ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସଃ କୁପିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ତଦା ମୋଚଯାଦ୍ଯୈଵ ମତ୍କରାତ୍
ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯଦି ସକ୍ଷମ, ତେବେ ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କର।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚନେ ମାଧଵେନ କ୍ରୁଧେକ୍ଷିତଃ । ପପାତ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୃଂଦାଂ ସୁଦୂରତଃ
ମାଧବ କଥା କହିବା ସହିତ, କ୍ରୋଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାକ୍ଷସ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇ ପଡିଲେ, ବୃନ୍ଦାକୁ ଦୂରେ ଛାଡିଦେଇ।
ଅଥୋଵାଚ ପ୍ରମୁଗ୍ଧା ସା ମାଯଯା ଜଗଦୀଶିତୁଃ । କସ୍ତ୍ଵଂ କାରୁଣ୍ଯଜଲଧିର୍ଯେନାହମିହ ରକ୍ଷିତା
ତାପରେ, ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ, ସେ କହିଲେ: 'କିଏ ତୁମେ, କରୁଣାର ସାଗର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠି ରକ୍ଷିତ ହେଲି?'
ଶାରୀରଂ ମାନସଂ ଦୁଃଖଂ ସତାପଂ ତପସାଂ ନିଧେ । ତ୍ଵଯା ମଧୁରଯା ଵାଚା ହୃତଂ ରାକ୍ଷସନାଶନାତ୍
ମୋ ଶରୀର ଓ ମନର ଦୁଃଖ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଜ୍ୱାଳା, ତୁମ ମଧୁର କଥା ଓ ରାକ୍ଷସ ନାଶରେ ଦୂର ହେଇଗଲା।
ତଵାଶ୍ରମେ ତପଃ ସୌମ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ତପୋଧନ
ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ, ଶାନ୍ତ ଜଣ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି, ତପର ଧନ।
ତାପସ ଉଵାଚ- ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ମଜଶ୍ଚାହଂ ଦେଵଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଵିହାଯ ଭୋଗାନଖିଲାନ୍ଵନଂ ଘୋରମୁପାଗତଃ
ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ—ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବଶର୍ମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଛାଡି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।
ଅନେନ ବଟୁନାସାର୍ଧଂ ମମ ଶିଷ୍ଯେଣ କାମଗାଃ । ବହୁଶଃ ସଂତି ଚାନ୍ଯେଽପି ମଚ୍ଛିଷ୍ଯାଃ କାମରୂପିଣଃ
ଏହି ବଟୁନାକ ସହ, ମୋ ଶିଷ୍ୟ, କାମପ୍ରେମୀମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମୋ ଶିଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଚେନ୍ମମାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚିକୀର୍ଷସି ତପଃ ଶୁଭେ । ଏହି ରାଜ୍ଞ୍ଯପରଂ ଯାମୋ ଵନଂ ଦୂରସ୍ଥିତଂ ଯତଃ
ତୁମେ ଯଦି ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଣୀ, ତେବେ ଆସ, ଆମେ ରାଜାଠାରୁ ଦୂର ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜପତ୍ନୀଂ ତାଂ ଯଯୌ ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶଂ ହରିଃ । ଵନଂ ପ୍ରେତପିଶାଚାଢ୍ଯଂ ମଂଦଗତ୍ଯା ନରାଧିପ
ଏଭଳି କହି ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ହରି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ରାଜା ମନ୍ଦ ଚାଲିରେ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵୃଂଦାରିକାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠାନୁଗା ଯଯୌ । ସ୍ମରଦୂତୀ ଚ ତତ୍ପୃଷ୍ଠେ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତି ଵାଦିନୀ
ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ; ପ୍ରେମର ଦୂତୀ ମଧ୍ୟ, ପଛରେ ଚାଲି, କହିଲେ, 'ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କର।'
ଅତ୍ରାଂତରେ ଦୁରାଚାରଃ କୋପି ପାପାକୃତିର୍ଵନେ । ଜାଲଂ ପ୍ରସାରଯାମାସ ତଦ୍ଯଦା ଜୀଵପୂରିତମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଦେଖାଦେଉଥିବା ଅପରାଧୀ ଜଣେ ଜାଲ ପତିଲେ, ଯାହା ଶୀଘ୍ରେ ଜୀବଜନ୍ତୁରେ ଭରିଗଲା।
ତତଃ ସଂକୋଚଯାମାସ ତଜ୍ଜାଲଂ ପାପନାଯକଃ । ଜାଲସ୍ଥାଂସ୍ତୁ ତଦା ଜୀଵାନୁପାହୃତ୍ଯ ମୁମୋଚ ହ
ତାପରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମୁଣ୍ଡିଆ ଲୋକ ଜାଲଟିକୁ ଟାଣିଲେ; ତାହାରେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ବାହାର କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ଚ ଵ୍ଯାଧଃ ସ୍ତ୍ରିଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମରଦୂତୀ ଜଗାଦ ତାମ୍ । ଦେଵି ମାମତ୍ତୁମାଯାତି କରେ ଗୃହ୍ଣାତୁ ମାଂ ସଖୀ
ସେ ଶିକାରୀ, ଦୁଇଜଣ ଜଣା ଝିଅକୁ ଦେଖି, ପ୍ରେମର ଦୂତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମା' ତୁମର ସଖୀ ଆସି ମୋତେ ହାତ ଧରୁ।'
ଵୃଂଦା ତଯୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈନଂ ଵିକୃତାସ୍ଯଂ ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯତଂ ଭଯଵାତେନ ନିର୍ଧୂତା ସିଂଧୁଜପ୍ରିଯା
ବୃନ୍ଦା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାହାର ବିକୃତ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ; ଭୟର ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଇ, ସିନ୍ଧୁର ପ୍ରିୟା ତାହାକୁ ଚାହିଲେ।
ଦୁଦ୍ରାଵ ଵିକଲଂ ଶୁଭ୍ରଂ ସ୍ମରଦୂତ୍ଯା ସମଂ ଵନେ । ଵିଦ୍ରଵଂତୀ ସମଂ ସଖ୍ଯା ତାପସାଶ୍ରମମାଗତା
ସେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ପ୍ରେମର ଦୂତୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୌଡ଼ିଲେ; ଦୁଇଜଣ ସଖୀ ଏକାଠି ଦୌଡ଼ି ତାପସଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସା ତାପସଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଦଦର୍ଶାତ୍ଯଂତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପକ୍ଷିଣଃ କାଂଚନୀଯାଂଗାନ୍ନାନାଶବ୍ଦସମାକୁଲାନ୍
ସେ ତାପସଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ସୁନା ଦେହ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ମନ୍ଦିର କରୁଥିଲେ।
ସାପଶ୍ଯଦ୍ଧେମପଦ୍ମାଢ୍ଯାଂ ଵାପୀଂ ତୁ ସ୍ଵର୍ଣଭୂମିକାମ୍ । କ୍ଷୀରଂ ଵହଂତି ସରିତଃ ସ୍ରଵଂତି ମଧୁ ଭୂରୁହଃ
ସେ ସୁନା ଦଳର ପଦ୍ମ ଭରିଥିବା ଏକ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ, ତାହାର ତଳ ସୁନାର; ନଦୀମାନେ ଦୁଧ ବହାଉଥିଲେ, ଗଛମାନେ ମଧୁ ଝରାଉଥିଲେ।
ଶର୍କରାରାଶଯସ୍ତତ୍ର ମୋଦକାନାଂ ଚ ସଂଚଯାଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସ୍ଵାଦୁସର୍ଵାଣି ବହୂନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ସେଠାରେ ଚିନିର ଢେର ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟର ଗଛି ଥିଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବହୁ ଗହଣା ଥିଲା।
ବହୁଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ନଭସଃ ସଂପତଂତି ଚ । କ୍ରୀଡଂତି ହରଯସ୍ତୃପ୍ତା ଉତ୍ପତଂତି ପତଂତି ଚ
ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା; ତୃପ୍ତ ବାନରମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏଠୁ ସେଠୁ ଲାଫିବା କରୁଥିଲେ।
ମଠେତି ସୁଂଦରଂ ଵୃଂଦା ତଂ ଦଦର୍ଶ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାସନଗତଂ ଭାସଯଂତଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ବୃନ୍ଦା ଏକ ସୁନ୍ଦର ମଠରେ ଏକ ତାପସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ବାଘ ଚର୍ମ ଉପରେ ବସି, ତିନି ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
ତମୁଵାଚ ଵିଭୋ ପାହି ପାହି ପାପର୍ଦ୍ଧିକାଦଥ । ତପସା କିଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ମୌନେନ ଚ ଜପେନ ଚ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ପାପର ଶତ୍ରୁଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ତପସ୍ୟା, ଧର୍ମ, ମୌନ କିମ୍ବା ଜପ ଯେଉଁଠି ହେଉ।'
ଭୀତତ୍ରାଣାତ୍ପରଂ ନାନ୍ଯତ୍ପୁଣ୍ଯମସ୍ତି ତପୋଧନ । ଏଵମୁକ୍ତଵତୀ ଭୀତା ସାଲସାଂଗୀ ତପସ୍ଵିନମ୍
'ଭୟଭିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ତପସ୍ୟାଧିକାରୀ।' ଏଭଳି କହି, ଭୟରେ କାପୁଥିବା ସେ ତାପସଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସର୍ଵଜୀଵପ୍ରବଂଧକଃ । ଵୃଂଦାଦେଵୀ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ହରିକଂଠେ ସମାଶ୍ଲିଷତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ବନ୍ଧିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଆସିଲା; ବୃନ୍ଦା ଭୟରେ ତରସି, ହରିଙ୍କ ଗଳାକୁ ଜଡ଼ି ଧରିଲେ।
ସୁଖସ୍ପର୍ଶଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସା ଶୋକଵଲ୍ଲୀଵ ଲିଂଗିତା । ତଵାଲିଂଗନଭାଵେନ ପୁନରେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବିଲେ, ଯେପରି ଦୁଃଖର ଲତା ଗଛକୁ ବେଢ଼ିଥାଏ; ତୁମ ଆଲିଙ୍ଗନ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଣି ଉଦ୍ଧାର ହେବେ।
ଶିରଃ ସର୍ଵାଂଗସଂପନ୍ନଂ ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୁରଧିକଂ ଗୁଣୈଃ । ଅଥ ତ୍ଵଂ ପ୍ରମଦେ ଗଚ୍ଛ ପତ୍ଯର୍ଥେ ଚିତ୍ରଶାଲିକାମ୍
ଯେ ମୁଣ୍ଡ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ତୁମ ପତିଠାରୁ ଗୁଣରେ ଅଧିକ; ଏବେ, ହେ ନାରୀ, ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଚିତ୍ରଶାଳୀକୁ ଯାଅ।
ସା ଚିତ୍ରଶାଲାମିତ୍ଯୁକ୍ତା ଵିଵେଶ ମୁନିନା ତଦା । ଦିଵ୍ଯପର୍ଯଂକମାରୂଢା ଗୃହ୍ଯ କାଂତସ୍ଯ ତଚ୍ଛିରଃ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଚିତ୍ରଶାଳୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଧରିଲେ।
ଚକାରାଧରପାନଂ ସା ମୀଲିତାକ୍ଷ୍ଯତିଲୋଲୁପା । ଯାଵତ୍ତାଵଦଭୂଦ୍ରାଜନ୍ରୂପଂ ଜାଲଂଧରାକୃତି
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଠୋଉଁ ରସ ପିଲେ, ଚକୁ ମୁଦି ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ଲଗି ରହିଲେ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାଜା ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଆକୃତି ଧରିଲେ।
ତତ୍କାଂତସଦୃଶାକାରସ୍ତଦ୍ଵକ୍ଷସ୍ତଦ୍ଵଦୁନ୍ନତିଃ । ତଦ୍ଵାକ୍ଯସ୍ତନ୍ମନୋଭାଵସ୍ତଦାସୀଜ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ତାଙ୍କର ଦେହ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କର ଦେହ ସମାନ ହେଲା, ଛାତି ଓ ଉଚ୍ଚତା ଏକି, କଥା ଓ ମନ ଏକି; ଏପରି ଭାବରେ ସେ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର ହେଲେ।
ଅଥ ସଂପୂର୍ଣକାଯଂ ତଂ ପ୍ରିଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଗାଦ ସା । ତଵ କୁର୍ଵେ ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଵାମିନ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ସ୍ଵରଣଂ ଚ ମେ
ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ସ୍ୱାମୀ; ତୁମର ଇଚ୍ଛା କହିବା ଓ ମତେ ଶୁଣାଇବା।'
ଵୃଂଦାଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରାହ ମାଯାସମୁଦ୍ରଜଃ । ଶୃଣୁ ଦେଵି ଯଥା ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ତଂ ଶଂଭୋର୍ମଯା ସହ
ବୃନ୍ଦାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମାୟାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ କହିଲେ: 'ଦେବୀ, ଶୁଣ, କିପରି ଶମ୍ଭୁ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।'