ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତେ ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍। ପ୍ରତୀହାରସ୍ତତୋ ରାମମଗସ୍ତ୍ଯଵଚନାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେମାନେ, ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ, ରାଘବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।
ଆଵେଦଯାମାସ ଋଷୀନ୍ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତାଂଶ୍ଚ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ଦ୍ଵାରପାଲଃ ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ସେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଉତ୍ସାହରେ ଯାଇ ଋଷିମାନେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ପରି ଦେଖିଲେ।
କୌସଲ୍ଯାସୁତ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସୁପ୍ରଭାତାଦ୍ଯ ଶର୍ଵରୀ। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଭ୍ଯୁଦଯଂ ତେଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ରଘୁନଂଦନ
କୌଶଳ୍ୟାନନ୍ଦନ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଆଜି ରାତି ଶୁଭ ସକାଳକୁ ଆଣିଛି। ରଘୁନନ୍ଦନ ତୁମ ଉଦୟ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ତେ ନୃପ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ମୁନୀନ୍ରାମସ୍ତାନ୍ଭାସ୍କରସମଦ୍ଯୁତୀନ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ରାମ ସୂର୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ତଦା ଦ୍ଵାସ୍ଥଂ ପ୍ରଵେଶଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ। କିମର୍ଥଂ ତୁ ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵାରି ନିରୁଦ୍ଧା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁରନ୍ତ ସେମାନେକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଆ। କାହିଁକି ତୁମେ ଏମିତି ମହାନ ଋଷିମାନେକୁ ବାହାରେ ରଖିଛ?
ରାମଵାକ୍ଯାନ୍ମୁନୀଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ପ୍ରାଵେଶଯଦ୍ଯଥାସୁଖମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ମୁନୀଂନ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଂଜଲି
ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଋଷିମାନେକୁ ସୁଖରେ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସେ ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ କଲେ।
ରାମୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଣତ ଆସନେଷୁ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍। ତେ ତୁ କାଂଚନଚିତ୍ରେଷୁ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣେଷୁ ସୁଖେଷୁ ଚ
ରାମ ନମ୍ରତା ସହିତ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇଲେ। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ଆରାମରେ ବସିଲେ।
କୁଶୋତ୍ତରେଷୁ ଚାସୀନାଃ ସମଂତାନ୍ମୁନିପୁଂଗଵାଃ। ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଚ ଦଦୌ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ପୁରୋହିତଃ
ସେଇ ମହାନ ଋଷିମାନେ କୁଶ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନରେ ଚାରିପାଖରେ ବସିଲେ। ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ, ଆଚମନ ପାଇଁ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳ ଦେଲେ।
ରାମେଣ କୁଶଲଂ ପୃଷ୍ଟା ଋଷଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ। ମହର୍ଷଯୋ ଵେଦଵିଦ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ରାମ ସେମାନଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ଓ ବେଦଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୁଶଲଂ ତେ ମହାବାହୋ ସର୍ଵତ୍ର ରଘୁନଂଦନ। ତ୍ଵାଂ ତୁ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲିନଂ ପଶ୍ଯାମୋ ହତଵିଦ୍ଵିଷମ୍
ତୁମର ସବୁଠାରେ ଭଲ ଅଛି, ବଳଶାଳୀ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆମେ ତୁମକୁ ଶୁଭ ଦେଖୁଛୁ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇଛ।
ହୃତା ସୀତାତିପାପେନ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ପତ୍ନୀ ତେ ରଘୁଶାର୍ଦୂଲ ତସ୍ଯା ଏଵୌଜସା ହତଃ
ହେ ରଘୁବଂଶର ସିଂହ, ରାବଣ ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରି ନେଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପତ୍ନୀ ହେବାରେ, ସେ ନିଜେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା।
ଅସହାଯେନ ଚୈକେନ ତ୍ଵଯା ରାମ ରଣେ ହତଃ। ଯାଦୃଶଂ ତେ କୃତଂ କର୍ମ ତସ୍ଯ କର୍ତା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ହେ ରାମ, ତୁମେ ସହାୟ ବିନା, ଏକା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାକୁ ମାରିଦେଲେ। ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କଲେ, ଏହା କେହିଓ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଇହ ସଂଭାଷିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂତାଃ ସ୍ମ ସାଂପ୍ରତମ୍। ଦର୍ଶନାତ୍ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵେ ଜାତାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ଆମେ ଏଠାକୁ ତୁମ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଆସି, ତୁମକୁ ଦେଖି, ବର୍ତ୍ତମାନ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲୁ। ହେ ରାଜା, ତୁମକୁ ଦେଖିବାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ବୀ ହୋଇପଡିଲୁ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାତ୍ତେଦ୍ଯ କୃତମଶ୍ରୁପ୍ରମାର୍ଜନମ୍। ଦତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାମିମାଂ ଵୀର ଜଗତ୍ଯଭଯଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଆଜି ରାବଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ପୋଞ୍ଚାଯିବା ସଫଳ ହେଲା। ହେ ବୀର, ତୁମେ ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ନିର୍ଭୟତାର ଦାନ ଦେଇଛ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵର୍ଧସି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜଯେନାମିତଵିକ୍ରମ। ଦୃଷ୍ଟସ୍ସଂଭାଷିତଶ୍ଚାସି ଯାସ୍ଯାମଶ୍ଚାଶ୍ରମାନ୍ସ୍ଵକାନ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ବିଜୟ ଏବଂ ଅପାର ପ୍ରତାପରେ ବଢ଼ିଅଛ। ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିଲୁ, କଥା ହେଲୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବା।
ଅରଣ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ମଯା ଚେଂଦ୍ରଶରାସନମ୍। ଅର୍ପିତଂ ଚାକ୍ଷଯୌ ତୂଣୌ କଵଚଂ ଚ ପରଂତପ
ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୀରଧାନ, ଏବଂ ଏକ ମହାବଳୀ କବଚ ଦେଇଥିଲି।
ଭୂଯୋପ୍ଯାଗମନଂ କାର୍ଯମାଶ୍ରମେ ମେ ରଘୂଦ୍ଵହ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ମୁନଯୋଂତର୍ହିତାଽଭଵନ୍
ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପୁନି ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ମୁନି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଗତେଷୁ ମୁନିମୁଖ୍ଯେଷୁ ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଚିଂତଯାମାସ ତତ୍କାର୍ଯଂ କିଂ ସ୍ଯାନ୍ମେ ମୁନିନୋଦିତମ୍
ମୁନିମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଭାବିଲେ, ମୁନିଏ କଣ କାମ କହିଥିଲେ, ମୋତେ କଣ କରିବାକୁ ହେବ।
ଭୂଯୋପ୍ଯାଗମନଂ କାର୍ଯମାଶ୍ରମେ ରଘୁନଂଦନ। ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଗଂତଵ୍ଯଂ ମଯାଽଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନି ଆସିବା ନିଶ୍ଚିତ। ମୁଁ ଅବଶ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଦେଵଗୁହ୍ଯଂ ତୁ କାର୍ଯମନ୍ଯଚ୍ଚ ଯଦ୍ଵଦେତ୍। ଏଵଂ ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟ ଗୁପ୍ତ କଥା ଏବଂ ଯେଉଁ କାମ କହିବେ, ସେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ହେବ। ଏଭଳି ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—
କରିଷ୍ଯେ ନିଯତଂ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମୋ ହି ପରମା ଗତିଃ। ସୁତଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ରାଜ୍ଯମକାରଯତ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ କରିବି, କାରଣ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ଦଦତୋ ଜୁହ୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଜଗ୍ମୁସ୍ତାନ୍ଯେକଵର୍ଷଵତ୍। ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯତସ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଓ ହୋମ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଏକ ବର୍ଷ ପରି କଟିଗଲା। ମହାତ୍ମା ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିଵସେ ଵୃଦ୍ଧୋ ଜାନପଦୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ମୃତଂ ପୁତ୍ରମୁପାଦାଯ ରାମଦ୍ଵାରମୁପାଗତଃ
ସେଇ ଦିନେ, ଗ୍ରାମରୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ମୃତ ପୁଅକୁ ନେଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ଉଵାଚ ଵିଵିଧଂ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ନେହାକ୍ଷରସମନ୍ଵିତମ୍। ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଂତୁ ମେ ପୁତ୍ର ପୂର୍ଵଦେହାଂତରେ କୃତମ୍
ସେ ସ୍ନେହଭରା ଅନେକ କଥା କହିଲେ—'ମୋ ପୁଅ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲା?'
ତ୍ଵାମେକପୁତ୍ରଂ ଯଦହଂ ପଶ୍ଯାମି ନିଧନଂ ଗତମ୍। ଅପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନଂ ବାଲଂ ପଂଚଵର୍ଷଂ ଗତାଯୁଷମ୍
'ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅପରିପକ୍ୱ ବୟସରେ, ଯୁବକ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ କାହିଁକି ଦେଖୁଛି?'
ଅକାଲେ କାଲମାପନ୍ନଂ ଦୁଃଖାଯ ମମ ପୁତ୍ରକ। ଅକୃତ୍ଵା ପିତୃକାର୍ଯାଣି ଗତୋ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
'ମୋ ପିଲା ଅସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରି, ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଲା। ସେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିବାବେଳେ, ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲା।'
ରାମସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଯେନ ତେ ମୃତ୍ଯୁରାଗତଃ। ବାଲଵଧ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀଵଧ୍ଯା ଚୈଵ ରାଘଵମ୍
'ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ନାରୀ ହତ୍ୟା ରାଘବଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।'
ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହଃ ସଭାର୍ଯେ ତୁ ମୃତେ ମଯି। ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଘଵଃ ସର୍ଵଂ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍
'ମୁଁ ମରିଗଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିନାଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।' ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା କଥା ରାଘବ ଶୁଣିଲେ।
ନିଵାର୍ଯ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ରାମୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ ମଯାଦ୍ଯ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମେଵଂ ଵିଧେ ସ୍ଥିତେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରୋକି ରାମ ଵସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି?'
ପ୍ରାଣାନହଂ ଜୁହୋମ୍ଯଗ୍ନୌ ପର୍ଵତାଦ୍ଵା ପତେହ୍ଯହମ୍। କଥଂ ଶୁଦ୍ଧିମହଂ ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଭାଷିତମ୍
'ମୁଁ ମୋ ଜୀବନକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ରୁ ଝାପି ପଡ଼ିବି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ କିପରି ପବିତ୍ର ହେବି?'