଳିଯାଏ ।
ସ୍ନାତାନାଂ ତତ୍ର ପଯସି ଗାଂଗେଯେ ନିଯତାତ୍ମନାମ୍ । ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵତି ଯା ପୁଂସାଂ ନ ସା କ୍ରତୁଶତୈରପି
ଗଂଗାରେ ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ, ଏହା ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ ।
ଅପହୃତ୍ଯ ତମସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଯଥା ଭାତ୍ଯୁଦଯେ ରଵିଃ । ତଥାପହୃତ୍ଯ ପାପ୍ମାନଂ ଭାତି ଗଂଗାଜଲାପ୍ଲୁତଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଗଂଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପ ଦୂର ହୋଇ ଲୋକ ଚମକିଉଠେ ।
ଅଗ୍ନିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ଵିପ୍ର ତୂଲରାଶିର୍ଵିନଶ୍ଯତି । ତଥା ଗଂଗାଵଗାହଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ଯେପରି ତୁଳା ଗଠି ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଗଂଗାରେ ଡୁବିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।
ଯସ୍ତୁ ସୂର୍ଯାଂଶୁସଂତପ୍ତଂ ଗାଂଗେଯଂ ସଲିଲଂ ପିବେତ୍ । ସ ଗୋନୀହାରନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପାଵକାଦ୍ଧି ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଉତ୍ତାପିତ ଗଂଗା ଜଳ ପିଏ, ସେ ଗୋହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ପବିତ୍ରତାରେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣସହସ୍ରଂ ତୁ ପାଦେନୈକେନ ଯଃ ପୁମାନ୍ । ସଂପ୍ଲୁତଶ୍ଚାପି ଗଂଗାଯାଂ ଯୋ ନରଃ ସ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏକ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗଂଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଉପବାସର ହଜାର ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ ।
ଲଂବେଦଧଃଶିରା ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ନରଃ । ମାସମେକଂ ତୁ ଗଂଗାଂଭଃ ସେଵତେ ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ
ଯଦି କେହି ମଣିଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ ଲଟକାଇ ରହେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଏକ ମାସ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରେ—
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋରନାମଯମ୍ । ଇଯଂ ଵେଣୀସମା ପୁଣ୍ଯା ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବେଣୀ ତଥାପି ପବିତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ପାପ ନାଶକ।
ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ବାଲହା ମୁଚ୍ଯତେ କ୍ଷଣାତ୍ । ସ ପ୍ରଯାଗସ୍ତୀର୍ଥରାଜୋ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ହି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଃ
ଏହାକୁ କେବଳ ମନେ ପକାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିଶୁ ହତ୍ୟାରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ ରାଜା ଏହି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଯତ୍ର ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈକୁଂଠେ ସତ୍ଵରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ନ ଜାନାତି ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନ ଵିଂଦତି
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମଣିଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈକୁଠକୁ ଯାଇଥାଏ। ସେ ପ୍ରିୟ ଅପ୍ରିୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମକୁ ବି ବୁଝିପାରେନାହିଁ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଚୈଵ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ କେହି 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' କହେ, ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈଵ ଗୋଘ୍ନୋ ଵା ସୁରାପୀ ବାଲଘାତକଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଦିଵଂ ଯାତି ଚ ସତ୍ଵରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାରୀ, ଗୋ ହତ୍ୟାରୀ, ମଦ ପାନ କରିଥିବା, ଶିଶୁ ହତ୍ୟାରୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ଦର୍ଶନଂ ମାଧଵସ୍ଯାଥ ଵରସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ତଥା । ଵେଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ଵୈକୁଂଠଂ ପ୍ରତି ଗଚ୍ଛତି
ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖିବା, କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଏବଂ ବେଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ବୈକୁଠକୁ ଯାଇଥାଏ।
ଉଦିତେ ଚ ଯଥା ସୂର୍ଯେ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଵୈ ତମଃ । ତଥୈଵ ତସ୍ଯାଂ ପାପାନି ନଶ୍ଯଂତି ସ୍ନାନମାତ୍ରତଃ
ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପ ନଶ୍ୟ ହୁଏ।
ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ କୁଶାଵର୍ତେ ଗଲ୍ଲିକେ(ବିଲ୍ଵକେ?) ନୀଲପର୍ଵତେ । ସ୍ନାତ୍ଵା କନଖଲେ ତୀର୍ଥେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ଗଲ୍ଲିକା (କିମ୍ବା ବିଲ୍ବକା), ନୀଳପର୍ବତ, କନଖଳ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।