ଏଵଂ ଵିଭଵଯୁକ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କ୍ଷୁଧାଯା ପୀଡ୍ଯତେ ଦେହଂ ତୃଷ୍ଣଯା ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଏପରି ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପତି ଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଦେହ ତଥାପି ଭୋକ ଓ ବିଶେଷ କରି ପିପାସାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲା।
ସ ତଯା ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ କ୍ଷୁଧଯା ରାଜସତ୍ତମଃ॥ ଵିମାନେନାପ୍ଯସୌ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଗାଦୃକ୍ଷପର୍ଵତମ୍
ସେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଋକ୍ଷ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।
ଯତ୍ରାତ୍ମମୂର୍ତିସ୍ତତ୍ରାଗାତ୍ପୁରା ଦଗ୍ଧା ମହାଵନେ। ତତ୍ରାସ୍ଥୀନି ସ୍ଵଯଂ ଗୃହ୍ଯ ଲିହନ୍ନାସ୍ତେ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ପୂର୍ବରୁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ରାଜା ନିଜ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ଚୁଷିବାକୁ ବସିଥିଲେ।
ପୁନର୍ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଯଯୌ ନାକଂ ନରାଧିପଃ। ଅଥ କାଲେନ ମହତା ସ ରାଜା ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ପୁଣି ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ବହୁତ ଦିନ ପରେ, ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜା—
ସ୍ଵାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ଲିହନ୍ଦୃଷ୍ଟୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁରୋଧସା। ଉକ୍ତଶ୍ଚ କିନ୍ନୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵାସ୍ଥିଭକ୍ଷୋ ନରାଧିପ
ନିଜ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁଷୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ପୁରୋହିତ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ କାହିଁକି ନିଜ ଅସ୍ଥି ଖାଉଛ?"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜା ଵସିଷ୍ଠେନ ମହର୍ଷିଣା। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଚେଦଂ ଶ୍ଵେତୋ ରାଜାଥ ତଂ ମୁନିମ୍
ଏପରି ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବା ପରେ, ରାଜା ଶ୍ୱେତ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଭଗଵଂସ୍ତୃଟ୍କ୍ଷୁଧାର୍ତୋହମନ୍ନଦାନଂ ପୁରା ମଯା। ନ ଦତ୍ତଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ତେନ ମାଂ କ୍ଷୁତ୍ପ୍ରବାଧତେ
"ଭଗବନ୍ତ, ମୁଁ ଭୋକ ଓ ପିପାସାରେ ପୀଡ଼ିତ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିନଥିଲି, ଏହିଠାରୁ ମୋତେ ଭୋକ ବେଶି ପୀଡ଼ିଉଛି।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ରାଜା ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଉଵାଚ ତଂ ନୃପଂ ଭୂଯୋ ଵାକ୍ଯମେତନ୍ମହାମୁନିଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—
କିଂ ତେ କରୋମି ରାଜେଂଦ୍ର କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ଵସ୍ତୁ କସ୍ଯାପି କିଂଚିଦ୍ଧି ନାଽଦତ୍ତମୁପତିଷ୍ଠତି1.34.
"ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ଭୋକା ଥିବାବେଳେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ଯାହା କେହି ଦାନ କରିନାହାଁନ୍ତି, ତାହା କେବେ ଉପକାର କରେନାହିଁ।"
ରତ୍ନହେମପ୍ରଦାନେନ ଭୋଗଵାନ୍ଜାଯତେ ନରଃ। ଅନ୍ନଦାନପ୍ରଦାନେନ ସର୍ଵକାମୈଃ ପ୍ରଦୀପିତଃ
ମଣି, ସୁନା ଦାନ କଲେ ଲୋକ ଭୋଗବାନ୍ ହୁଏ, ଅନ୍ନ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ତନ୍ନ ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ସ୍ତୋକଂ ମତ୍ଵା ନରାଧିପଃ। ଶ୍ଵେତ ଉଵାଚ॥ ଅଦତ୍ତସ୍ଯ ଚ ସଂଭୂତିର୍ଯଥା ଭଵତି ମେ ଗୁରୋ
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଏହାକୁ ଅତି ସାଧାରଣ ଭାବି ଦାନ କରିନଥିଲ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶ୍ୱେତ କହିଲେ: ଗୁରୁଦେବ, ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହାର ଫଳ କିପରି ହୁଏ?
ଵସିଷ୍ଠ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ। ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ॥ ଅସ୍ତ୍ଯେକଂ କାରଣଂ ଯେନ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ବଶିଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ଏହା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ କାରଣ ଅଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ତଵ। ଆସୀଦ୍ରାଜା ପୁରା କଲ୍ପେ ଵିନୀତାଶ୍ଵେତି କୀର୍ତିତଃ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବିନୀତାଶ୍ୱ ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା।
ସ ଚାଶ୍ଵମେଧମାରେଭେ ଯଜ୍ଞଂ କର୍ତୁଂ ଵରଂ ନୃପଃ। ଯଜନାଂତେ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତଂ ଗୋଽଶ୍ଵାଦି ଯାଚିତମ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା ଚାହିଲେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଦାନ କଲେ।
ନାନ୍ନଂ ଦତ୍ତଂ ତେନ କିଂଚିତ୍ସ୍ଵଲ୍ପଂ ମତ୍ଵା ଯଥା ତ୍ଵଯା। ତତଃ କାଲେନ ମହତା ମୃତୋଽସୌ ଜାହ୍ନଵୀ ତଟେ
କିନ୍ତୁ ସେ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ କିଛି ଦେଲେନାହିଁ, ତୁମେ ଯେପରି ଏହାକୁ ଅଳ୍ପ ଭାବି ଦେଇନଥିଲ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଲେନାହିଁ। ବହୁଦିନ ପରେ, ସେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ।
ମାଯାପୁର୍ଯାଂ ଵିନୀତାଶ୍ଵଃ ସାର୍ଵଭୌମୋଽଭଵନ୍ନୃପଃ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ଗତଵାନ୍ସୋଽପି ଯଥା ରାଜା ଭଵାନ୍ପ୍ରଭୋ
ମାୟାପୁରୀରେ ବିନୀତାଶ୍ୱ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଅସାଵପି କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟ ଏଵମେଵାଗତୋଽଭଵତ୍। ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ନଦୀତୀରେ ଗଂଗାଯାଂ ନୀଲପର୍ଵତେ
କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଏହିପରି ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ନୀଳପର୍ବତ ଉପରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ ଭାସ୍ଵତା ଦେଵଵନ୍ନୃପ। ଦଦର୍ଶ ତତ୍ସ୍ଵକଂ ଦେହଂ ତଥା ସ୍ଵଂ ଚ ପୁରୋହିତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଓ ନିଜ ପୁରୋହିତକୁ ଦେଖିଲେ।
ହୋତାରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ନାମ ଯଜଂତଂ ଜାହ୍ନଵୀ ତଟେ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽସାଵପି ପୁନଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦିଦ୍ଵଜୋତ୍ତମମ୍
ସେ ହୋତା ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କ୍ଷୁଧାଯାଃ କାରଣଂ ରାଜନ୍ସ ହୋତା ତମୁଵାଚ ହ। ତିଲଧେନୁଂ ଚ ଵୈ ରାଜନ୍ଘୃତଧେନୁଂ ଚ ସତ୍ତମ
ହେ ରାଜନ୍, ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଭୋକର କାରଣ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତିଳ ଦେଇ ଗାଈ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ଗାଈ ଦାନ କର।'
ଜଲଧେନୁଂ ଚ ଧେନୁଂ ଚ ରସଧେନୁଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ଦେହି ଶୀଘ୍ରଂ ଯେନ ଭଵାଂସ୍ତୃଟ୍କ୍ଷୁଧାଵର୍ଜିତୋ ଦିଵି
'ଏବଂ ଜଳ ଦେଇ ଗାଈ, ଦୁଧ ଦେଇ ଗାଈ ଓ ରସ ଦେଇ ଗାଈ ଦିଅ, ହେ ଭୂପତି, ଶୀଘ୍ର ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୃଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।'
ରମେ ତଯାଵଦାଦିତ୍ଯସ୍ତପତେ ଦିଵି ଚଂଦ୍ରମାଃ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜା ତଂ ପୁନଃ ପୃଷ୍ଟଵାନିଦମ୍
'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିବି ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସେଉଁଥିରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ:
ତିଲଧେନୁସ୍ଥିତିଂ ବ୍ରୂହି ତଥା କୃତ୍ଵା ଦଦାମ୍ଯହମ୍। ପୁରୋହିତ ଉଵାଚ॥ ଵିଧାନଂ ତିଲଧେନୋସ୍ତୁ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ନରାଧିପ
'ତିଳ ଦେଇ ଗାଈ ଦାନ କେମିତି କରିବି, ତାହା କହ, ମୁଁ ଏହା କରି ଦେବି।' ପୁରୋହିତ କହିଲେ: 'ତିଳ ଦେଇ ଗାଈ ଦାନର ବିଧି ଶୁଣ, ହେ ନରାଧିପ।'
ଧେନୁସ୍ସ୍ଯାତ୍ଷୋଡଶାଢକ୍ଯ ଚତୁର୍ଭିର୍ଵତ୍ସକୋ ଭଵେତ୍। ଇକ୍ଷୁଦଂଡମଯାଃ ପାଦା ଦନ୍ତାଃ ପୁଷ୍ପମଯାଃ ଶୁଭାଃ
ଗାଈଟି ଷୋଳ ମାପର ହେବା ଉଚିତ୍, ଚାରି ମାପର ବଛଡ଼ା ସହିତ। ତାହାର ପାଦ ଇଖ ଛଡ଼ିରେ, ଦାନ୍ତ ଫୁଲରେ ସଜାଇବା ଉଚିତ୍।
ନାସା ଗଂଧମଯୀ ତସ୍ଯା ଜିହ୍ଵା ଗୁଡମଯୀ ତଥା। ପୁଚ୍ଛେ ସ୍ରକ୍କଲ୍ପନୀଯାସ୍ଯାଦ୍ଘଂଟାଭରଣଭୂଷିତା
ତାହାର ନାକ ସୁଗନ୍ଧରେ, ଜିଭ ଗୁଡ଼ରେ, ପୁଛରେ ମାଳା ପିନ୍ଧାଇବା ଓ ଘଣ୍ଟା ଭୂଷଣ ଦେଇ ସଜାଇବା ଉଚିତ୍।
ଈଦୃଶୀଂ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ସ୍ଵର୍ଣଶୃଂଗୀଂ ତୁ କଲ୍ପଯେତ୍। ରୌପ୍ଯଖୁରାଂ କାଂସ୍ଯଦୋହାଂ ପୂର୍ଵଧେନୁଵିଧାନତଃ
ଏପରି ଗାଈ ତିଆରି କରି, ତାହାର ସିଂଗ ସୁନାରେ, ଖୁର ଚାଁଦିରେ, ଓ ଥନ କାଂସାରେ, ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଇବା ଉଚିତ୍।
କୃତ୍ଵା ତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାଶୁ ଦାପଯେନ୍ମଂତ୍ରତୋ ନୃପ। ସ୍ଥିତାଂ କୃଷ୍ଣାଜିନେ ଧେନୁଂ ଵାସୋଭିର୍ଗୋପିତାଂ ଶୁଭାମ୍
ଏହିପରି ତିଆରି କରି, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଇଦେବା ଉଚିତ୍, ଗାଈଟି କୃଷ୍ଣାଜିନ ଉପରେ ରଖି, ଭଲ ଭାବରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଢାକିବା ଉଚିତ୍।
ସୂତ୍ରେଣାସୂତ୍ରିତାଂ କୃତ୍ଵା ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତାମ୍। ସର୍ଵୌଷଧିସମାଯୁକ୍ତାଂ ମଂତ୍ରପୂତାଂ ତୁ ଦାପଯେତ୍
ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ପାଞ୍ଚ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଭରି, ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର କରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନ୍ନମ୍ମେ ଜାଯତାଂ ସଦ୍ଯଃ ପାନଂ ସର୍ଵରସାସ୍ତଥା। କାମାନ୍ସଂପାଦଯାସ୍ମାକଂ ତିଲଧେନୋ ଦ୍ଵିଜେର୍ପିତା
ଏହି ତିଳଗାଈ, ଦୁଇବାର ଦେଇଥିବା, ଆମ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ପାନୀୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କର। ଆମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
ଗୃହ୍ଣାମି ଦେଵି ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥେ ଵିଶେଷତଃ। ଦେହି କାମାନ୍ଵିତାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତିଲଧେନୋ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ, ବିଶେଷ କରି ମୋ ପରିବାର ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ତିଳଗାଈ, ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର। ତୁମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।