କେଵଲଂ ଦୋଷଭାଗୀ ଚ ଭଵାମୀହ ନ ସଂଶଯଃ। କଷ୍ଟାଂ ଚୈଵ ଦଶାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯୋପି ପ୍ରତିଗ୍ରହୀ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକା ଦୋଷୀ ହେବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କଷ୍ଟରେ ପଡିଲେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
କୁର୍ଵନ୍ନ ଦୋଷମାପ୍ନୋତି ମନୁରେଵାତ୍ର କାରଣମ୍। ଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ମାତାପିତରୌ ସାଧ୍ଵୀ ଭାର୍ଯା ଶିଶୁଃ ସୁତଃ
ଏପରି କରିଲେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ—ଏହିଥିରେ ମନୁଙ୍କ କଥା ମୂଳ କାରଣ। ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା, ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ଛୋଟ ପୁଅ ପାଇଁ।
ଅପ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା ଭର୍ତଵ୍ଯା ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍। ନାହଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛେ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ
ଶତ ଅନୁଚିତ କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପୋଷିବାକୁ ପଡ଼ିବ—ମନୁ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବିପ୍ରମୁନି, ଆପଣ ଯାହା ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଠାରୁ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବିନାହିଁ।
ନ ଚ ମେ ଭଵତା କୋପଃ କାର୍ଯୋ ଵୈ ସୁରପୂଜିତ
ମୋପରି ଆପଣ କୌଣସି କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ନ ଚ ପ୍ରତିଗ୍ରହେ ଦୋଷୋ ଗୃହୀତେ ପାର୍ଥିଵୈର୍ନୃପ। ଭଵାନ୍ଵୈ ତାରଣେ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି ରାଘଵ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜାମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଦାନରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ, ରାଜା। ଆପଣ ତ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ, ରାଘବ।
ତାରଯ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ରାମ ଵିଶେଷେଣ ତପସ୍ଵିନଂ। ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଛସ୍ଵ ନରାଘିପ
ହେ ରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେଉଛି—ହେ ନରେଶ, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ରାମ ଉଵାଚ। କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ କଥଂ ଵିପ୍ର ପ୍ରତିଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଵିଜାନତା। ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ତୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ରାମ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କଥା ଜାଣି ଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ କିପରି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ? କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ଆପଣ ମୋତେ କହିବେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଆସୀତ୍କୃତଯୁଗେ ରାମ ବ୍ରହ୍ମପୂତେ ପୁରାତନେ। ଅପାର୍ଥିଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ଶତକ୍ରତୁଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: କୃତଯୁଗରେ, ରାମ, ପୁରାତନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ରାଜା ନଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ।
ତାଃ ପ୍ରଜା ଦେଵଦେଵେଶଂ ରାଜାର୍ଥଂ ସମୁପାଗମନ୍। ସୁରାଣାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ରାଜା ଦେଵଦେଵଃ ଶତକ୍ରତୁଃ
ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ରାଜା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା।
ଶ୍ରେଯସେସ୍ମାସୁ ଲୋକେଶ ପାର୍ଥିଵଂ କୁରୁ ସାଂପ୍ରତଂ। ଯସ୍ମିନ୍ପୂଜାଂ ପ୍ରଯୁଂଜାନାଃ ପୁରୁଷା ଭୁଂଜତେ ମହୀମ୍
ଆମର ଭଲ ପାଇଁ, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ଏବେ ଏକ ରାଜା ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଲୋକମାନେ ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଲୋକପାଲାନ୍ସଵାସଵାନ୍। ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତେଜୋଭାଗୋଽତ୍ର ଯୁଜ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତୁମର ତେଜର ଏକ ଅଂଶ ଏଠାରେ ଯୋଗ କର।'
ତତୋ ଦଦୁର୍ଲୋକପାଲାଶ୍ଚତୁର୍ଭାଗଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଅକ୍ଷଯଶ୍ଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଯତୋ ଜାତୋଽକ୍ଷଯୋ ନୃପଃ
ତାପରେ ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେଲେ। ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅକ୍ଷୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କାରଣ ସେ ଅକ୍ଷୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପାଲାନାମଂଶଂ ପୁଂସାମଯୋଜଯତ୍। ତତୋ ନୃପସ୍ତଦା ତାସାଂ ପ୍ରଜାନାଂ କ୍ଷେମପଂଡିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଅଂଶକୁ ଏକ ପୁରୁଷରେ ଏକତ୍ର କଲେ। ଏହିପରି ରାଜା ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱଦାନ୍ତା ହେଲେ।
ତତ୍ରୈଂଦ୍ରେଣ ତୁ ଭାଗେନ ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାପଯେନ୍ନୃପଃ। ଵାରୁଣେନ ଚ ଭାଗେନ ସର୍ଵାନ୍ପୁଷ୍ଣାତି ଦେହିନଃ
ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରେ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥାନ୍ତି। ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
କୌବେରେଣ ତଥାଂଶେନ ତ୍ଵର୍ଥାନ୍ଦିଶତି ପାର୍ଥିଵଃ। ଯଶ୍ଚ ଯାମ୍ଯୋ ନୃପେ ଭାଗସ୍ତେନ ଶାସ୍ତି ଚ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
କୁବେରଙ୍କ ଅଂଶରେ ରାଜା ଧନ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। ଯମଙ୍କ ଅଂଶରେ ସେ ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଚୈଂଦ୍ରେଣ ଭାଗେନ ନରେନ୍ଦ୍ରୋସି ରଘୂତ୍ତମ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵାଭରଣଂ ତାରଣାର୍ଥେ ମମ ପ୍ରଭୋ
ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରେ ଆପଣ ରାଜା, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତତୋ ରାମଃ ପ୍ରଜଗ୍ରାହ ମୁନେର୍ହସ୍ତାନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ଦିଵ୍ଯମାଭରଣଂ ଚିତ୍ରଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରଂ
ତାପରେ ରାମ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ହାତରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହା ରଙ୍ଗିନ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋଗସ୍ତ୍ଯାଦ୍ରାଘଵଃ ପରଵୀରହା। ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ1.36.
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ହାତରୁ ସେଇ ଭୂଷଣ ନେଇ, ଶତ୍ରୁମାର ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଭାବିଲେ।
ମୌକ୍ତିକାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଧାତ୍ରୀଫଲସମାନି ଚ। ଜାଂବୂନଦନିବଦ୍ଧାନି ଵଜ୍ରଵିଦ୍ରୁମନୀଲକୈଃ
ସେଠି ନାନା ପ୍ରକାରର ମୁକୁତା ଥିଲା, ଯାହା ଆଉଳ ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସୁନାରେ ଗଠିତ ଏବଂ ହୀରା, ପଗଡ଼ା ଓ ନୀଳମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପଦ୍ମରାଗୈଃ ସଗୋମେଧୈର୍ଵୈଡୂର୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପରାଗକୈଃ। ସୁନିବଦ୍ଧଂ ସୁଵିଭକ୍ତଂ ସୁକୃତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ପଦ୍ମରାଗ, ଗୋମେଦ, ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ଫୁଲ ପରି ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତାଲମେଳ ଭଳି ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୀତିସମାଯୁକ୍ତୋ ଭୂଯଶ୍ଚେଦଂ ଵ୍ଯଚିଂତଯତ୍। ନେଦୃଶାନି ଚ ରତ୍ନାନି ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି କାନିଚିତ୍
ଏହାକୁ ଦେଖି ରାମ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ— 'ଏପରି ରତ୍ନ ମୁଁ କେଉଁଠିଓ ଦେଖିନଥିଲି।'
ଉପଶୋଭାନି ବଦ୍ଧାନି ପୃଥ୍ଵୀମୂଲ୍ଯସମାନି ଚ। ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଲଂକାଯାଂ ନ ଦୃଷ୍ଟାନି ମଯା ପୁରା
ଏପରି ଭାବେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ପୃଥିବୀ ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ଥିବା ଏହି ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଲଙ୍କାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲି।
ଇତି ସଂଚିତ୍ଯ ମନସା ରାଘଵସ୍ତମୃଷିଂ ପୁନଃ। ଆଗମଂ ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ଏପରି ଭାବି ରାମ ପୁଣି ଏହି ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରିବା ପାଇଁ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍। କଥଂ ଭଗଵତା ପ୍ରାପ୍ତଂ କୁତୋ ଵା କେନ ନିର୍ମିତମ୍
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଆପଣ କିପରି ଏହା ପାଇଲେ, କେଉଁଠୁ ଏବଂ କିଏ ଏହା ତିଆରି କଲା?'
କୁତୂହଲଵଶାଚ୍ଚୈଵ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମତେ। କରତଲେସ୍ଥିତେ ରତ୍ନେ କରମଧ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶତେ
'ମୋର ଉତ୍ସୁକତାରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ହାତରେ ରହିଥିବା ଏହି ରତ୍ନ ମଝିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି।'
ଅଧମଂ ତଦ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଗର୍ହିତମ୍। ଦିଶଃ ପ୍ରକାଶଯେଦ୍ଯତ୍ତନ୍ମଧ୍ଯମଂ ମୁନିସତ୍ତମ
'ଯେଉଁ ରତ୍ନ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯେଉଁ ଗୁଡ଼ିକ ଚାରିଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟମ ମନାଯାଏ।'
ଊର୍ଧ୍ଵଗଂ ତ୍ରିଶିଖଂ ଯତ୍ସ୍ଯାଦୁତ୍ତମଂ ତଦୁଦାହୃତମ୍। ଏତାନ୍ଯୁତ୍ତମଜାତୀନି ଋଷିଭିଃ କୀର୍ତିତାନି ତୁ
'ଯେଉଁ ରତ୍ନ ଉପରକୁ ତିନିଟି କିରଣ ଦେଉଛି, ସେଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ; ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରକାରକୁ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।'
ଆଶ୍ଚର୍ଯାଣାଂ ବହୂନାଂ ହି ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଭଗଵାନ୍ନିଧିଃ। ଏଵଂ ଵଦତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଧନର ମାଳିକ ଭଗବାନ; ଏପରି କାକୁତ୍ସ୍ଥ କହିବାପରେ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାମ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ମହତ୍। ଦ୍ଵାପରେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଵନେ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵାନହମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— 'ହେ ରାମ, ପୁରୁଣା ଦିନର ଏକ ଘଟଣା ଶୁଣ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏବଂ ଦ୍ୱାପର ଆସିବାବେଳେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯାହା ଦେଖିଥିଲି।'
ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ସୁମହାବାହୋ ନିବୋଧ ରଘୁନଂଦନ। ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ହ୍ଯାସୀଦରଣ୍ଯଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍
'ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା।'