ସମଂତାଦ୍ଯୋଜନଶତଂ ମୃଗଵ୍ଯାଘ୍ରଵିଵର୍ଜିତମ୍। ତସ୍ମିନ୍ନିଷ୍ପୁରୁଷେଽରଣ୍ଯେ ଚିକୀର୍ଷୁସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍
'ଚାରିପଟେ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଯେଉଁଠି ମୃଗ ଓ ବାଘ ନଥିଲେ; ସେଠି, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲି।'
ଅହମାକ୍ରମିତୁଂ ସୌମ୍ଯ ତଦରଣ୍ଯମୁପାଗତଃ। ତସ୍ଯାରଣ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯଂ ତୁ ଯୁକ୍ତଂ ମୂଲଫଲୈଃ ସଦା
'ହେ ସାଉମ୍ୟ, ସେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ମୁଁ ଚାଲିଗଲି; ତାହାର ମଝିରେ ସଦା ମୂଳ ଓ ଫଳ ରହୁଥିଲା।'
ଶାକୈର୍ବହୁଵିଧାକାରୈର୍ନାନାରୂପୈଃ ସୁକାନନୈଃ। ତସ୍ଯାରଣ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପଂଚଯୋଜନମାଯତମ୍
'ନାନା ପ୍ରକାର ଶାକ ଓ ଅନେକ ରୂପର ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା; ତାହାର ମଝିରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା।'
ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣଂ ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତମ୍। ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ସରଃ ପରମଶୋଭିତମ୍
'ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ସେଠି ମୁଁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସରୋବର ଦେଖିଥିଲି।'
ଵିସାରିକଚ୍ଛପାକୀର୍ଣଂ ବକପଂକ୍ତିଗଣୈର୍ଯୁତମ୍। ସମୀପେ ତସ୍ଯ ସରସସ୍ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଗତଃ ପୁରା
ମୁଁ ଏକଥର ଏହି ଝିଅର କୂଳକୁ ଗଲିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ କଛପ ଓ ଘରିଆଳ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ଧେନୁପାଙ୍କ ଶାରୀ ଲାଗିଥିଲା, ସେଠି ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲି।
ଦେଶଂ ପୁଣ୍ଯମୁପେତ୍ଯୈଵଂ ସର୍ଵହିଂସାଵିଵର୍ଜିତମ୍। ତତ୍ରାହମଵସଂ ରାତ୍ରିଂ ନୈଦାଘୀଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ସେହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ହିଂସାରୁ ମୁକ୍ତ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁଁ ଏକ ଗ୍ରୀଷ୍ମରାତ୍ରି ସେଠି ରହିଥିଲି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରଭାତେ ପୁରୁତ୍ଥାଯ ସରସ୍ତଦୁପଚକ୍ରମେ। ଅଥାପଶ୍ଯଂ ଶଵମହମସ୍ପୃଷ୍ଟଜରସଂ କ୍ଵଚିତ୍
ପ୍ରଭାତେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ମୁଁ ସେହି ଝିଅ ପାଖକୁ ଗଲି; ତାପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, କେଉଁଠି ଅପରିଣତ ଏକ ମୃତଦେହ ପଡ଼ିଛି।
ତିଷ୍ଠଂତଂ ପରଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସରସୋ ନାତିଦୂରତଃ। ତଦର୍ଥଂ ଚିଂତଯାନୋହଂ ମୁହୂର୍ତମିଵ ରାଘଵ
ସେହି ଝିଅରୁ ଅଧିକ ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଅସାଧାରଣ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା ଏହି ମୃତଦେହକୁ ଦେଖି, ମୁଁ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର କାରଣ ବିଚାର କରିଲି, ହେ ରାଘବ।
ଅସ୍ଯ ତୀରେ ନ ଵୈ ପ୍ରାଣୀ କୋ ଵାପ୍ଯେଷ ସୁରର୍ଷଭଃ। ମୁନିର୍ଵା ପାର୍ଥିଵୋ ଵାପି କ୍ଵ ମୁନିଃ ପାର୍ଥିଵୋପି ଵା
ଏହି କୂଳରେ କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ—ଏହି ମୃତଦେହ କିଏ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ? ସେ କି ମୁନି, କିମ୍ବା ରାଜା? କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେ ମୁନି କିମ୍ବା ରାଜା?
ଅଥଵା ପାର୍ଥିଵସୁତସ୍ତସ୍ଯୈଵଂ ସଂଭଵଃ କୃତଃ। ଅତୀତେହନି ରାତ୍ରୌ ଵା ପ୍ରାତର୍ଵାପି ମୃତୋ ଯଦି
ନାହିଁଲେ, ସେ କି ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତ? ଏଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ତାଙ୍କ ପରି ହୋଇଥିଲା କି? ସେ ଗତକାଲି ରାତି କିମ୍ବା ଏଇ ପ୍ରଭାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ କି?
ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ମଯା ଜ୍ଞେଯା ସରସୋସ୍ଯ ଵିନିଷ୍କ୍ରିଯା। ଯାଵଦେଵଂ ସ୍ଥିତଶ୍ଚାହଂ ଚିଂତଯାନୋ ରଘୂତ୍ତମ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଝିଅର ଅବସ୍ଥା ବୁଝିବାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିବ; ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଲି, ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଥାପଶ୍ଯଂ ମୂହୂର୍ତାତ୍ତୁ ଦିଵ୍ଯମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍। ଵିମାନଂ ପରମୋଦାରଂ ହଂସଯୁକ୍ତଂ ମନୋଜଵମ୍
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି: ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଦିବ୍ୟ ରଥ, ହଂସ ଯୋଗାଯୋଗି, ମନର ତୁଳନାରେ ଶୀଘ୍ର।
ପୁରସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଂ ତୁ ଵିମାନେପ୍ସରସାଂ ନୃପ। ଗଂଧର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ସଂଖ୍ଯା ରମଯଂତି ଵରଂ ନରମ୍
ସେ ରଥର ସାମ୍ନାରେ, ହେ ରାଜା, ହଜାର ଅପ୍ସରା ଥିଲେ; ଏବଂ ସେତେ ଗଣେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।
ଗାଯଂତି ଦିଵ୍ଯଗେଯାନି ଵାଦଯଂତି ତଥା ପରେ। ଅଥାପଶ୍ଯଂ ନରଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିମାନାଦଵରୋହିତମ୍
କେହି ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଉଥିଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏକ ପୁରୁଷ ସେହି ରଥରୁ ଅବତରିଲେ।
ଶଵମାଂସଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ଚ ସ୍ନାତ୍ଵା ରଘୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ତତୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥାକାମଂ ସ ମାଂସଂ ବହୁପୀଵରମ୍
ସେ ମୃତଦେହର ମାଂସ ଖାଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି, ହେ ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା ହେଲା, ସେ ମୋଟେ ମାଂସ ଖାଇଲେ।
ଅଵତୀର୍ଯ ସରଃ ଶୀଘ୍ରମାରୁରୋହ ଦିଵଂ ପୁନଃ। ତମହଂ ଦେଵସଂକାଶଂ ଶ୍ରିଯା ପରମଯାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ଶୀଘ୍ର ଝିଅରେ ଅବତରି, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରେ ଭରିଥିବା ଦେଖିଲି।
ଭୋ ଭୋ ସ୍ଵର୍ଗିନ୍ମହାଭାଗ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ କଥଂ ତ୍ଵିଦମ୍। ଜୁଗୁପ୍ସିତସ୍ତଵାହାରୋ ଗତିଶ୍ଚେଯଂ ତଵୋତ୍ତମା
‘ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଧନ୍ୟ ପୁରୁଷ! ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି: ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ଏତେ ଘୃଣାଜନକ କିନ୍ତୁ ତୁମର ଗତି ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିପରି?’
ଯଦି ଗୁହ୍ଯଂ ନ ଚୈତତ୍ତେ କଥଯ ତ୍ଵଦ୍ଯ ମେ ଭଵାନ୍। କାମତଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କିମେତତ୍ପରମଂ ଵଚଃ
‘ଯଦି ଏହା ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ଦୟାକରି ଆଜି ମୋତେ କୁହ; ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।’
କୋ ଭଵାନ୍ଵଦ ସଂଦେହମାହାରଶ୍ଚ ଵିଗର୍ହିତଃ। ତ୍ଵଯେଦଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ସୌମ୍ଯ କିମର୍ଥଂ କ୍ଵ ଚ ଵର୍ତସେ
‘ତୁମେ କିଏ? ମୋର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର; ହେ ସୁମନ, ଏପରି ନିନ୍ଦନୀୟ ଖାଦ୍ୟ କାହିଁକି ଖାଉଛ? କି କାରଣରେ, ଏବଂ କେଉଁଠି ରହୁଛ?’
କସ୍ଯାଯମୈଶ୍ଵରୋଭାଵଃ ଶଵତ୍ଵେନ ଵିନିର୍ମିତଃ। ଆହାରଂ ଚ କଥଂ ନିଂଦ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
‘ଏହି ଦେବତାସଦୃଶ ଅବସ୍ଥା କାହାର, ଯାହା ଏହି ମୃତଦେହ ରୂପରେ ହୋଇଛି? ଏବଂ ତୁମର ଖାଦ୍ୟ କାହିଁକି ଏତେ ନିନ୍ଦାନୀୟ? ମୁଁ ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।’
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଭାଷିତଂ ତତ୍ର ମମ ରାମ ସତାଂ ଵର। ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ସ ସ୍ଵର୍ଗୀ ରଘୁନଂଦନ
ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ରାମ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ମମେଦଂ ସୁଖଦୁଃଖଜମ୍। କାମୋ ହି ଦୁରିତକ୍ରମ୍ଯଃ ଶୃଣୁ ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସେ ଦ୍ଵିଜ
‘ଆଜି ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ତାହାର ସତ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣ; ଆଶା ଯଦି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଚାଲିଲେ, ଦୁଃଖ ଆଣେ—ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।’
ପୁରା ଵୈଦର୍ଭକୋ ରାଜା ପିତା ମେ ହି ମହାଯଶାଃ। ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଧାର୍ମିକଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମୋର ବାପା ବିଦର୍ଭର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବାସୁଦେବ, ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମିକ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯାମଜାଯତ। ଅହଂ ଶ୍ଵେତ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଯଵୀଯାନ୍ସୁରଥୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ ଥିଲେ, ଦୁଇ ଜଣ ମାଁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ମୁଁ ଶ୍ୱେତ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଛୋଟ ଭାଇ ସୁରଥ ଥିଲେ।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ତସ୍ମିନ୍ପୌରା ମାମଭ୍ଯଷେଚଯନ୍। ତତ୍ରାହଂକାରଯନ୍ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେ ଚାସଂ ସମାହିତଃ
ବାପା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ମୋତେ ରାଜା କରିଥିଲେ; ମୁଁ ରାଜ୍ୟ କରିବାରେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇଗଲି ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରିଲି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ସମୁପାଵ୍ରଜନ୍। ମମ ରାଜ୍ଯଂ କାରଯତଃ ପରିପାଲଯତଃ ପ୍ରଜାଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଲି ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲି।
ସୋହଂ ନିମିତ୍ତେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ମରଣଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ତପୋଵନମୁପାଗମମ୍
ଏଭଳି ଏକ ସମୟରେ, ମୋର ମନରେ ବିରାକ୍ତି ଆସିଲା, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲି।
ସୋହଂ ଵନମିଦଂ ରମ୍ଯଂ ଭୃଶଂ ପକ୍ଷିଵିଵର୍ଜିତମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତପ ଆସ୍ଥାତୁମସ୍ଯୈଵ ସରସୋଂତିକେ
ମୁଁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଓ ପକ୍ଷୀ ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏହି ସରୋବର ପାଖରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ବସିଲି।
ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ସୁରଥଂ ଭ୍ରାତରଂ ତଂ ନରାଧିପମ୍। ଇଦଂ ସରଃ ସମାସାଦ୍ଯ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ସୁରଥଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ଏହି ସରୋବର ପାଖକୁ ଆସି, ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲି।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାଵନେ। ଶୁଭଂ ତୁ ଭଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମନାମଯମ୍
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ମୁଁ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଦୋଷରହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଇଲି।