ଉତ୍ତରେ ଚୈଵ ଗାଯତ୍ରୀ ଦେଵୀ ପଦ୍ମଦଲେକ୍ଷଣା। ଋଗ୍ଵେଦଂ ପୂର୍ଵତୋ ନ୍ଯସ୍ଯ ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଋଗ୍ବେଦ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ଚିମେ ସାମଵେଦଂ ଚ ଅଥର୍ଵଂ ଚୋତ୍ତରେ ତଥା। ଇତିହାସପୁରାଣାନିଚ୍ଛଂଦୋଜ୍ଯୌତିଷମେଵଚ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସାମବେଦ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଥର୍ବବେଦ; ଏହା ସହିତ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ଛନ୍ଦ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚାନ୍ଯାନି ଇଂଦ୍ରାଦି ଦିକ୍ଷୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍। ପୂର୍ଵପତ୍ରେ ବଲଂ ପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଦଲେ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦଳରେ ବଳଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦଳରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ଚିମେ ଚାନିରୁଦ୍ଧଂ ଚ ଵାସୁଦେଵମଥୋତ୍ତରେ। ପୂର୍ଵତୋ ଵାମଦେଵଂ ଚ ସଦ୍ଯୋଜାତଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଉତ୍ତର ଦଳରେ ବାସୁଦେବ; ପୂର୍ବ ଦଳରେ ବାମଦେବ, ଦକ୍ଷିଣ ଦଳରେ ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଈଶାନଂ ପଶ୍ଚିମେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ତତ୍ପୁରୁଷଂ ଚୋତ୍ତରେ ତଥା। ଅଘୋରସ୍ସର୍ଵତଃ ପୂଜ୍ଯ ଏଷା ପୂଜା ତୁ ମଂଡଲେ
ପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଈଶାନଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଦଳରେ ତତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଅଘୋରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜା କରିବା ଏହି ମଣ୍ଡଳର ପୂଜା।
ପୂର୍ଵତୋ ଭାସ୍କରଂ ପୂଜ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେନ ଦିଵାକରଂ। ପ୍ରଭାକରଂ ପଶ୍ଚିମେ ତୁ ଗ୍ରହରାଜମଥୋତ୍ତରେ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦିବାକରଙ୍କୁ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରଭାକରଙ୍କୁ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗ୍ରହମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ପୂଜ୍ଯ ଵିଧାନେନ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍। ଦିଙ୍ମଂଡଲେ ତୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଅଷ୍ଟୌ କୁଂଭାନ୍ଵିଧାନତଃ
ଏହିପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମଣ୍ଡଳର ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରି ଅଷ୍ଟ କଳଶ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ତୁ କଲଶଂ ମଧ୍ଯେ ନଵମଂ ତତ୍ର କଲ୍ପଯେତ୍। ସ୍ନାପଯେନ୍ମୁକ୍ତିକାମଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ଘଟେନ ତୁ
ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଳଶକୁ ନବମ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳଶ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବ।
ଶ୍ରୀକାମଂ ଵୈଷ୍ଣଵେନେହ କଲଶେନ ତୁ ପାର୍ଥିଵ। ରାଜ୍ଯାର୍ଥିନଂ ସ୍ନାପଯେଚ୍ଚ ଐଂଦ୍ରେଣ କଲଶେନ ତୁ
ଓ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଚାହିଁଥିବେ, ସେଠି ବୈଷ୍ଣବ କଳଶରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ପାଇଁ ଏଇଁଦ୍ର କଳଶରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦ୍ରଵ୍ଯପ୍ରତାପକାମଂ ତୁ ଆଗ୍ନେଯ ଘଟଵାରିଣା। ମୃତ୍ଯୁଂଜଯଵିଧାନାଯ ଯାମ୍ଯେନ ସ୍ନାପଯେନ୍ନରମ୍
ଅର୍ଥର ଶକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନିୟ କଳଶର ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିବା ଉପାୟ ପାଇଁ ଯାମ କଳଶରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦୁଷ୍ଟପ୍ରଧ୍ଵଂସନାଯାଲଂ ନୈର୍ଋତେନ ଵିଧୀଯତେ। ସ୍ନାପଯେଦ୍ଵାରୁଣେନାଶୁ ପାପନାଶାଯ ମାନଵଂ
ଖରାପ ଦୁଷ୍ଟତା ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ନୈରୃତ ବିଧି ହେଉଛି। ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ବାରୁଣ କଳଶରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
ଶରୀରାରୋଗ୍ଯକାମଂ ତୁ ଵାଯଵ୍ଯେନାଭିଷେଚଯେତ୍। ଦ୍ରଵ୍ଯସଂପତ୍ତିକାମସ୍ଯ କୌବେରେଣ ଵିଧୀଯତେ
ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ପାଇଁ ବାୟୁ କଳଶରେ ଅଭିଷେକ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଅର୍ଥ ରାଶି ଚାହିଁଥିବା ପାଇଁ କୁବେର ବିଧି ହେଉଛି।
ରୌଦ୍ରେଣ ଜ୍ଞାନକାମସ୍ଯ ଲୋକପାଲଘଟାସ୍ତ୍ଵିମେ। ଏକୈକେନ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସର୍ଵଦୋଷଵିଵର୍ଜିତଃ
ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ପାଇଁ ରୂଦ୍ର କଳଶ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କଳଶଗୁଡିକ ହେଉଛି ଲୋକପାଳଙ୍କର। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳଶରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଜାଯତେ ବ୍ରହ୍ମସଦୃଶୋ ରାଜାସଦ୍ଯୋଽଥ ଵା ନରଃ। ଅଥଵା ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଯଥାସଂଖ୍ଯେନ ଲୋକପାନ୍
ଏହିପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ହୁଏ, କିମ୍ବା ତୁରନ୍ତ ଏକ ରାଜା ପରି ହୁଏ। ଅଥବା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲୋକପାଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂଜଯେତ୍ତୁ ସ୍ଵନାମ୍ନା ତୁ କୁଂଭୈରେଵ ଵିଧାନତଃ। ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵାଂସ୍ତୁ ଲୋକପାଲାନ୍ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ
ଯଥାବିଧି କଳଶରେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ, ଲୋକପାଳମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ପଶ୍ଚାତ୍ପରୀକ୍ଷିତାନ୍ଶିଷ୍ଯାନ୍ବଦ୍ଧନେତ୍ରାନ୍ପ୍ରଵେଶଯେତ୍। ଦଗ୍ଧ୍ଵାଗ୍ନେଯ୍ଯା ଧାରଣଯା ଵାଯୁନା ଵିଧୁନେତ୍ତତଃ
ପରେ ଯାଞ୍ଚିତ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଧି ଭିତରକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା କିମ୍ବା ବାୟୁରେ ଝାଡି ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସୋମେନାପ୍ଯାଯିତାନ୍କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଵଯେତ୍ସମଯାଂସ୍ତତଃ। ନ ନିଂଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦେଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମେଵ ଚ
ସୋମରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ପରେ ସମୟ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇଂଦ୍ରମାଦିତ୍ଯମଗ୍ନିଂ ଚ ଲୋକପାଲାନ୍ଗ୍ରହାଂସ୍ତଥା॥ ଗୁରୁଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵାପି ମୁନୀଂଦ୍ରଂ ପୂର୍ଵଦୀକ୍ଷିତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଲୋକପାଳ, ଗ୍ରହମାନେ; ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଦୀକ୍ଷିତ ମୁନିନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ତୁ ସମଯାନ୍ଶ୍ରାଵ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧୋମଂ ତୁ କାରଯେତ୍। ଊଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ସର୍ଵରୂପିଣେ ହୁଂଫଟ୍ସ୍ଵାହା
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ପରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। 'ଓଁ, ଭଗବତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ, ନମସ୍କାର, ହୁଁ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା'।
ଷୋଡଶାକ୍ଷରମଂତ୍ରେଣ ହୋମଯେଜ୍ଜ୍ଵଲିତେନଲେ। ଗର୍ଭାଧାନାଦିକାଃ ସର୍ଵା ଆହୁତୀସ୍ସଂପ୍ରଦାପଯେତ୍
ଷୋଡଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତିସୃଭିସ୍ତୁ ଵ୍ଯାହୃତିଭିର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ। ହୋମାଂତେ ଦୀକ୍ଷିତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦାପଯେଦ୍ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାମ୍
ତିନିଟି ବ୍ୟାହୃତି ମନ୍ତ୍ରରେ, ଦେବଦେବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ହୋମ ଶେଷରେ, ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵଯାନଶକଟହେମଧାନ୍ଯାଦିକଂ ନୃପ। ଦାପଯେଦ୍ଗୁରଵେ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମଧ୍ଯମେ ମଧ୍ଯମଂ ତଥା
ଓ ରାଜା, ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱ, ଯାନ, ଗଡ଼ି, ସୁନା, ଧାନ୍ୟ ଓ ଏହା ଭଳି ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଜଣେ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଦାପଯେଦପରେ ଯୁଗ୍ମଂ ସହିରଣ୍ଯଂ ତୁ ତଦ୍ଗୁରୋଃ। ଏଵଂ କୃତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ମହତ୍ସଂଜାଯତେ ତଥା
ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଇଟି ସହିତ ସୁନା ଦେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି କରିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତନ୍ନ ଶକ୍ଯଂ ନିଗଦିତୁମପି ଵର୍ଷଶତୈରପି। ଦୀକ୍ଷିତୋଥ ପୁରା ଭୂତ୍ଵା ପାଦ୍ମଂ ଵୈ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯଦି
ସେହି ପୁଣ୍ୟକୁ ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦୀକ୍ଷିତ ହେଇ ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ,
ତେନ ଵେଦାଃ ପୁରାଣାନି ସର୍ଵମଂତ୍ରାସ୍ସସଂଗ୍ରହାଃ। ଜପ୍ତାସ୍ସ୍ଯୁଃ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ ପ୍ରଯାଗେ ସିଂଧୁସାଗରେ
ତାହା ଦ୍ୱାରା ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୁଷ୍କର, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରୟାଗ ଓ ସିନ୍ଧୁ ସାଗରରେ ଜପ କରିବା ପରି ହୁଏ।
ଦେଵହ୍ରଦେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ। ଗ୍ରହଣେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ଯତ୍ଫଲଂ ଜପତାଂ ଭଵେତ୍
ଦେବହ୍ରଦ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ବିଶେଷ କରି ବାରାଣସୀରେ; ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ବିଷୁବ ଦିନରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଏଠାରେ ମିଳିଥାଏ।
ଫଲଂ ଶତଗୁଣଂ ତଚ୍ଚ ପୁଷ୍କରସ୍ଥଂ ପିତାମହମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିଵିଧାନ୍କାମାନ୍କାମଯତେ ଯଦି
ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଜଣେ ଲୋକ ଶତଗୁଣ ଫଳ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଯଦି ଚାହାଁନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ।
ପୂଜାଂ ଵୈଧାନିକୀଂ କୃତ୍ଵା ଦୀକ୍ଷିତୋ ଯଃ ଶୃଣୋତି ଚ। ଦେଵା ଅପି ତପଃ କୃତ୍ଵା ଧ୍ଯାଯଂତି ଚ ଵଦନ୍ତି ଚ
ଯିଏ ନିୟମିତ ପୂଜା କରି, ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରି, ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଏବଂ କହନ୍ତି—
କଦା ମେ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଜନ୍ମ ସ୍ଯାଦିତି ପାର୍ଥିଵ। ଦୀକ୍ଷିତାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ପାଦ୍ମଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମହେ କଦା
‘ହେ ରାଜା, କେବେ ଆମେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେବୁ? କେବେ ଆମେ ଦୀକ୍ଷିତ ହେବୁ ଏବଂ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିପାରିବୁ?’
ପାଦ୍ମଂ ତୁ ଷୋଡଶାତ୍ମାନଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଦେହେ କଦା ଵଯମ୍। ଯାସ୍ଯାମସ୍ତୁ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଦ୍ଗତ୍ଵା ନ ପୁନର୍ଭଵେତ୍1.34.
‘କେବେ ଆମେ ନିଜ ଦେହରେ ଷୋଡଶ ପଦ୍ମକୁ ବିଧିବଦ୍ଧ ରୂପେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି, ସେଉଁଠି ଯିବୁ ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନି ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ?’