ତଦହଂ ଦେଵତାଦେଶାତ୍ତତ୍କାର୍ଯାର୍ଥେ ମହାମୁନିଂ। ପଶ୍ଯାମି ତଂ ମୁନିଂ ଗତ୍ଵା ଦେଵଦାନଵପୂଜିତମ୍
ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜିତ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି।
ଉପଦେଶଂ ଚ ମେ ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂ ଦାସ୍ଯତି ସତ୍ତମଃ। ଦୁଃଖୀ ଯେନ ପୁନର୍ମର୍ତ୍ଯେ ନ ଭଵାମି କଦାଚନ
ସେ ଉତ୍ତମ ମୁନି ଖୁସି ହେଇ ମୋତେ ନିଜେ ଉପଦେଶ ଦେବେ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଜଗତରେ କେବେ ଦୁଃଖି ହେବି ନାହିଁ।
ପିତା ଦଶରଥୋ ମହ୍ଯଂ କୌସଲ୍ଯା ଜନନୀ ତଥା। ସୂର୍ଯଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତଥାପ୍ଯେଵଂ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ମୋର ପିତା ଦଶରଥ, ମା କୌଶଲ୍ୟା; ସୂର୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି।
ରାଜ୍ଯକାଲେ ଵନେ ଵାସୋ ଭାର୍ଯଯା ଚାନୁଜେନ ଚ। ହରଣଂ ଚାପି ଭାର୍ଯାଯା ରାଵଣେନ କୃତଂ ମମ
ରାଜ୍ୟ କାଳରେ, ମୁଁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଭାଇ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିଲି; ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ରାବଣ ଚୋରି ନେଇଥିଲା।
ଅସହାଯେନ ତୁ ମଯା ତୀର୍ତ୍ଵା ସାଗରମୁତ୍ତମମ୍। ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ତାଂ ପୁରୀଂ ସର୍ଵାଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯ କୁଲକ୍ଷଯମ୍
ମୁଁ ଏକା ଥିଲି, ସେ ମହା ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେହି ସମସ୍ତ ପୁରୀକୁ ଘେରି, ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲି।
ଦୃଷ୍ଟା ସୀତା ମଯା ତ୍ଯକ୍ତା ଦେଵାନାଂ ତୁ ପୁରସ୍ତଦା। ଶୁଦ୍ଧାଂ ତାଂ ମାଂ ତଥୋଚୁସ୍ତେ ମଯା ସୀତା ତଥା ଗୃହମ୍
ମୁଁ ସୀତାକୁ ଦେଖିଲି, ଦେବମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲି; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କହିଲେ, ମୁଁ ସୀତାକୁ ଘରକୁ ନେଇଲି।
ସମାନୀତା ପ୍ରୀତିମତା ଲୋକଵାକ୍ଯାଦ୍ଵିସର୍ଜିତା। ଵନେ ଵସତି ସା ଦେଵୀ ପୁରେ ଚାହଂ ଵସାମି ଵୈ
ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ନେଇଲି, କିନ୍ତୁ ଲୋକମତ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିଲି; ସେ ଦେବୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ସହରରେ ରହୁଛି।
ଜାତୋହମୁତ୍ତମେ ଵଂଶେ ଉତ୍ତମୋହଂ ଧନୁଷ୍ମତାମ୍। ଉତ୍ତମଂ ଦୁଃଖମାପନ୍ନୋ ହୃଦଯଂ ନୈଵ ଭିଦ୍ଯତେ
ମୁଁ ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସର୍ବାଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି ନାହିଁ।
ଵଜ୍ରସାରସ୍ଯ ସାରେଣ ଧାତ୍ରାହଂ ନିର୍ମିତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଇଦାନୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦେଶାଦ୍ଭ୍ରମାମି ଧରଣୀତଲେ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହୀରାର ମୂଳତ୍ତ୍ୱରୁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି।
ତପଃ ସ୍ଥିତସ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରୋସୌ ମଯା ପାପୋ ନିପାତିତଃ। ଦେଵଵାକ୍ଯାତ୍ତୁ ମେ ଭୂଯଃ ପ୍ରାଣୋ ମେ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶୂଦ୍ରକୁ ମାରିଦେଲି; ଦେବମାନଙ୍କ କଥାରେ, ମୋର ପ୍ରାଣ ପୁନର୍ବାର ହୃଦୟରେ ବସିଛି।
ପଶ୍ଯାମି ତଂ ମୁନିଂ ଵଂଦ୍ଯଂ ଜଗତୋସ୍ଯ ହିତେ ରତମ୍। ଦୃଷ୍ଟେନ ମେ ତଥା ଦୁଃଖଂ ନାଶମେଷ୍ଯତି ସତ୍ଵରମ୍
ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ସଦା ଲାଗିଥିବା, ପୂଜ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୋର ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେଇଯିବ।
ଉଦଯେନ ସହସ୍ରାଂଶୋର୍ହିମଂ ଯଦ୍ଵଦ୍ଵିଲୀଯତେ। ତଦ୍ଵନ୍ମେ ଦୁଃଖସଂପ୍ରାପ୍ତିଃ ସର୍ଵଥା ନାଶମେଷ୍ଯତି
ଯେପରି ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ହିମ ପିଗଳିଯାଏ, ସେପରି ମୋର ଦୁଃଖ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶିଯିବ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦେଵାନ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତାନଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଅର୍ଘ୍ଯମାଦାଯ ସୁପ୍ରୀତଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନଭ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଦେବତାମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ପୂଜ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତେ ତୁ ଗୃହ୍ଯ ତତଃ ପୂଜାଂ ସଂଭାଷ୍ଯ ଚ ମହାମୁନିଂ। ଜଗ୍ମୁସ୍ତେନ ତଦା ହୃଷ୍ଟା ନାକପୃଷ୍ଠଂ ସହାନୁଗାଃ
ସେମାନେ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯ ଚ। ଅଭିଵାଦଯିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୋଗସ୍ତ୍ଯମୃଷିମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ଅବତରି ଉତ୍ତମ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ସୁତୋ ଦଶରଥସ୍ଯାହଂ ଭଵଂତମଭିଵାଦିତୁମ୍। ଆଗତୋ ଵୈ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌମ୍ଯେନେକ୍ଷସ୍ଵ ଚକ୍ଷୁଷା
ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଆସିଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃପାକରି ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ନିର୍ଧୂତପାପସ୍ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵାମୀହ ନ ସଂଶଯଃ। ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିମଭିଵାଦ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲି। ଏପରି କହି, ସେ ପୁନିପୁନି ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
କୁଶଲଂ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗସ୍ଯ ମୃଗାଣାଂ ତନଯସ୍ଯ ଚ। ଭଗଵଦ୍ଦର୍ଶନାକାଂକ୍ଷୀ ଶୂଦ୍ରଂ ହତ୍ଵା ତ୍ଵିହାଗତଃ
ଆପଣଙ୍କର ଦାସମାନେ ଓ ମୃଗମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ମୁଁ ଶୂଦ୍ରକୁ ମାରି ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ସନାତନ। ଦର୍ଶନାତ୍ତଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୂତୋହଂ ମୁନିଭିଃ ସହ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ଚିରଂଜୀବୀ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ପବିତ୍ର ହେଲୁ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ରଘୁଶାର୍ଦୂଲ ଗୃହାଣାର୍ଘଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ସ୍ଵାଗତଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋସି ଶତ୍ରୁହନ୍
ରଘୁବଂଶର ସିଂହ, ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ।
ତ୍ଵଂ ହି ନିତ୍ଯଂ ବହୁମତୋ ଗୁଣୈର୍ବହୁଭିରୁତ୍ତମୈଃ। ଅତସ୍ତ୍ଵଂ ପୂଜନୀଯୋ ଵୈ ମମ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦିସ୍ଥିତଃ
ତୁମେ ସଦା ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ତେଣୁ ତୁମେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସଦା ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛ।
ସୁରା ହି କଥଯଂତି ତ୍ଵାଂ ଶୂଦ୍ରଘାତିନମାଗତଂ। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଧର୍ମେଣ ତ୍ଵଯା ଵୈ ଜୀଵିତଃ ସୁତଃ
ଦେବତାମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଶୂଦ୍ର ଘାତକ ଭାବେ ତୁମେ ଆସିଛ। ଏବଂ ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅ ପୁନିଥରେ ବଞ୍ଚିଯାଇଛି।
ଉଷ୍ଯତାଂ ଚେହ ଭଗଵଃ ସକାଶେ ମମ ରାଘଵ। ପ୍ରଭାତେ ପୁଷ୍ପକେଣାସି ଗଂତାଯୋଧ୍ଯାଂ ମହାମତେ
ଭଗବନ୍, ରାଘବ, ଏଠାରେ ମୋ ସହିତ ରୁହନ୍ତୁ। ପ୍ରଭାତରେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବ।
ଇଦଂ ଚାଭରଣଂ ସୌମ୍ଯ ସୁକୃତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯେନଵପୁଷା ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା
ଏହି ଆଭୂଷଣଟି, ସୁମଧୁର, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁଶଳତାରେ ତିଆରି। ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କୁରୁ ରାଘଵ। ଲବ୍ଧସ୍ଯ ହି ପୁନର୍ଦ୍ଦାନେ ସୁମହତ୍ଫଲମୁଚ୍ଯତେ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, ରାଘବ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର। ଯାହା ମିଳିଥିବାକୁ ପୁନି ଦେଇଦେବାରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ତ୍ଵଂ ହି ଶକ୍ତଃ ପରିତ୍ରାତୁଂ ସେଂଦ୍ରାନପି ସୁରୋତ୍ତମାନ୍। ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଛସ୍ଵ ନରର୍ଷଭ
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ। ତେଣୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଦେଉଛି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗ୍ରହଣ କର।
ଅଥୋଵାଚ ମହାବାହୁରିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ। କୃତାଂଜଲିର୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍
ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାରଥୀ, ହାତ ଜୋଡି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହୋ ଵୈ ଭଗଵଂସ୍ତଵ ମେଽତ୍ର ଵିଗର୍ହିତଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ କଥଂ ଵିପ୍ର ପ୍ରତିଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଵିଜାନତା
ଭଗବନ୍, ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ଉପହାର ନେବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ କିପରି ଉଚିତ୍?
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ତୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ସପୁତ୍ରୋ ଗୃହଵାନସ୍ମି ସମର୍ଥୋସ୍ମି ମହାମୁନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଆପଣ ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ। ମୋର ପୁଅ ଅଛି, ଘର ଅଛି, ଏବଂ ମୁଁ ସମର୍ଥ, ମହାମୁନି।
ଆପଦା ଚନ ଚାକ୍ରାଂତଃ କଥଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ। ଭାର୍ଯା ମେ ସୁଚିରଂ ନଷ୍ଟା ନ ଚାନ୍ଯା ମମ ଵିଦ୍ଯତେ
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ମୁଁ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି? ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବହୁଦିନ ହେଉଛି ହରାଇଯାଇଛି, ଆଉ ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।