ତୀର୍ଥେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଗୃହେ ଵାପି ସଂକ୍ରାଂତୌ ଗ୍ରହଣେପି ଵା। ଵିଷୁଵେ ଅଯନେ ଚାପି ଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ଚ ପ୍ରପୀଡିତେ
ତୀର୍ଥ, କ୍ଷେତ୍ର, ଘର, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ, ବିଷୁବ, ଅୟନ, ବା ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଦୁଃଖରେ — ଯେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତାନ୍ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲାଂସ୍ତୁ ପୁରା ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋବ୍ରଵୀତ୍। କୃତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନ ଵୈ ପୁଂସାଂ ପୀଡା ଭଵତି ଦେହଜା
ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟଗୁଡିକୁ ପୁରାତନରେ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା କହିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ଲୋକଙ୍କୁ ଦେହଜ ଦୁଃଖ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଦା ପୁତ୍ରକୃତଂ ଵାପି ସର୍ଵଂ ତ୍ଯଜତି ଦୁଷ୍କୃତମ୍। ଯଥା ନ ଭଵିତା ପୀଡା ଗ୍ରହଚୋରନୃପାଦିକାତ୍
ତେବେ, ପୁଅ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଏ। ଯେପରି ଗ୍ରହ, ଚୋର, ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଦୁଷ୍କୃତଂ ନଶ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ପରତ୍ର ଚ ଗତିଂ ଶୁଭାମ୍। ଲଭତେ ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହଃ ପ୍ରଜାପତିଵଚୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତି ମିଳେ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କଥା ପରି।
କୃତେ ଯୁଗେ ପୁଷ୍କରାଣି ତ୍ରେତାଯାଂ ନୈମିଷଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ଵାପରେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କଲୌ ଗଂଗାଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର ପୋଖରୀଗୁଡିକ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ଦୁଷ୍କରଃ ପୁଷ୍କରେ ଵାସୋ ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ। ଯଦନ୍ଯତ୍ର କୃତଂ ପାପଂ ତୀର୍ଥେ ତଦ୍ଯାତି ଲାଘଵମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ବସିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ଗଲେ ହଳକା ହୋଇଯାଏ।
ନ ତୀର୍ଥକୃତମନ୍ଯତ୍ର କ୍ଵଚିତ୍ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି। ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଞ୍ଜଲି
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କେଉଁଠି ମିଟିଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ହାତ ଯୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଭାରତ। ସାଯଂପ୍ରାତରୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
—ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରେ—
କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି। ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ମାସଂ ମାସାର୍ଧମେଵ ଚ
—ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ବାରଷ ବର୍ଷ, ବାରଷ ଦିନ, ଏକ ମାସ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
ଯୋ ଵସେତ୍ପୁଷ୍କରେ ନିତ୍ଯଂ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂଗତିମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵଲୋକାନାଂବ୍ରହ୍ମଲୋକୋପରିସ୍ଥିତଃ
—ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପୁଷ୍କରରେ ବସିଥାଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଉପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।
ଯଇଚ୍ଛେତ୍ପୁଷ୍କରଂଗନ୍ତୁଂସୋନୁସେଵେତପୁଷ୍କରମ୍। ଯଥା ଲୋମଵିଲୋମାଭ୍ଯାଂ ତଥା ଵ୍ଯସ୍ତସମସ୍ତଯୋଃ
ଯିଏ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଏ, ସେ ପୁଷ୍କରର ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଉଲ୍ଟା ଓ ସିଧା ଭାବରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ।
ସ୍ନାତସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରେ ସମ୍ଯକ୍କୋଟ୍ଯାଶ୍ଚ ଫଲମୁଶ୍ନୁତେ। ଵିଧିଵତ୍କ୍ରିଯମାଣେଷୁ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଯିଏ ପୁଷ୍କରରେ ନିୟମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ନିୟମିତ ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଫଳ—
ପୁଷ୍କରାଲୋକନାଦେଵ ନରଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ଫଲମ୍। ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵୈ ମହୀତଲେ
—ସେଇ ଫଳ କେବଳ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖିଲେ ମିଳିଯାଏ। ପୃଥିବୀରେ ଦଶ କୋଟି ସହସ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି—
ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ତେଷାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠଂତି ଗିରଯୋ ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତିସାଗରାଃ
—ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତି ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପୁଷ୍କରରେ ଥାଏ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ! ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଓ ସାଗର ଅଟୁଟ ରହିବ—
ତାଵତ୍ପୁଷ୍କର ମୃତ୍ଯୂନାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଆଜନ୍ମମରଣାଂନ୍ତିକମ୍
—ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଷ୍କର ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ନିର୍ଦହେଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ ସର୍ଵଂ ସକୃତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ପୁଷ୍କରେ। ପୁଷ୍କରଂ ଦୁଷ୍କରଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
କେବଳ ଏକଥର ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦହିଯାଏ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ପୁଷ୍କର ଏକ କଠିନ କ୍ଷେତ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ ମେ ରାଜନ୍ପଞ୍ଚପାତକନାଶନମ୍। ଯଜନଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଵସୁପ୍ରଦମ୍
ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ରାଜନ୍! ପାଞ୍ଚଟି ମହାପାପ ନାଶ କଥା। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ପୂଜା କଲେ ଧନ ମିଳେ।
ଇହ ଜନ୍ମନି ଦାରିଦ୍ର୍ଯ ଵ୍ଯାଧିକୁଷ୍ଠାଦିପୀଡିତଃ। ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଯୋ ଭଵେତ୍ପୁରୁଷୋ ଭୁଵି
ଏହି ଜନ୍ମରେ ଯଦି କେହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁରେ ପୀଡିତ, କିମ୍ବା ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ—
ତସ୍ଯ ସଦ୍ଯୋ ଭଵେଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀରାଯୁଃ ପୂର୍ଣଂ ସୁତାସ୍ସୁଖମ୍। କୃତ୍ଵା ତୁ ମଣ୍ଡଲଗତଂ ଲୋକପାଲସମନ୍ଵିତମ୍
—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଓ ସୁଖ ତୁରନ୍ତ ମିଳିଯାଏ, ଦିଗପାଳମାନେ ସହିତ ମଣ୍ଡଳାକାର ଉପାସନା କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତୁ ପରଂ ଦେଵଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ଵିଧାନତଃ। ପୂଜିତଂ ନଵନାଭେନ ମନ୍ତ୍ରମୂର୍ତିମଯୋ ନିଜମ୍
ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ନବ କମଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରମୟ ରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖେ—
କାର୍ତିକେ ମାସି ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ। ସର୍ଵାସୁ ଵା ଯଜେଦେଵଂ ପୂର୍ଣିମାସୁ ଵିଧାନତଃ
—ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ—
ସଂକ୍ରାନ୍ତୌ ଚ ମହାବାହୋ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହେପି ଵା। ଯଃ ପଶ୍ଯତି ଵିଭୁଂ ଦେଵଂ ପୂଜିତଂ ଗୁରୁଣା ନୃପ
—କିମ୍ବା ସଂକ୍ରାନ୍ତିବେଳେ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍କୁ ଦେଖେ, ହେ ରାଜନ୍—
ତସ୍ଯ ସଦ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ପାପଧ୍ଵଂସଶ୍ଚ ଜାଯତେ। ସ ମାନ୍ଯୋ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଭଵତୀହ ନରାଧିପ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୋଷ ପାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ସେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଦରିତ ହୁଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଭକ୍ତାନାଂ ତୁ ପରୀକ୍ଷଣମ୍। ସଂଵତ୍ସରଂ ଗୁରୁଃ କୁର୍ଯାଜ୍ଜାତିଶୌଚକ୍ରିଯାଦିଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ, ପବିତ୍ରତା, କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରୁ ଗୁରୁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଉପପନ୍ନମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହୃଦଯେ ନାଵଧାରଯେତ୍॥ ତେପି ଭକ୍ତିଯୁତା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତ୍ଵାଚାର୍ଯଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ହୃଦୟରେ ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେଇ ଭକ୍ତମାନେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂଵତ୍ସରଂ ଗୁରୌ ଭକ୍ତିଂ କୁର୍ଯୁର୍ଵିଷ୍ଣୌ ଯଥା ତଥା। ପ୍ରସାଦଯେଯୁଶ୍ଚ ତତଃ ପୂର୍ଣେ ସଂଵତ୍ସରେ ଗୁରୁମ୍
ସେମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯେପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ କରାଯାଏ, ସେପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରଣମ୍। ପରବ୍ରହ୍ମୋପାସନେନ ଵିରିଂଚ୍ଯାରାଧନେନ ଚ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆରାଧନା ଦ୍ୱାରା।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷଜପ୍ଯେନ ମଣ୍ଡଲବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଚ। ଧ୍ଯାନେନ ସ୍ଯାତ୍ତଥାସ୍ମାକମୁପଦେଶଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ଆମକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉ।
ଇଚ୍ଛାମୋ ଵୈଦିକୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରସୀଦତାମ୍। ଅଭ୍ଯର୍ଥିତୋ ଗୁରୁସ୍ତ୍ଵେଵଂ ମେଧାଵୀ ତୈସ୍ତଦା ତତଃ
ଆମେ ବିଶେଷ କରି ବେଦୀୟ ଶ୍ରୀ ଆଶା କରୁଛୁ; ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଗୁରୁ—
ଯଥାଵିଧି ସମଭ୍ଯର୍ଚେଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଷ୍ଣୁମଗ୍ରତଃ। ତେ ବଦ୍ଧନେତ୍ରାଃ ସ୍ଵାପ୍ଯାସ୍ତୁ କାର୍ତିକସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍1.34.
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସାମ୍ନାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ରଖି; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।