ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜା ମନୁର୍ଦଂଡଧରଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଥ ନାମ୍ନାସୀଦିକ୍ଷ୍ଵାକୁରମିତଦ୍ଯୁତିଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ମନୁ ନାମକ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ।
ତଂ ପୁତ୍ରଂ ପୂର୍ଵଜଂ ରାଜ୍ଯେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଭୁଵିସଂମତମ୍। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜଵଂଶାନାଂ ଭଵ ରାଜେତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, କହିଲେ, 'ପୃଥିବୀରେ ରାଜାବଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେ।'
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରେଣ ରାଘଵ। ତତଃପରମସଂହୃଷ୍ଟଃ ପୁନସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ପୁଅ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ 'ଏମିତି ହେବ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ, ହେ ରାଘବ; ଏହାପରେ, ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ବାପା ପୁଣିଥରେ କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ପରମୋଦାର କର୍ମଣା ତେ ନ ସଂଶଯଃ। ଦଂଡେନ ଚ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷ ନ ଚ ଦଂଡମକାରଣମ୍
'ମୁଁ ତୋର ଅତି ଉଦାର କାମରେ ଖୁସି ହେଲି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, କିନ୍ତୁ କାରଣ ବିନା କେବେ ଦଣ୍ଡ ଦେଅ ନାହିଁ।'
ଅପରାଧିଷୁ ଯୋ ଦଂଡଃ ପାତ୍ଯତେ ମାନଵୈରିହ। ସ ଦଂଡୋ ଵିଧିଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯତି ପାର୍ଥିଵମ୍
'ଏଠାରେ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁଠି ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଦଣ୍ଡ ରାଜାକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଦଣ୍ଡେ ମହାବାହୋ ଯତ୍ନଵାନ୍ଭଵ ପୁତ୍ରକ। ଧର୍ମସ୍ତେ ପରମୋ ଲୋକେ କୃତ ଏଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ହେ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ସଚେତନ ହେ; ଏପରି କଲେ, ତୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ।
ଇତି ତଂ ବହୁସଂଦିଶ୍ଯ ମନୁଃ ପୁତ୍ରଂ ସମାଧିନା। ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ମନୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ଜନଯିଷ୍ଯେ କଥଂ ପୁତ୍ରାନିତି ଚିଂତାପରୋଽଭଵତ୍। କର୍ମଭିର୍ବହୁଭିସ୍ତୈସ୍ତୈସ୍ସସୁତୈସ୍ସଂଯୁତୋଽଭଵତ୍
ସେ କିପରି ପୁଅମାନେ ହେବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ହେଲେ। ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ପାଇଲେ।
ତୋଷଯାମାସ ପୁତ୍ରୈସ୍ସ ପିତୄନ୍ଦେଵସୁତୋପମୈଃ। ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ତମସ୍ତେଷାଂ କନୀଯାନ୍ରଘୁନଂଦନ
ସେ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଥିଲେ ରଘୁନନ୍ଦନ।
ଶୂରଶ୍ଚ କୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ଗୁରୁଶ୍ଚ ଜନପୂଜଯା। ନାମ ତସ୍ଯାଥ ଦଂଡେତି ପିତା ଚକ୍ରେ ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେ ଶୂର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଗୁରୁ ବୋଲି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପିତା ତାଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ ଦଣ୍ଡ।
ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ଦଣ୍ଡପତନଂ ଶରୀରେ ତସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ସଂପଶ୍ଯମାନସ୍ତଂ ଦୋଷଂ ଘୋରଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାଘଵ
ଦଣ୍ଡଙ୍କ ଦେହର ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଅବନତି ଦେଖି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷକୁ ପୁଅରେ ଅନୁଭବ କରି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସ ଵିଂଧ୍ଯନୀଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ରାଜ୍ଯମସ୍ଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ। ସ ଦଂଡସ୍ତତ୍ର ରାଜାଭୂଦ୍ରମ୍ଯେ ପର୍ଵତମୂର୍ଦ୍ଧନି
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ନୀଳଗିରି ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ରାଜା ହେଲେ।
ପୁରଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ତେନ ନିଵେଶାଯ ତଥା କୃତମ୍। ନାମ ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯାଥ ମଧୁମତ୍ତମିତି ସ୍ଵଯମ୍
ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ଏକ ସହର ତିଆରି କଲେ। ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଏହି ସହରକୁ ନାମ ଦେଲେ ମଧୁମତ୍ତ।
ତଥାଦେଶେନ ସଂପନ୍ନଃ ଶୂରୋ ଵାସମଥାକରୋତ୍। ଏଵଂ ରାଜା ସ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ସପୁରୋହିତଃ
ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ସେ ଶୂରବୀର ସେଠାରେ ବାସ କଲେ। ଏଭଳି ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସହିତ ସେଇ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ସୁପ୍ରଜାକୀର୍ଣଂ ଦେଵରାଜୋ ଯଥା ଦିଵି। ତତଃ ସ ଦଂଡଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବହୁଵର୍ଷଗଣାଯୁତମ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହନ୍ତି। ଏପରି ଦଣ୍ଡ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ଅକାରଯତ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଂଟକଂ। ଅଥ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ରାଜା ଭାର୍ଗଵମାଶ୍ରମମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ରାଜା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଲେ। ପରେ କିଛି ସମୟରେ ରାଜା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ରମଣୀଯମୁପାକ୍ରାମଚ୍ଚୈତ୍ରମାସେ ମନୋରମେ। ତତ୍ର ଭାର୍ଗଵକନ୍ଯାଂ ତୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ଭୁଵି
ଚୈତ୍ର ମାସର ମଧୁର ଦିନରେ ସେ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ଭୂମିରେ ସବୁଠୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିଚରଂତୀଂ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଦଂଡୋଽପଶ୍ଯଦନୁତ୍ତମାମ୍। ଉତ୍ତୁଂଗପୀଵରୀଂ ଶ୍ଯାମାଂ ଚଂଦ୍ରାଭଵଦନାଂ ଶୁଭାମ୍
ସେ ଝିଅ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଉଚ୍ଚ, ଗଠିତ ଦେହ, ଗାଢ଼ କଳା, ଶୁଭ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ।
ସୁନାସାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀଂ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାମ୍। ମଧ୍ଯେ କ୍ଷାମାଂ ଚ ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ କୁରୁତେ ମୁଦମ୍
ସୁନ୍ଦର ନାକ, ଆକର୍ଷକ ଅଙ୍ଗ, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଭରିବା ଅଂଶ, ମଧ୍ୟରେ ସୁକୁମାର ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୃତ ଦେହ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଣ୍ଡର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା।
ଏକଵସ୍ତ୍ରାଂ ଵନେ ଚୈକାଂ ପ୍ରଥମେ ଯୌଵନେ ସ୍ଥିତାମ୍। ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ଵଧର୍ମେଣ ଅନଂଗଶରପୀଡିତଃ
ଏକା ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଜାମା ପିନ୍ଧି ଜଙ୍ଗଲରେ ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦଣ୍ଡ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ସୁଵିଶ୍ରାଂତାଂ କନ୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। କୁତସ୍ତ୍ଵମସି ସୁଶ୍ରୋଣି କସ୍ଯ ଚାସି ସୁଶୋଭନେ
ସେ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଥିବା ଝିଅ ପାଖକୁ ଯାଇ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ, କାହାର ଝିଅ ତୁମେ, ହେ ଶୋଭାମୟୀ?'
ପୀଡତୋହମନଂଗେନ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ସୁଶୋଭନେ। ତ୍ଵଯା ମେଽପହୃତଂ ଚିତ୍ତଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ସୁଂଦରି
'ମୁଁ କାମରେ ପୀଡିତ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ଶୋଭାମୟୀ। ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ହରାଗଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।'
ଇଦଂ ତେ ଵଦନଂ ରମ୍ଯଂ ମୁନୀନାଂ ଚିତ୍ତହାରକମ୍। ଯଦ୍ଯହଂ ନ ଲଭେ ଭୋକ୍ତୁଂ ମୃତଂ ମାମଵଧାରଯ
'ତୁମର ଏହି ମନୋହର ମୁହଁ ମୁନିମାନେଙ୍କର ମନ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଇପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋତେ ମୃତ ଭାବିବା।'
ତ୍ଵଯା ହୃତା ମମ ପ୍ରାଣା ମାଂ ଜୀଵଯ ସୁଲୋଚନେ। ଦାସୋସ୍ମି ତେ ଵରାରୋହେ ଭକ୍ତଂ ମାଂ ଭଜ ଶୋଭନେ
'ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣ ହରିନେଲ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ। ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ହେ ଶୋଭାମୟୀ କମରବଳୀ। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ମୋତେ ଭକ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଚମକୁଥିବା ମହିଳା।'
ତସ୍ଯୈଵଂ ତୁ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ମଦୋନ୍ମତ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ। ଭାର୍ଗଵୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଵଚଃ ସଵିନଯଂ ନୃପମ୍
ସେ ରାଜା ଆସକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଏଭଳି କହିଥିବାବେଳେ, ଭାର୍ଗବୀ ନମ୍ର ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ସୁତାଂ ଵିଦ୍ଧି ଶୁକ୍ରସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ଅରଜାଂ ନାମ ରାଜେଂଦ୍ର ଜ୍ଯେଷ୍ଠାମାଶ୍ରମଵାସିନଃ
ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଭାର୍ଗବ ଶୁକ୍ରଙ୍କର ଝିଅ, ଯିଏ ସଦା ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଆଶ୍ରମବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ମୋ ନାମ ଅରଜା।
ଶୁକ୍ରଃ ପିତା ମେ ରାଜେଂଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଚ ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଧର୍ମତୋ ଭଗିନୀ ଚାହଂ ଭଵାମି ନୃପନଂଦନ
ଶୁକ୍ର ମୋର ବାପା, ହେ ରାଜନ୍, ଆଉ ତୁମେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମର ଭଉଣୀ, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ।
ଏଵଂଵିଧଂ ଵଚୋ ଵକ୍ତୁଂ ନ ତ୍ଵମର୍ହସି ପାର୍ଥିଵ। ଅନ୍ଯେଭ୍ଯୋପି ସୁଦୁଷ୍ଟେଭ୍ଯୋ ରକ୍ଷ୍ଯା ଚାହଂ ସଦା ତ୍ଵଯା
ଏପରି କଥା କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ରାଜା; ମୋତେ ତୁମେ ସଦା ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରଖ।
କ୍ରୋଧନୋ ମେ ପିତା ରୌଦ୍ରୋ ଭସ୍ମତ୍ଵଂ ତ୍ଵାଂ ସମାନଯେତ୍। ଅଥଵା ରାଜଧର୍ମେଣାସଂବଂଧଂ କୁରୁଷେ ବଲାତ୍
ମୋ ବାପା ଖୁବ ରାଗୀ ଓ ଭୟଙ୍କର; ସେ ଚାହିଲେ ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ରାଜଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରି ଅନୁଚିତ ସମ୍ପର୍କ ଦେଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ।
ପିତରଂ ଯାଚଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା। ଵରଯସ୍ଵ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ମେ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ମୋ ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ବାପାଙ୍କୁ ବର ମାଗ।