ଗୃହେ ଗତଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ହୃଷ୍ଟୋ ଦେଵ ପ୍ରସୀଦ ମେ। ଏଵମେଵ ପିତୄଣାଂ ଚ ଆଗତ୍ଯ ସ୍ଵୀଯ ମଂଦିରେ
ଘରକୁ ଫେରି ଆସି, ଆନନ୍ଦରେ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ—ହେ ଦେବ, ମୋପରି କୃପା କର; ଏଭଳି ଭାବରେ ପିତୃମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ପିଂଡପ୍ରଦାନପୂର୍ଵଂ ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଧାନତଃ। ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ତୃପ୍ତା ଭଵଂତି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମ୍
ପିଣ୍ଡ ଦାନ ପୂର୍ବରୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାରେ ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତୀର୍ଥାଦଷ୍ଟଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵଗୃହେ ଦଦତାଂ ଶିଵ। ନ ଚ ପଶ୍ଯଂତି ଵୈ ନୀଚାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ କୃତଂ
ହେ ଶିବ, ଘରେ ଦାନ କଲେ ତୀର୍ଥରେ ଦାନ କରିବାଠାରୁ ଆଠ ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏବଂ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏକାଂତେ ତୁ ଗୃହେ ଗୁପ୍ତେ ପିତୄଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମିଷ୍ଯତେ। ନୀଚଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ହତଂ ତଚ୍ଚ ପିତୄନ୍ନୈଵୋପତିଷ୍ଠତି
ଘରର ଏକାନ୍ତ ଓ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ନିମ୍ନ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଗୁପ୍ତଂ ଚ କାରଯେତ୍। ପିତୄଣାଂ ତୃପ୍ତିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମେଵ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ କହିଛନ୍ତି, ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତିଦାୟକ।
ଗୌରୀଭକ୍ତ୍ଯାଧିକା ଯା ତୁ ଶସ୍ତା ଜ୍ଞାତକ୍ରିଯା ତୁ ସା। ରାଜସୀ ମନସା ଜ୍ଞାତା ଜନାନାଂ କୀର୍ତିଦାଯିନୀ
ଗୌରୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ କରାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ କ୍ରିୟା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମନରେ ରାଜସିକ ଭାବେ ଜଣା, ଏହା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଗୁପ୍ତଂ ଦାନଂ ସଦା ଦେଯମାତ୍ମନୋ ହିତମିଚ୍ଛତା। ପକ୍ଵାନ୍ନଂ ଦୃଶ୍ଯତାମେତି ଦୀଯମାନଂ ଜନୈର୍ଭୁଵି
ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ସଦା ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ରାନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଯଦି ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହା ପୃଥିବୀରେ ଲୋକମାନେ ଦେଖନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯମାନଂ ତୁ ତତ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ଦୃଶ୍ଯତେ ନେହ କର୍ହିଚିତ୍। ଏକସ୍ମିନ୍ଭୋଜିତେ ଵିପ୍ରେ କୋଟିର୍ଭଵତି ଭୋଜିତା
ଯାହା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦିଆଯାଏ, ତାହା କେବଳ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜିଥିବା ପରି ଗଣାଯାଏ।
ଭଵନେ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ସତ୍ଯଂ ପୌରାଣିକଂ ଵଚଃ। ତୀର୍ଥେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ନୈଵ ପରୀକ୍ଷେତ କଥଂଚନ
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ପୁରାତନ କଥାଟି ସତ୍ୟ। ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ନାର୍ଥିନମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ତଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍। ସକ୍ତୁଭିଃ ପିଂଡଦାନଂ ଚ ସଂଯାଵୈଃ ପାଯସେନ ଵା
ଯେତେବେଳେ କେହି ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଆସନ୍ତି, ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ସେଠି ସକ୍ତୁ, ମଣ୍ଡା, ସଂୟାବା ବା ପାୟସ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଥାଏ, ଦେବା ଉଚିତ୍।
କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମୃଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପିଣ୍ଯାକେନୈଂଗୁଦେନ ଵା। ତିଲପିଣ୍ଯାକକୈର୍ଦେଯଂ ଭକ୍ତିମଦ୍ଭିର୍ନରୈଃ ସଦା
ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଦେଖିଛନ୍ତି, ପିଣ୍ୟାକ ବା ଇଂଗୁଦ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍। ତିଳ ପିଣ୍ୟାକ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକେ ସଦା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ତୁ କର୍ତଵ୍ଯମର୍ଘ୍ଯାଵାହନଵର୍ଜିତମ୍। ସ୍ଵଧାଂ ତୁ ଗୃଧ୍ରାଃ କାକା ଵା ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ହରନ୍ତି ତେ
ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆବାହନ ରହିତ। ଏଠି ଗୃଧ୍ର ବା କାଉ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଧା ନେଇନଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ତୈର୍ଥିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପିତୄଣାଂ ତୃପ୍ତିଦଂ ପରମ୍। କର୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭକ୍ତିରେଵାତ୍ର କାରଣମ୍
ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ସର୍ବାଧିକ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି କାମ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏଠି ଭକ୍ତି ହିଁ ପ୍ରଧାନ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ପିତରସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କାମାନ୍ଦିଶନ୍ତି ତେ। ପୁତ୍ରଂ ପୌତ୍ରଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କାମାନ୍ଯାନ୍ମନସେଚ୍ଛତି
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପୁଅ, ନାତି, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ମନର ଇଚ୍ଛା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାରାଧିତୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନୃଣାଂ ପ୍ରୀତଃ ପିତାମହଃ। ଅକାଲେପ୍ଯଥ କାଲେ ଵା ତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସଦା ନରୈଃ
ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କଲେ, ପିତାମହ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସମୟ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଦା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାପ୍ତୈରେଵ ସଦା ସ୍ନାନଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପିତୃତର୍ପଣମ୍। ପିଂଡଦାନଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ଚାତିଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯେତେବେଳେ ସୁଯୋଗ ମିଳେ, ସଦା ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃମାନେ ଅତି ପ୍ରିୟ ମାନିଥିବା ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ପିତରୋ ହି ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ଗୋତ୍ରଜଂ ସମୁପାଗତମ୍। ଆଶଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତାଃ କାଂକ୍ଷଂତସ୍ସଲିଲଂ ଚ ତେ
ପିତୃମାନେ ନିଜ ଗୋତ୍ରର ସନ୍ତାନ ଆସିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରୁ ଜଳ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଵିଲମ୍ବୋ ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନୈଵ ଵିଘ୍ନଂ ସମାଚରେତ୍। ଅଚ୍ଛିନ୍ନା ସନ୍ତତିସ୍ତେଷାଂ ସଦା କାଲଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
କେବେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ବାଧା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପରମ୍ପରା ସଦା ଅଭିଛିନ୍ନ ରହିବ।
ପିତରଃ ପୁତ୍ରଦାତାରଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧାଭିକାଂକ୍ଷିଣଃ। ତେନ ତେ ସନ୍ତତିଚ୍ଛେଦଂ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ହି କର୍ହିଚିତ୍
ପିତୃମାନେ ପୁଅ ଦେବାକୁ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧି ଚାହିଁଥିବା ଦାତାକୁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପରମ୍ପରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମେଵ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଗୁଣୋତ୍ତରଂତୁଯତ୍କାର୍ଯଂଦ୍ଵିଜୈଃପିତୃପରାଯଣୈଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା କଥା ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ। ଯେଉଁ କାମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପିତୃଭକ୍ତିରେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁଣର।
ତୀର୍ଥେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଗୃହେ ଵାପି ସଂକ୍ରାଂତୌ ଗ୍ରହଣେପି ଵା। ଵିଷୁଵେ ଅଯନେ ଚାପି ଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ଚ ପ୍ରପୀଡିତେ
ତୀର୍ଥ, କ୍ଷେତ୍ର, ଘର, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ, ବିଷୁବ, ଅୟନ, ବା ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଦୁଃଖରେ — ଯେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତାନ୍ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲାଂସ୍ତୁ ପୁରା ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋବ୍ରଵୀତ୍। କୃତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନ ଵୈ ପୁଂସାଂ ପୀଡା ଭଵତି ଦେହଜା
ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟଗୁଡିକୁ ପୁରାତନରେ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା କହିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ଲୋକଙ୍କୁ ଦେହଜ ଦୁଃଖ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଦା ପୁତ୍ରକୃତଂ ଵାପି ସର୍ଵଂ ତ୍ଯଜତି ଦୁଷ୍କୃତମ୍। ଯଥା ନ ଭଵିତା ପୀଡା ଗ୍ରହଚୋରନୃପାଦିକାତ୍
ତେବେ, ପୁଅ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଏ। ଯେପରି ଗ୍ରହ, ଚୋର, ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଦୁଷ୍କୃତଂ ନଶ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ପରତ୍ର ଚ ଗତିଂ ଶୁଭାମ୍। ଲଭତେ ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହଃ ପ୍ରଜାପତିଵଚୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତି ମିଳେ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କଥା ପରି।
କୃତେ ଯୁଗେ ପୁଷ୍କରାଣି ତ୍ରେତାଯାଂ ନୈମିଷଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ଵାପରେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କଲୌ ଗଂଗାଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର ପୋଖରୀଗୁଡିକ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ଦୁଷ୍କରଃ ପୁଷ୍କରେ ଵାସୋ ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ। ଯଦନ୍ଯତ୍ର କୃତଂ ପାପଂ ତୀର୍ଥେ ତଦ୍ଯାତି ଲାଘଵମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ବସିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ଗଲେ ହଳକା ହୋଇଯାଏ।
ନ ତୀର୍ଥକୃତମନ୍ଯତ୍ର କ୍ଵଚିତ୍ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି। ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଞ୍ଜଲି
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କେଉଁଠି ମିଟିଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ହାତ ଯୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଭାରତ। ସାଯଂପ୍ରାତରୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
—ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରେ—
କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି। ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ମାସଂ ମାସାର୍ଧମେଵ ଚ
—ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ବାରଷ ବର୍ଷ, ବାରଷ ଦିନ, ଏକ ମାସ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
ଯୋ ଵସେତ୍ପୁଷ୍କରେ ନିତ୍ଯଂ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂଗତିମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵଲୋକାନାଂବ୍ରହ୍ମଲୋକୋପରିସ୍ଥିତଃ
—ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପୁଷ୍କରରେ ବସିଥାଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଉପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।