ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଶୂଲନିର୍ଘାତୈର୍ନିଶୁଂଭଂ ଜଘ୍ନୁରୋଜସା । ନିଶୁଂଭୋ ବାଣଜାଲୈଶ୍ଚ ପୀଡଯାମାସ ତାନତି
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ନିଶୁମ୍ଭ ଶକ୍ତିରେ ମାରିଦେଲେ; ନିଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କୁ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ।
ଶୁଂଭାସୁରୋ ଦେଵଗଣାନ୍ପୂରଯାମାସ ମାର୍ଗଣୈଃ । ମୃତ୍ଯୁଂ ମାଯାମଯ ମଯୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପାଶୈର୍ନିନାଯତମ୍
ଶୁମ୍ଭ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ; ମାୟା, ମାୟାର ନାୟକ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ନେଇଗଲେ।
ଦଦୌ ଜାଲଂଧରାଯାସୌ ପୌଲୋମ୍ନେ ସୋଽପି ସିଂଧଵେ । ଅବ୍ଧିନା ଚ ମୁଖେ କ୍ଷିପ୍ତୋ ଲୋକୋ ଜୀଵତୁ ନିର୍ଭଯଃ
ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପୁଲୋମାପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଲେ; ସମୁଦ୍ରର ମୁହଁରେ ପକେଇ ଦେବାରେ, ଜଗତ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ବଞ୍ଚିପାରିଲା।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ନମୁଚିଂ ପାଶୈର୍ଵାସଵୋଽପି ରସାତଲମ୍ । ନିନ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ହଂତାରଂ ଅଥ ଜାଲଂଧରୋ ଯଯୌ
ଇନ୍ଦ୍ର ନମୁଚିଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ପାତାଳକୁ ନେଇଗଲେ; ପରେ ବିଶ୍ବର ନାଶକ ଜାଲନ୍ଧର ଆଗେଇଲେ।
ଅଥେଂଦ୍ରବଲଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ରାଜନ୍ସୁଦାରୁଣମ୍ । ବଲାଂଗରୋଚିଷୋ ଭାଂତି ଦିଶୋ ଦଶ ରଵେରିଵ
ତାପରେ, ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବଳାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ବଳାଙ୍କ ଶରୀରର ଆଲୋକ ଦଶ ଦିଶାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଲା।
ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଶକ୍ରସ୍ଯ ଶୀର୍ଣାନ୍ଯଂଗେ ବଲସ୍ଯ ଚ । ବଲୀଯସା ବଲେନେଂଦ୍ରୋ ମୁଦ୍ଗରେଣ ହତୋ ହୃଦି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ବଳାଙ୍କ ଅଂଗ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ ମୁଦ୍ଗରରେ ବଳାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନନାଦେଂଦ୍ରସ୍ତତୋ ଭୀମଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ବଲୋହସତ୍ । ହସତସ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚେରୁର୍ମୁଖତୋ ମୌକ୍ତିକାନି ଚ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ; ଏହା ଶୁଣି ବଳା ହସିଲେ, ହସିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ମୁକ୍ତା ପଡ଼ିଗଲା।
ତସ୍ଯାଂଗସ୍ଯାଭିଲାଷେଣ ନ ଯୁଦ୍ଧମକରୋତ୍ତଦା । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାସଵୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ତଂ ବଲଂ ବଲସାଗରମ୍
ତାଙ୍କ ଶରୀର ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ବଳା, ଶକ୍ତିର ସାଗର, ତାଙ୍କୁ ଅତି ଖୁସିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵରଂ ଵୃଣୁ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ବଲଂ ପ୍ରତି । ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦୈତ୍ଯେଶ ସ୍ଵଂ ଵପୁର୍ଦାତୁମର୍ହସି
ଯେତେବେଳେ 'ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର' ବୋଲି କୁହାଗଲା, ବଳା କହିଲେ, 'ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦେତ୍ୟମହାରାଜ, ତେବେ ଆପଣ ନିଜର ଦେହ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ।'
ତଦିଂଦ୍ର ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଗୃହାଣ ମାମ୍ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ବଲଂ ସୋଽପି କିମଦେଯଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି ଧରିନିଅ।' ବଳା ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ମହାତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଦେଇପାରିବା ଅସମ୍ଭବ କି?'
ସସ୍ମାରିତୋ ମାତଲିନା ଵଜ୍ରେଣାଂଗଂ ଜଘାନ ତତ୍ । ତେନ ଵଜ୍ରପ୍ରହାରେଣ ବଲାଂଗଂ ତଦ୍ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ
ମାତଳିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଳାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହି ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ବଳାଙ୍କ ଦେହ ଭାଗିଗଲା।
ବଲାଂଗସ୍ଯୈକଭାଗସ୍ତୁ ପପାତ କନକାଚଲେ । ତୁହିନାଦ୍ରୌ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ତୃତୀଯୋ ଗୋନଗେଽପତତ୍
ବଳାଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଭାଗ ସୁନା ପାହାଡ଼ରେ ପଡିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ହିମପାହାଡ଼ରେ; ତୃତୀୟ ଭାଗ ଗୋଣଗ ପାହାଡ଼ରେ ପଡିଲା।
ଚତୁର୍ଥୋ ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଚ ପଂଚମୋ ମଂଦରେ ତଥା । ଵଜ୍ରାକରେ ପପାତାଂଶଃ ଷଷ୍ଠଶ୍ଚ ଵିଜଯାଂଗଜଃ
ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଦେବନଦୀରେ ପଡିଲା, ପଞ୍ଚମ ମାଣ୍ଡର ପାହାଡ଼ରେ; ଏକ ଅଂଶ ବଜ୍ରାକରରେ ପଡିଲା; ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ଭିଜୟାଙ୍ଗଜ ହେଲା।
ତସ୍ଯ ଜାତିଵିଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପରିଶୁଦ୍ଧେନ କର୍ମଣା । କାଯସ୍ଯାଵଯଵାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନବୀଜତ୍ଵମାଗତାଃ
ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ବଳାଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ରତ୍ନର ବୀଜ ହେଇଗଲା।
ଵଜ୍ରାଦସ୍ଥିକଣାଃ କୀର୍ଣାଃ ଷଟ୍କୋଣା ମଣଯୋଽଭଵନ୍ । ଅକ୍ଷିଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରନୀଲା ଵୈ ମାଣିକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସଂଭଵମ୍
ବଜ୍ରର ହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଛଅ କୋଣା ରତ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କାନରୁ ମାଣିକ ଉପଜିଲା।
କ୍ଷତଜାତ୍ପଦ୍ମରାଗାଃ ସ୍ଯୁଃ ମେଦସୋ ମରକତାସ୍ତଥା । ପ୍ରଵାଲାନି ଚ ଜିହ୍ଵାତୋ ଦଂତା ମୁକ୍ତାସ୍ତଥାଭଵନ୍
ତାଙ୍କ ରକ୍ତରୁ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନ ହେଲା, ମେଦରୁ ମରକତ ଉପଜିଲା; ଜିହ୍ୱାରୁ ପ୍ରବାଳ ଓ ଦାନ୍ତରୁ ମୁକ୍ତା ହେଲା।
ମଜ୍ଜୋଦ୍ଭଵଂ ମରକତଂ ଗାରୁତ୍ମତମଭୂନ୍ନସା । କାଂସ୍ଯଂ ପୁରୀଷଂ ରଜତଂ ଵୀର୍ଯଂ ତାମ୍ରଂ ଚ ମୂତ୍ରଜମ୍
ମଜ୍ଜାରୁ ଉପଜିଥିବା ମରକତ ନାକରେ ଗାରୁତ୍ମତ ହେଲା; ପୂତିରୁ କାଂସା, ଶୁକ୍ରରୁ ଚାନ୍ଦି, ମୁତ୍ରରୁ ତାମ୍ବା ହେଲା।
ଅଂଗସ୍ଯୋଦ୍ଵର୍ତନାଜ୍ଜାତଂ ପିତ୍ତଲଂ ବ୍ରହ୍ମଵୀତିକାଃ । ନାଦାଦ୍ଵୈଦୂର୍ଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ରତ୍ନଂ ଚାରୁତରଂ ତଥା
ଦେହ ଉଘାଡ଼ିବାରୁ ପିତଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମବୀତିକା ରତ୍ନ ଉପଜିଲା; ଶବ୍ଦରୁ ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନଖେଭ୍ଯଃ କନକୋତ୍ପତ୍ତୀ ରୁଧିରାଚ୍ଚ ରସୋଦ୍ଭଵଃ । ମେଦସଃ ସ୍ଫଟିକଂ ଜାତଂ ପ୍ରଵାଲଂ ମାଂସସଂଭଵମ୍
ନଖରୁ ସୁନା ଉପଜିଲା, ରକ୍ତରୁ ରସ; ମେଦରୁ ସ୍ଫଟିକ ଉପଜିଲା, ମାଂସରୁ ପ୍ରବାଳ ହେଲା।
ବଲଦେହୋଦ୍ଭଵାନ୍ଯାସନ୍ରତ୍ନାନି ପୃଥିଵୀତଲେ । ପୁଣ୍ଯୋପଚଯସଂପତ୍ତ୍ଯା ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵିମଲୈର୍ଜନୈଃ
ବଳାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉପଜିଥିବା ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଗଲା, ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରିବେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲଂ ମଘଵତା ମୃଧେ । ପ୍ରଭାଵତୀ ନାମ ରାଜ୍ଞୀ ଯଯୌ ତଚ୍ଚରଣାଂତିକମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମଘବନ୍ ଦ୍ୱାରା ବଳାଙ୍କ ନିହତ ହେବା ଖବର ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବତୀ ନାମକ ରାଣୀ ତାଙ୍କର ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଵିଲଲାପ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୀର୍ଣାଵଯଵଂ ରଣେ । ପ୍ରଭାଵତ୍ଯଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତକେଶୀ ଘନସ୍ତନୀ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପତିଙ୍କ ଭାଗିଯାଇଥିବା ଦେହ ଦେଖି, ପ୍ରଭାବତୀ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ, ଖୋଲା କେଶ ଓ ଭାରି ଅସ୍ତନ ନିଆଁ, ବିଲାପ କରିଲେ।
ହା ନାଥ ବଲଵିକ୍ରାଂତ କାଂତଦେହ ଜଗତ୍ପ୍ରିଯ । ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ କିଂ ଚାତ୍ର କୈଵଲ୍ଯଂ ଗତଵାନସି
'ହା ନାଥ, ବଳବୀର, ପ୍ରିୟ ଦେହ, ଜଗତର ଆଦରଣୀୟ! ଆପଣ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏହି ଏକାନ୍ତତାକୁ କାହିଁକି ପାଇଲେ?'
ଜରାକୁଷ୍ଠାଦିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦେହଂ ତ୍ଯଜଂତି ନ । ଦେହିନୋଽନ୍ଯେ ପରଂ କାଂତଂ ତ୍ଵଯା ଦେହୋ ଵୃଥୋଜ୍ଝିତଃ
'ଅନ୍ୟମାନେ ଜରା, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ରୋଗରେ ଦେହ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ପ୍ରିୟ, ଦେହକୁ ଅପରିଗ୍ରହ ଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।'
ତଵ ଦେହେନ ଦିଵ୍ଯେନ ହାରକଂ ଭୂଷ୍ଯତେ ପ୍ରିଯ । ରଣୋତ୍ସୁକେନ ଭଵତା ଯା ଵେଣୀ ଗ୍ରଥିତା ମମ
'ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରିୟ, ମୋ ହାର ଶୋଭା ପାଉଛି; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେଉଁ ବେଣୀ ଗଠିତ କରିଥିଲେ, ସେହି—'
ତାମୁଦ୍ଗ୍ରଥଯ ଵୈଧଵ୍ଯଦୁଃଖାର୍ତ୍ତାଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରିଯ । ଏଵଂ ଵିଲପତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲରାଜ୍ଞୀଂ ସମୁଦ୍ରଜଃ । ଦୁଃଖିତଃ ଶୁକ୍ରମିତ୍ଯାହ ବଲଂ ଜୀଵଯ ଭାର୍ଗଵ
'ସେହି ବେଣୀକୁ ଆପଣ ନିଜେ ଖୋଲନ୍ତୁ, ବିଧବା ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ମୋ ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ।' ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ବଳାଙ୍କ ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରଜ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ବଳାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅ।'
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ-। ଇଚ୍ଛଯାମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଂ କଥଂ ଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ । ତଥାପି ମଂତ୍ରସାମର୍ଥ୍ଯାଦ୍ଵାଚମୁଚ୍ଚାରଯିଷ୍ଯତି
ଶୁକ୍ର କହିଲେ— ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇଛି, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇପାରିବି? ତଥାପି, ମୋ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ, ସେ କଥା କହିବ।
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। ବଲସ୍ଯ ରୂପ ଵଚନଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵ । ଜାଲଂଧରେଣୈଵମୁକ୍ତଃ କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାନପରୋଽଭଵତ୍
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ— ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏପରି ଜାଲନ୍ଧର କହିବା ପରେ, ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଅଥୋଦତିଷ୍ଠଦ୍ଵଦନାତ୍ସ୍ଵନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମନୋରମଃ । ପ୍ରଭାଵତୀଂ ପ୍ରତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵାଦ୍ଯଭାଂଡା ଦିଵୋତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ଯାହା କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା; ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ମନୋରମ ଭାବେ ଚାଲିଗଲା।
ପ୍ରଭାଵତି ସ୍ଵଦେହଂ ତ୍ଵଂ ମମାଂଗେଷୁ ଲଯଂ ନଯ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଦୀ ଜାତା ପ୍ରଭାଵତୀ
“ପ୍ରଭାବତୀ, ତୁମ ଦେହକୁ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଏକତା କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଭାବତୀ ଏକ ନଦୀରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ।