ପୁରେ ଵା ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କୁରୁତେ ଦୁର୍ମତିର୍ନରଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ସ ନରକଂ ଯାତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
'ନଗରରେ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟ ଏପରି କାମ କରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।'
ଚତୁର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭାଗମଶ୍ନାତି ପାର୍ଥିଵଃ। ସତ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଵିଷଯଂ ସ୍ଵକମ୍
'ସେହି ପାପର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ରାଜା ଭୋଗ କରନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେର।'
ଦୁଷ୍କୃତଂ ଯତ୍ର ପଶ୍ଯେଥାସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ନଂ ସମାଚର। ଏଵଂ ତେ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ବଲସ୍ଯ ଵର୍ଧନଂ ତଥା
'ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିବ, ସେଠି ଚେଷ୍ଟା କର; ଏଭଳି କଲେ ତୁମର ଧର୍ମ ବଢ଼ିବ ଓ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିବ।'
ଭଵିଷ୍ଯତି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ଜୀଵନମ୍। ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସାଶ୍ଚର୍ଯୋ ରଘୁନଂଦନଃ
'ଏଭଳି ହେବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବ।' ଏପରି ନାରଦ କହିବା ପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଗଚ୍ଛ ସୌମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସମାଶ୍ଵାସଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ସେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୋମ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଆ।'
ବାଲସ୍ଯ ଚ ଶରୀରଂ ତ୍ଵଂ ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ନିଧାପଯ। ଗଂଧୈଶ୍ଚ ପରମୋଦାରୈସ୍ତୈଲୈଶ୍ଚୈଵ ସୁଗଂଧିଭିଃ
'ଏବଂ ଶିଶୁର ଦେହକୁ ତୁମେ ତେଲ ଭରା ପାତ୍ରରେ ରଖ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ସହିତ।'
ଯଥା ନ ଶୀର୍ଯତେ ବାଲସ୍ତଥା ସୌମ୍ଯ ଵିଧୀଯତାମ୍। ଯଥା ଶରୀରଂ ଗୁପ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ବାଲସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ କେବେ ମୁଝିଯାଏ ନାହିଁ, ଏହିପରି ମଧୁର ମନେ, ତାହା ହେବାକୁ ଦେଖ। ଯେପରି ଏହି ଶିଶୁର ଶରୀର, ଯାହା କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ନାହିଁ, ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବ।
ଵିପତ୍ତିଃ ପରିଭେଦୋ ଵା ନ ଭଵେତ୍ତତ୍ତଥା କୁରୁ। ତଥା ସଂଦିଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍
କୌଣସି ବିପଦ ବା ଭାଙ୍ଗା ନ ହେଉ, ଏହିପରି ହେବାକୁ ଦେଖ। ଏପରି ଭାବେ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ମନସା ପୁଷ୍ପକଂ ଦଧ୍ଯାଵାଗଚ୍ଛେତି ମହାଯଶାଃ। ଇଂଗିତଂ ତତ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ କାମଗଂ ହେମଭୂଷିତମ୍
ମହାୟଶସ୍ବୀ ମନରେ ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଆସିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ସେ ଇଂଗিত ବୁଝି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥ ଆସିଗଲା।
ଆଜଗାମ ମୁହୂର୍ତାତ୍ତୁ ସମୀପଂ ରାଘଵସ୍ଯ ହି। ସୋବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମହମସ୍ମି ନରାଧିପ
କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ, ଏହା ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଗଲା; ହାତ ଜୋଡି ଏହା କହିଲା: 'ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ମଣିଷମାନଙ୍କ ରାଜା।'
ଅଗ୍ରେ ତଵ ମହାବାହୋ କିଂକରଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ଭାଷିତଂ ସୁଚିରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁଷ୍ପକସ୍ଯ ନରାଧିପ
ତୁମ ପାଖରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମର ଦାସ ଉପସ୍ଥିତ। ପୁଷ୍ପକର ଦୀର୍ଘ କଥା ଶୁଣି, ମଣିଷମାନଙ୍କ ରାଜା—
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହର୍ଷୀଂସ୍ତାନ୍ଵିମାନଂ ସୋଧ୍ଯରୋହତ। ଧନୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ତୂଣୌ ଚ ଖଡ୍ଗଂ ଚାପି ମହାପ୍ରଭମ୍
ସେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ; ଧନୁଷ, ତୁଣୀର ଓ ଦେଉଳିଆ ତଳୱାର ନେଇଲେ।
ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ନଗରେ ଵୀରୌ ସୌମିତ୍ରି ଭରତାଵୁଭୌ। ପ୍ରାଯାତ୍ପ୍ରତୀଚୀଂ ତ୍ଵରିତୋ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ସୁସମାହିତଃ
ସେ ଦୁଇ ବୀର—ସୌମିତ୍ରି ଓ ଭରତଙ୍କୁ ନଗରରେ ରଖି, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ, ମନୋଯୋଗରେ ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଉତ୍ତରାମଗମତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଦିଶଂ ହିମଵଦାଶ୍ରିତାମ୍। ପୂର୍ଵାମପି ଦିଶାଂ ଗତ୍ଵା ତଥାଽପଶ୍ଯନ୍ନରାଧିପଃ
ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ, ପଛରେ ହିମାଳୟ ଉପରେ ଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲେ; ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇ, ରାଜା ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସର୍ଵାଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରାମାଦର୍ଶମିଵ ନିର୍ମଲାମ୍। ତତୋ ଦିଶଂ ସମାକ୍ରାମଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଂ ରଘୁନଂଦନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣରେ, ଦର୍ପଣ ପରି ନିର୍ମଳ। ତାପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଶୈଲସ୍ଯ ଉତ୍ତରେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦଦର୍ଶ ସୁମହତ୍ସରଃ। ତସ୍ମିନ୍ସରସି ତପ୍ଯଂତଂ ତାପସଂ ସୁମହତ୍ତପଃ
ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ; ସେହି ହ୍ରଦରେ ଏକ ତାପସୀ ଭାରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ରାଘଵୋ ଭୀମଂ ଲଂବମାନମଧୋମୁଖଂ। ତମୁପାଗମ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତପ୍ଯମାନଂ ତୁ ତାପସମ୍
ରାଘବ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତାପସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ଝୁଲାଇ ଲଟକିରହିଥିଲେ; କକୁତ୍ସ୍ଥ ସେ ତାପସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଉଵାଚ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଧନ୍ଯସ୍ତ୍ଵମମରପ୍ରଭ। କସ୍ଯାଂ ଯୋନୌ ତପୋଵୃଦ୍ଧିର୍ଵର୍ତତେ ଦୃଢନିଶ୍ଚଯ
ରାଘବ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। କେଉଁ ଜନ୍ମରେ ଏହି ତପସ୍ୟାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହିତ?'
ଅହଂ ଦାଶରଥୀ ରାମଃ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ କୁତୂହଲାତ୍। କୋର୍ଥୋ ଵ୍ଯଵସିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକୋଥ ଵେତରଃ
'ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ; ଆଗ୍ରହରେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି: କଣ ତୁମର ଲକ୍ଷ୍ୟ—ସ୍ୱର୍ଗ ନା କିଛି ଅନ୍ୟ?'
କିମର୍ଥଂ ତପ୍ଯସେ ଵା ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତାପସ। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାସି ଭଦ୍ରଂ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵାଥ ଦୁର୍ଜଯଃ
'କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ତାପସ। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ—ଭଲ ହେଉ—ନା କି ଅଜୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ?'
ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୃତୀଯଵର୍ଣୋ ଵା ଶୂଦ୍ରୋ ଵା ସତ୍ଯମୁଚ୍ଯତାମ୍। ତପଃ ସତ୍ଯାତ୍ମକଂ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପରିଗ୍ରହେ
'ନା କି ତୃତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣର ବୈଶ୍ୟ, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର? ସତ୍ୟ କହ। ତପସ୍ୟା ସଦା ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପାଇଁ।'
ସାତ୍ଵିକଂ ରାଜସଂ ଚୈଵ ତଚ୍ଚ ସତ୍ଯାତ୍ମକଂ ତପଃ। ଜଗଦୁପକାରହେତୁର୍ହି ସୃଷ୍ଟଂ ତଦ୍ଵୈ ଵିରିଂଚିନା
'ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ରାଜସିକ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ, ସେ ତପସ୍ୟା ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।'
ରୌଦ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରିଯତେଜୋଜଂ ତତ୍ତୁ ରାଜସମୁଚ୍ଯତେ। ପରସ୍ଯୋତ୍ସାଦନାର୍ଥାଯ ତଚ୍ଚାସୁରମୁଦାହୃତମ୍
'କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ରୌଦ୍ର ତେଜ ରାଜସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅସୁରୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।'
ଅଂଗାନି ନିହ୍ନୁତେ ଯୋ ଵା ଅସୃଗ୍ଦିଗ୍ଧାନି ଭାଗଶଃ। ପଂଚାଗ୍ନିଂସାଧଯେଦ୍ଵାପି ସିଦ୍ଧିଂ ଵା ମୃତ୍ଯୁମେଵ ଵା
'ଯିଏ ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଲୁଚାଇ ରହେ, ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଚାଇଥାଏ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନ କରେ, କିମ୍ବା ସିଦ୍ଧି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରେ—'
ଆସୁରୋ ହ୍ଯେଷ ତେ ଭାଵୋ ନ ଚ ମେ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋ ମତଃ। ସତ୍ଯଂ ତେ ଵଦତଃ ସିଦ୍ଧିରନୃତେ ନାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍
ତୁମର ଏହି ଭାବ ଆସୁରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱିଜ ଭାବରେ ଗଣନା କରୁନି। ସତ୍ୟ କହିଲେ ସଫଳତା ମିଳେ; ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ଜୀବନ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ଅଵାକ୍ଶିରାସ୍ତଥା ଭୂତୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ଅପରାଦ୍ଧ ନାହିଁ ଥିବା ରାମଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିର ନମାଇଥିବା ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଭଳି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିରାଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋସି ରାଘଵ। ପୁତ୍ରଭୂତୋସ୍ମି ତେ ଚାହଂ ପିତୃଭୂତୋସି ମେନଘ
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଘବ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ମୁଁ ତୁମର ପୁତ୍ର ସମ, ତୁମେ ମୋର ପିତା ସମ।
ଅଥଵା ନୈତଦେଵଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ନୃପତିଃ ପିତା। ସତ୍ଵମର୍ଚ୍ଯୋଽସି ଭୋ ରାଜନ୍ଵଯଂ ତେ ଵିଷଯେ ତପଃ
କିମ୍ବା ଏହା ଏଭଳି ନୁହେଁ; ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତା। ରାଜନ୍, ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ, ଆମେ ତୁମର ଦେଶରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ।
ଚରାମସ୍ତତ୍ରଭାଗୋସ୍ତି ପୂର୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ନ ଧନ୍ଯାଃ ସ୍ମୋ ଵଯଂ ରାମ ଧନ୍ଯସ୍ତ୍ଵମସି ପାର୍ଥିଵ
ଆମେ ଏଠାରେ ରହୁଛୁ; ଏହି ଅଂଶ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱୟଂଭୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ରାମ, ଆମେ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ରାଜା।
ଯସ୍ଯ ତେ ଵିଷଯେ ହ୍ଯେଵଂ ସିଦ୍ଧିମିଚ୍ଛଂତି ତାପସାଃ। ତପସା ତ୍ଵଂ ମଦୀଯେନ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୁହି ରାଘଵ
ତୁମର ଦେଶରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏଭଳି ସଫଳତା ଚାହାନ୍ତି। ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ରାଘବ, ତୁମେ ସଫଳତା ପାଉ।