କାର୍ତିକେ ମାସି ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ। ସର୍ଵାସୁ ଵା ଯଜେଦେଵଂ ପୂର୍ଣିମାସୁ ଵିଧାନତଃ
—ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ—
ସଂକ୍ରାନ୍ତୌ ଚ ମହାବାହୋ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହେପି ଵା। ଯଃ ପଶ୍ଯତି ଵିଭୁଂ ଦେଵଂ ପୂଜିତଂ ଗୁରୁଣା ନୃପ
—କିମ୍ବା ସଂକ୍ରାନ୍ତିବେଳେ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍କୁ ଦେଖେ, ହେ ରାଜନ୍—
ତସ୍ଯ ସଦ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ପାପଧ୍ଵଂସଶ୍ଚ ଜାଯତେ। ସ ମାନ୍ଯୋ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଭଵତୀହ ନରାଧିପ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୋଷ ପାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ସେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଦରିତ ହୁଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଭକ୍ତାନାଂ ତୁ ପରୀକ୍ଷଣମ୍। ସଂଵତ୍ସରଂ ଗୁରୁଃ କୁର୍ଯାଜ୍ଜାତିଶୌଚକ୍ରିଯାଦିଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ, ପବିତ୍ରତା, କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରୁ ଗୁରୁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଉପପନ୍ନମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହୃଦଯେ ନାଵଧାରଯେତ୍॥ ତେପି ଭକ୍ତିଯୁତା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତ୍ଵାଚାର୍ଯଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ହୃଦୟରେ ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେଇ ଭକ୍ତମାନେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂଵତ୍ସରଂ ଗୁରୌ ଭକ୍ତିଂ କୁର୍ଯୁର୍ଵିଷ୍ଣୌ ଯଥା ତଥା। ପ୍ରସାଦଯେଯୁଶ୍ଚ ତତଃ ପୂର୍ଣେ ସଂଵତ୍ସରେ ଗୁରୁମ୍
ସେମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯେପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ କରାଯାଏ, ସେପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରଣମ୍। ପରବ୍ରହ୍ମୋପାସନେନ ଵିରିଂଚ୍ଯାରାଧନେନ ଚ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆରାଧନା ଦ୍ୱାରା।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷଜପ୍ଯେନ ମଣ୍ଡଲବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଚ। ଧ୍ଯାନେନ ସ୍ଯାତ୍ତଥାସ୍ମାକମୁପଦେଶଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ଆମକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉ।
ଇଚ୍ଛାମୋ ଵୈଦିକୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରସୀଦତାମ୍। ଅଭ୍ଯର୍ଥିତୋ ଗୁରୁସ୍ତ୍ଵେଵଂ ମେଧାଵୀ ତୈସ୍ତଦା ତତଃ
ଆମେ ବିଶେଷ କରି ବେଦୀୟ ଶ୍ରୀ ଆଶା କରୁଛୁ; ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଗୁରୁ—
ଯଥାଵିଧି ସମଭ୍ଯର୍ଚେଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଷ୍ଣୁମଗ୍ରତଃ। ତେ ବଦ୍ଧନେତ୍ରାଃ ସ୍ଵାପ୍ଯାସ୍ତୁ କାର୍ତିକସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍1.34.
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସାମ୍ନାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ରଖି; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତେ ଚୋତ୍ତ୍ଥାଯ ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନାସ୍ତୁ ତେ। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ସହସ୍ରାରେ ଶ୍ଵେତଵସ୍ତ୍ରୋପଵୀତକମ୍
ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ସେମାନେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିବା ଉଚିତ; ସହସ୍ରଦଳ ପଦ୍ମରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ଵେତମାଲ୍ଯାଂବରଧରଂ ଶ୍ଵେତଗଂଧାନୁଲେପନମ୍। ନିର୍ଗମ୍ଯ ଚ ବହିର୍ନଦ୍ଯାଂ କୁର୍ଯୁର୍ନିତ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି, ବାହାରେ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ନିତ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ କୁଷଳତାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷୋତ୍ଥମାଚାର୍ଯୋ ଦାପଯେଦ୍ଦନ୍ତଧାଵନମ୍। ତେ ଚ ତଂ ଭକ୍ଷଯେଯୁର୍ହି ନଦୀଂ ଗତ୍ଵା ସମୁଦ୍ରଗାମ୍
ଗୁରୁ ଦୁଧ ଥିବା ଗଛର ଦାନ୍ତମଞ୍ଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ଏହା ଚବାଇ ନଦୀକୁ, ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ବହେ, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଇତରଦ୍ଵା ତଟାକଂ ଵା ଗୃହେ ଵାପି ଵିଧାନତଃ। ତଦ୍ଭକ୍ଷଯେଯୁର୍ମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରିତଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଘରେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ଵରଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହା ଚବାଇବା ଉଚିତ।
ଆପୋହିଷ୍ଠେତି ମଂତ୍ରେଣ ସପ୍ତକୃତ୍ଵୋଭିମଂତ୍ରିତଂ। ଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵେତି ଵୈ ଜପ୍ତ୍ଵା ଯୁଂଜାନେତି କରେ ନ୍ଯସେତ୍
‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ସାତଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପବିତ୍ର କରିବା; ‘ଦେବସ୍ୟ’ ବୋଲି ଜପି, ‘ଯୁଞ୍ଜାନେତି’ ବୋଲି ହାତରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଇରାଵତ୍ଯେତି ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମୋଦନେତି ଵୈ ମୁଖେ। ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା କ୍ଷିପେଦ୍ଦୂରଂ ପତିତଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷଯେତ୍
‘ଇରାବତୀ’ ବୋଲି ଧୋଇ, ‘ବ୍ରହ୍ମୋଦନ’ ବୋଲି ମୁହଁରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଚବାଇ ସେଠାକୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିବା ଓ କେଉଁଠି ପଡ଼ିଲା ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ସମ୍ମୁଖଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ ଵାପି ଵିଦିଶଂ ଚାପି ଵା ଗତମ୍। ସଂମୁଖେ ଦେଵତାଲବ୍ଧିର୍ମଂତ୍ରସିଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ଯଦି ସେଟି ସାମ୍ନା, ପୂର୍ବ ଦିଗ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଦିଗକୁ ପଡ଼େ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ପରାଙ୍ମୁଖେ ଦଂତକାଷ୍ଠେ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ପରାଙ୍ମୁଖାଃ। ଉତ୍ତରେଣ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ସିଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ଵା ନ ଵା
ଦାନ୍ତମଞ୍ଜନ ପଛଦିଗକୁ ପଡ଼ିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଛ ଫେରନ୍ତି; ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ, ସିଦ୍ଧି ହେବ କି ନାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ଦକ୍ଷିଣେନ ଭଵେନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଗୁରୋସ୍ତସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାଶୁଭଂ ସ୍ଵପେଦ୍ଭୂମୌ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ, ଦେବଦେବଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁରୋରଗ୍ରେ ଶ୍ରାଵଯେଯୁର୍ଵିଚକ୍ଷଣାଃ। ତତଃ ଶୁଭାଶୁଭଂ ତତ୍ର ଲକ୍ଷଯେତ୍ପରମୋ ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହା କହିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ପରମ ଗୁରୁ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ବିଚାର କରିବେ।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମଥ ସ୍ନାତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵାଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଗୁରୁଶ୍ଚ ମଂଡଲଂ ଭୂମୌ କଲ୍ପିତାଯାଂ ତୁ ଵର୍ତଯେତ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ସ୍ନାନ କରି ସେଉଁଠାରୁ ଦେଉଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଭୂମିରେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ମଣ୍ଡଳକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ।
ଲକ୍ଷଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଭୂମିଂ ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ। ଷୋଡଶାରଂ ଲିଖେତ୍ପଦ୍ମଂ ନଵଧାରମଥାପି ଵା
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି, ଏକ ଷୋଡ଼ଶଦଳ ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ନବ ନାଳିଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟପତ୍ରମଥୋ ଵାପି ଲିଖିତ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯେଦ୍ବୁଧଃ। ନେତ୍ରବଂଧଂ ତୁ କୁର୍ଵୀତ ସିତଵସ୍ତ୍ରେଣ ଯତ୍ନତଃ
କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ସାଧୁ ଭାବେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ମୁଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଵର୍ଣାନୁକ୍ରମତଃ ଶିଷ୍ଯାନ୍ପୁଷ୍ପହସ୍ତାନ୍ପ୍ରଵେଶଯେତ୍। ନଵନାଭଂ ଯଦା କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡଲଂ ଵର୍ଣକୈର୍ବୁଧଃ
ଅକ୍ଷର ଅନୁକ୍ରମରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ହାତରେ ଫୁଲ ଧରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ନବନାଳି ଯୁକ୍ତ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବେ, ସେତେବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ଗୁଣ୍ଡିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବେ।
ଇଂଦ୍ରାଣୀପୂର୍ଵକଂ ଦେଵମିଂଦ୍ରମୈଂଦ୍ର୍ଯାଂ ତୁ ପୂଜଯେତ୍। ଲୋକପାଲୈଃ ସମଂ ତଦ୍ଵଦଗ୍ନିଂ ସଂପୂଜଯେନ୍ନୃପ
ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀକୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦିଗପାଳମାନେ ସହିତ ଏହିପରି ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ରାଜନ।
ଦିଶି ଵହ୍ନେର୍ଯମଂ ଯାମ୍ଯାଂ ନୈଋତ୍ଯାଂ ଚୈଵ ନିର୍ଋତିମ୍। ଵରୁଣଂ ଵାରୁଣାଶାଯାଂ ଵାଯୁଂ ଵାଯଵ୍ଯଗୋଚରେ
ଅଗ୍ନିର ଦିଗରେ ଯମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନିରୃତି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବରୁଣ, ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଧନଦଂ ଚୋତ୍ତରେ ନ୍ଯସ୍ଯ ରୁଦ୍ରମୀଶାନଗୋଚରେ। କମଂଡଲୁଂ ପୂର୍ଵତୋ ହି ସ୍ରୁଚଂ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ତଥା
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଧନଦା, ଉତ୍ତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କମଣ୍ଡଳୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ହୋମକୁସୁ ରଖିବା ଉଚିତ।
ହଂସଂ ଵୈ ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ତୁ ଉତ୍ତରାଯାଂ ସ୍ରୁଵଂ ତଥା। ଆଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ଚ ବ୍ରସୀଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ନୈର୍ଋତ୍ଯାଂ ପାଦୁକେ ତଥା
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ହଂସ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚମଚ, ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ଚପ୍ପଲ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵାଯଵ୍ଯାଂ ଯୋଗପଟ୍ଟଂ ଚ ଐଶାନ୍ଯାଂ ଚ ଗଲଂତିକାମ୍। ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ପୂର୍ଵତଃ ପୂଜ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେ ଚାପି ଶଂକରଃ
ବାୟୁବ୍ୟ ଦିଗରେ ଯୋଗପଟା, ଈଶାନ କୋଣରେ ମାଳା ରଖିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ଚିମେ ତୁ ରଵିର୍ଦେଵ ଋଷଯଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ତଥା। ମଧ୍ଯେ ସ୍ଵଯଂ ପଦ୍ମଜନ୍ମା ସାଵିତ୍ରୀ ଦକ୍ଷିଣେ ତଥା
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରବିଦେବଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଋଷିମାନେ, ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।