କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମୃଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପିଣ୍ଯାକେନୈଂଗୁଦେନ ଵା। ତିଲପିଣ୍ଯାକକୈର୍ଦେଯଂ ଭକ୍ତିମଦ୍ଭିର୍ନରୈଃ ସଦା
ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଦେଖିଛନ୍ତି, ପିଣ୍ୟାକ ବା ଇଂଗୁଦ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍। ତିଳ ପିଣ୍ୟାକ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକେ ସଦା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ତୁ କର୍ତଵ୍ଯମର୍ଘ୍ଯାଵାହନଵର୍ଜିତମ୍। ସ୍ଵଧାଂ ତୁ ଗୃଧ୍ରାଃ କାକା ଵା ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ହରନ୍ତି ତେ
ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆବାହନ ରହିତ। ଏଠି ଗୃଧ୍ର ବା କାଉ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଧା ନେଇନଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ତୈର୍ଥିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପିତୄଣାଂ ତୃପ୍ତିଦଂ ପରମ୍। କର୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭକ୍ତିରେଵାତ୍ର କାରଣମ୍
ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ସର୍ବାଧିକ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି କାମ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏଠି ଭକ୍ତି ହିଁ ପ୍ରଧାନ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ପିତରସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କାମାନ୍ଦିଶନ୍ତି ତେ। ପୁତ୍ରଂ ପୌତ୍ରଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କାମାନ୍ଯାନ୍ମନସେଚ୍ଛତି
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପୁଅ, ନାତି, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ମନର ଇଚ୍ଛା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାରାଧିତୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନୃଣାଂ ପ୍ରୀତଃ ପିତାମହଃ। ଅକାଲେପ୍ଯଥ କାଲେ ଵା ତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସଦା ନରୈଃ
ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କଲେ, ପିତାମହ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସମୟ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଦା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାପ୍ତୈରେଵ ସଦା ସ୍ନାନଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପିତୃତର୍ପଣମ୍। ପିଂଡଦାନଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ଚାତିଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯେତେବେଳେ ସୁଯୋଗ ମିଳେ, ସଦା ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃମାନେ ଅତି ପ୍ରିୟ ମାନିଥିବା ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ପିତରୋ ହି ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ଗୋତ୍ରଜଂ ସମୁପାଗତମ୍। ଆଶଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତାଃ କାଂକ୍ଷଂତସ୍ସଲିଲଂ ଚ ତେ
ପିତୃମାନେ ନିଜ ଗୋତ୍ରର ସନ୍ତାନ ଆସିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରୁ ଜଳ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଵିଲମ୍ବୋ ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନୈଵ ଵିଘ୍ନଂ ସମାଚରେତ୍। ଅଚ୍ଛିନ୍ନା ସନ୍ତତିସ୍ତେଷାଂ ସଦା କାଲଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
କେବେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ବାଧା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପରମ୍ପରା ସଦା ଅଭିଛିନ୍ନ ରହିବ।
ପିତରଃ ପୁତ୍ରଦାତାରଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧାଭିକାଂକ୍ଷିଣଃ। ତେନ ତେ ସନ୍ତତିଚ୍ଛେଦଂ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ହି କର୍ହିଚିତ୍
ପିତୃମାନେ ପୁଅ ଦେବାକୁ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧି ଚାହିଁଥିବା ଦାତାକୁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପରମ୍ପରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମେଵ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଗୁଣୋତ୍ତରଂତୁଯତ୍କାର୍ଯଂଦ୍ଵିଜୈଃପିତୃପରାଯଣୈଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା କଥା ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ। ଯେଉଁ କାମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପିତୃଭକ୍ତିରେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁଣର।
ତୀର୍ଥେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଗୃହେ ଵାପି ସଂକ୍ରାଂତୌ ଗ୍ରହଣେପି ଵା। ଵିଷୁଵେ ଅଯନେ ଚାପି ଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ଚ ପ୍ରପୀଡିତେ
ତୀର୍ଥ, କ୍ଷେତ୍ର, ଘର, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ, ବିଷୁବ, ଅୟନ, ବା ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଦୁଃଖରେ — ଯେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତାନ୍ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲାଂସ୍ତୁ ପୁରା ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋବ୍ରଵୀତ୍। କୃତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନ ଵୈ ପୁଂସାଂ ପୀଡା ଭଵତି ଦେହଜା
ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟଗୁଡିକୁ ପୁରାତନରେ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା କହିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ଲୋକଙ୍କୁ ଦେହଜ ଦୁଃଖ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଦା ପୁତ୍ରକୃତଂ ଵାପି ସର୍ଵଂ ତ୍ଯଜତି ଦୁଷ୍କୃତମ୍। ଯଥା ନ ଭଵିତା ପୀଡା ଗ୍ରହଚୋରନୃପାଦିକାତ୍
ତେବେ, ପୁଅ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଏ। ଯେପରି ଗ୍ରହ, ଚୋର, ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଦୁଷ୍କୃତଂ ନଶ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ପରତ୍ର ଚ ଗତିଂ ଶୁଭାମ୍। ଲଭତେ ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହଃ ପ୍ରଜାପତିଵଚୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତି ମିଳେ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କଥା ପରି।
କୃତେ ଯୁଗେ ପୁଷ୍କରାଣି ତ୍ରେତାଯାଂ ନୈମିଷଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ଵାପରେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କଲୌ ଗଂଗାଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର ପୋଖରୀଗୁଡିକ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ଦୁଷ୍କରଃ ପୁଷ୍କରେ ଵାସୋ ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ। ଯଦନ୍ଯତ୍ର କୃତଂ ପାପଂ ତୀର୍ଥେ ତଦ୍ଯାତି ଲାଘଵମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ବସିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ଗଲେ ହଳକା ହୋଇଯାଏ।
ନ ତୀର୍ଥକୃତମନ୍ଯତ୍ର କ୍ଵଚିତ୍ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି। ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଞ୍ଜଲି
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କେଉଁଠି ମିଟିଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ହାତ ଯୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଭାରତ। ସାଯଂପ୍ରାତରୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
—ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରେ—
କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି। ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ମାସଂ ମାସାର୍ଧମେଵ ଚ
—ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ବାରଷ ବର୍ଷ, ବାରଷ ଦିନ, ଏକ ମାସ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
ଯୋ ଵସେତ୍ପୁଷ୍କରେ ନିତ୍ଯଂ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂଗତିମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵଲୋକାନାଂବ୍ରହ୍ମଲୋକୋପରିସ୍ଥିତଃ
—ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପୁଷ୍କରରେ ବସିଥାଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଉପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।
ଯଇଚ୍ଛେତ୍ପୁଷ୍କରଂଗନ୍ତୁଂସୋନୁସେଵେତପୁଷ୍କରମ୍। ଯଥା ଲୋମଵିଲୋମାଭ୍ଯାଂ ତଥା ଵ୍ଯସ୍ତସମସ୍ତଯୋଃ
ଯିଏ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଏ, ସେ ପୁଷ୍କରର ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଉଲ୍ଟା ଓ ସିଧା ଭାବରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ।
ସ୍ନାତସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରେ ସମ୍ଯକ୍କୋଟ୍ଯାଶ୍ଚ ଫଲମୁଶ୍ନୁତେ। ଵିଧିଵତ୍କ୍ରିଯମାଣେଷୁ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଯିଏ ପୁଷ୍କରରେ ନିୟମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ନିୟମିତ ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଫଳ—
ପୁଷ୍କରାଲୋକନାଦେଵ ନରଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ଫଲମ୍। ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵୈ ମହୀତଲେ
—ସେଇ ଫଳ କେବଳ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖିଲେ ମିଳିଯାଏ। ପୃଥିବୀରେ ଦଶ କୋଟି ସହସ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି—
ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ତେଷାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠଂତି ଗିରଯୋ ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତିସାଗରାଃ
—ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତି ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପୁଷ୍କରରେ ଥାଏ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ! ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଓ ସାଗର ଅଟୁଟ ରହିବ—
ତାଵତ୍ପୁଷ୍କର ମୃତ୍ଯୂନାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଆଜନ୍ମମରଣାଂନ୍ତିକମ୍
—ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଷ୍କର ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ନିର୍ଦହେଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ ସର୍ଵଂ ସକୃତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ପୁଷ୍କରେ। ପୁଷ୍କରଂ ଦୁଷ୍କରଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
କେବଳ ଏକଥର ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦହିଯାଏ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ପୁଷ୍କର ଏକ କଠିନ କ୍ଷେତ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ ମେ ରାଜନ୍ପଞ୍ଚପାତକନାଶନମ୍। ଯଜନଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଵସୁପ୍ରଦମ୍
ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ରାଜନ୍! ପାଞ୍ଚଟି ମହାପାପ ନାଶ କଥା। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ପୂଜା କଲେ ଧନ ମିଳେ।
ଇହ ଜନ୍ମନି ଦାରିଦ୍ର୍ଯ ଵ୍ଯାଧିକୁଷ୍ଠାଦିପୀଡିତଃ। ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଯୋ ଭଵେତ୍ପୁରୁଷୋ ଭୁଵି
ଏହି ଜନ୍ମରେ ଯଦି କେହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁରେ ପୀଡିତ, କିମ୍ବା ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ—
ତସ୍ଯ ସଦ୍ଯୋ ଭଵେଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀରାଯୁଃ ପୂର୍ଣଂ ସୁତାସ୍ସୁଖମ୍। କୃତ୍ଵା ତୁ ମଣ୍ଡଲଗତଂ ଲୋକପାଲସମନ୍ଵିତମ୍
—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଓ ସୁଖ ତୁରନ୍ତ ମିଳିଯାଏ, ଦିଗପାଳମାନେ ସହିତ ମଣ୍ଡଳାକାର ଉପାସନା କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତୁ ପରଂ ଦେଵଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ଵିଧାନତଃ। ପୂଜିତଂ ନଵନାଭେନ ମନ୍ତ୍ରମୂର୍ତିମଯୋ ନିଜମ୍
ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ନବ କମଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରମୟ ରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖେ—