ନାରଦଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵେଷୁ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେଷ୍ଵନେକଶଃ । ଜଘାନାଥ ହରିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଦଯା କାଲନେମିନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ହରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗଦାରେ କାଳନେମିଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଵିହାଯ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂଚିତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବାଣୈର୍ଜଘାନ ସଃ । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ହରିଣା ସ କ୍ଷିତୌ ପାତିତୋ ଵ୍ଯସୁଃ
ମୂର୍ଛା ଛାଡି ହୁଅଇ କାଳନେମି ପୁନଃ ଶୁଧ୍ଧି ଆସି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ହରି ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକେଇ ଜୀବନ ନେଇଦେଲେ।
ରାଜନ୍ଜଘାନ ସଂଚିଂତ୍ଯ ରାହୁଂ ଖଡ୍ଗେନ ଚଂଦ୍ରମାଃ । ରାହୁସ୍ତୁ ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତଦା ସୂର୍ଯମଧାଵତ
ରାଜା, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଖଡ଼ାରେ ରାହୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ସହସ୍ରାଶୁଂ ରଣେ ଜିତ୍ଵା ରାହୁଶ୍ଚଂଦ୍ରମଧାଵତ । ଜଘାନ ତଂ ଚ ଖଙ୍ଗେନ ସମରେ ରଜନୀପତିଃ
ରାହୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତି ତାଙ୍କୁ ଖୁବ ତେଜରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ; ହେଲେ ରାତିର ନାଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖଡ଼ାରେ ରାହୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୈଂହିକେଯାଂଗକାଠିନ୍ଯାତ୍ଖଙ୍ଗଂ ଚୂର୍ଣମଭୂତ୍ତଦା । ଜଘାନ ମୁଷ୍ଟିନା ଗାଢଂ କଠିନେନ ଵିଧୁଂତୁଦଃ
ସିଂହିକେୟଙ୍କ ଶରୀରର କଠିନତାରେ ଖଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ମୁଷ୍ଟିରେ ଜୋରଦାର ଆଘାତ କଲେ।
ଚଂଦ୍ରମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ତଂ କଂଠେ ଧୃତ୍ଵା ଵେଗାନ୍ମହାମୃଧେ । ଗିଲିତ୍ଵା ରାହୁଣା ଚଂଦ୍ରୋପ୍ଯୁଦ୍ଗୀର୍ଣଶ୍ଚ ତତଃ ପୁନଃ
ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉଠାଇ ଗଲେ, ଗଳାରେ ଧରି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବେଗରେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗିଳିଲେ, ପରେ ପୁନଃ ମୁହଁରୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ମୃଗଂ ସ୍ଵଚିହ୍ନମୁରସି ନିଧାଯ ଵିସସର୍ଜ ହ । ସ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସଂ ଗୃହ୍ଯ ହଯରତ୍ନଂ ଵିଧୁଂତୁଦଃ
ନିଜ ଚିହ୍ନ — ମୃଗ — ଛାତିରେ ରଖି ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଗଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଉଚ୍ଚৈଃଶ୍ରବାସ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଣି, ଧରିଲେ।
ଜାଲଂଧରାଂତିକଂ ନୀତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ଦୁର୍ଵାରଣୋ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଂ ଯମଂ ଗଦଯା ହନତ୍
ତାଙ୍କୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇ ଭକ୍ତିରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରିହାର୍ୟ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଜଣେ ଯମଙ୍କୁ ଗଦାରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନିଶିତୈର୍ମାର୍ଗଣୈର୍ଭିନ୍ନଃ ଶକ୍ରପୁତ୍ରେଣ ଚାହଵେ । ଧୃତ୍ଵା ଜଯଂତଂ ସଂହ୍ରାଦଃ ପରିଘାଘାତମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସଂହ୍ରାଦ ଆଘାତିତ ହେଲେ; ସଂହ୍ରାଦ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପରିଘରେ ଆଘାତିତ ହୋଇ ମୂର୍ଛିତ ହେଇଥିଲେ।
ଐରାଵତଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଯଯୌ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି । ହତଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଗଦଯା ନିହ୍ରାଦଂ ଧନଦୋ ରଣେ
ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନର ନାଥ ଗଦାରେ ନିହ୍ରାଦଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଶୂଲନିର୍ଘାତୈର୍ନିଶୁଂଭଂ ଜଘ୍ନୁରୋଜସା । ନିଶୁଂଭୋ ବାଣଜାଲୈଶ୍ଚ ପୀଡଯାମାସ ତାନତି
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ନିଶୁମ୍ଭ ଶକ୍ତିରେ ମାରିଦେଲେ; ନିଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କୁ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ।
ଶୁଂଭାସୁରୋ ଦେଵଗଣାନ୍ପୂରଯାମାସ ମାର୍ଗଣୈଃ । ମୃତ୍ଯୁଂ ମାଯାମଯ ମଯୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପାଶୈର୍ନିନାଯତମ୍
ଶୁମ୍ଭ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ; ମାୟା, ମାୟାର ନାୟକ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ନେଇଗଲେ।
ଦଦୌ ଜାଲଂଧରାଯାସୌ ପୌଲୋମ୍ନେ ସୋଽପି ସିଂଧଵେ । ଅବ୍ଧିନା ଚ ମୁଖେ କ୍ଷିପ୍ତୋ ଲୋକୋ ଜୀଵତୁ ନିର୍ଭଯଃ
ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପୁଲୋମାପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଲେ; ସମୁଦ୍ରର ମୁହଁରେ ପକେଇ ଦେବାରେ, ଜଗତ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ବଞ୍ଚିପାରିଲା।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ନମୁଚିଂ ପାଶୈର୍ଵାସଵୋଽପି ରସାତଲମ୍ । ନିନ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ହଂତାରଂ ଅଥ ଜାଲଂଧରୋ ଯଯୌ
ଇନ୍ଦ୍ର ନମୁଚିଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ପାତାଳକୁ ନେଇଗଲେ; ପରେ ବିଶ୍ବର ନାଶକ ଜାଲନ୍ଧର ଆଗେଇଲେ।
ଅଥେଂଦ୍ରବଲଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ରାଜନ୍ସୁଦାରୁଣମ୍ । ବଲାଂଗରୋଚିଷୋ ଭାଂତି ଦିଶୋ ଦଶ ରଵେରିଵ
ତାପରେ, ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବଳାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ବଳାଙ୍କ ଶରୀରର ଆଲୋକ ଦଶ ଦିଶାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଲା।
ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଶକ୍ରସ୍ଯ ଶୀର୍ଣାନ୍ଯଂଗେ ବଲସ୍ଯ ଚ । ବଲୀଯସା ବଲେନେଂଦ୍ରୋ ମୁଦ୍ଗରେଣ ହତୋ ହୃଦି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ବଳାଙ୍କ ଅଂଗ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ ମୁଦ୍ଗରରେ ବଳାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନନାଦେଂଦ୍ରସ୍ତତୋ ଭୀମଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ବଲୋହସତ୍ । ହସତସ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚେରୁର୍ମୁଖତୋ ମୌକ୍ତିକାନି ଚ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ; ଏହା ଶୁଣି ବଳା ହସିଲେ, ହସିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ମୁକ୍ତା ପଡ଼ିଗଲା।
ତସ୍ଯାଂଗସ୍ଯାଭିଲାଷେଣ ନ ଯୁଦ୍ଧମକରୋତ୍ତଦା । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାସଵୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ତଂ ବଲଂ ବଲସାଗରମ୍
ତାଙ୍କ ଶରୀର ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ବଳା, ଶକ୍ତିର ସାଗର, ତାଙ୍କୁ ଅତି ଖୁସିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵରଂ ଵୃଣୁ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ବଲଂ ପ୍ରତି । ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦୈତ୍ଯେଶ ସ୍ଵଂ ଵପୁର୍ଦାତୁମର୍ହସି
ଯେତେବେଳେ 'ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର' ବୋଲି କୁହାଗଲା, ବଳା କହିଲେ, 'ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦେତ୍ୟମହାରାଜ, ତେବେ ଆପଣ ନିଜର ଦେହ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ।'
ତଦିଂଦ୍ର ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଗୃହାଣ ମାମ୍ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ବଲଂ ସୋଽପି କିମଦେଯଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି ଧରିନିଅ।' ବଳା ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ମହାତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଦେଇପାରିବା ଅସମ୍ଭବ କି?'
ସସ୍ମାରିତୋ ମାତଲିନା ଵଜ୍ରେଣାଂଗଂ ଜଘାନ ତତ୍ । ତେନ ଵଜ୍ରପ୍ରହାରେଣ ବଲାଂଗଂ ତଦ୍ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ
ମାତଳିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଳାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହି ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ବଳାଙ୍କ ଦେହ ଭାଗିଗଲା।
ବଲାଂଗସ୍ଯୈକଭାଗସ୍ତୁ ପପାତ କନକାଚଲେ । ତୁହିନାଦ୍ରୌ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ତୃତୀଯୋ ଗୋନଗେଽପତତ୍
ବଳାଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଭାଗ ସୁନା ପାହାଡ଼ରେ ପଡିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ହିମପାହାଡ଼ରେ; ତୃତୀୟ ଭାଗ ଗୋଣଗ ପାହାଡ଼ରେ ପଡିଲା।
ଚତୁର୍ଥୋ ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଚ ପଂଚମୋ ମଂଦରେ ତଥା । ଵଜ୍ରାକରେ ପପାତାଂଶଃ ଷଷ୍ଠଶ୍ଚ ଵିଜଯାଂଗଜଃ
ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଦେବନଦୀରେ ପଡିଲା, ପଞ୍ଚମ ମାଣ୍ଡର ପାହାଡ଼ରେ; ଏକ ଅଂଶ ବଜ୍ରାକରରେ ପଡିଲା; ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ଭିଜୟାଙ୍ଗଜ ହେଲା।
ତସ୍ଯ ଜାତିଵିଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପରିଶୁଦ୍ଧେନ କର୍ମଣା । କାଯସ୍ଯାଵଯଵାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନବୀଜତ୍ଵମାଗତାଃ
ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ବଳାଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ରତ୍ନର ବୀଜ ହେଇଗଲା।
ଵଜ୍ରାଦସ୍ଥିକଣାଃ କୀର୍ଣାଃ ଷଟ୍କୋଣା ମଣଯୋଽଭଵନ୍ । ଅକ୍ଷିଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରନୀଲା ଵୈ ମାଣିକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସଂଭଵମ୍
ବଜ୍ରର ହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଛଅ କୋଣା ରତ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କାନରୁ ମାଣିକ ଉପଜିଲା।
କ୍ଷତଜାତ୍ପଦ୍ମରାଗାଃ ସ୍ଯୁଃ ମେଦସୋ ମରକତାସ୍ତଥା । ପ୍ରଵାଲାନି ଚ ଜିହ୍ଵାତୋ ଦଂତା ମୁକ୍ତାସ୍ତଥାଭଵନ୍
ତାଙ୍କ ରକ୍ତରୁ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନ ହେଲା, ମେଦରୁ ମରକତ ଉପଜିଲା; ଜିହ୍ୱାରୁ ପ୍ରବାଳ ଓ ଦାନ୍ତରୁ ମୁକ୍ତା ହେଲା।
ମଜ୍ଜୋଦ୍ଭଵଂ ମରକତଂ ଗାରୁତ୍ମତମଭୂନ୍ନସା । କାଂସ୍ଯଂ ପୁରୀଷଂ ରଜତଂ ଵୀର୍ଯଂ ତାମ୍ରଂ ଚ ମୂତ୍ରଜମ୍
ମଜ୍ଜାରୁ ଉପଜିଥିବା ମରକତ ନାକରେ ଗାରୁତ୍ମତ ହେଲା; ପୂତିରୁ କାଂସା, ଶୁକ୍ରରୁ ଚାନ୍ଦି, ମୁତ୍ରରୁ ତାମ୍ବା ହେଲା।
ଅଂଗସ୍ଯୋଦ୍ଵର୍ତନାଜ୍ଜାତଂ ପିତ୍ତଲଂ ବ୍ରହ୍ମଵୀତିକାଃ । ନାଦାଦ୍ଵୈଦୂର୍ଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ରତ୍ନଂ ଚାରୁତରଂ ତଥା
ଦେହ ଉଘାଡ଼ିବାରୁ ପିତଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମବୀତିକା ରତ୍ନ ଉପଜିଲା; ଶବ୍ଦରୁ ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନଖେଭ୍ଯଃ କନକୋତ୍ପତ୍ତୀ ରୁଧିରାଚ୍ଚ ରସୋଦ୍ଭଵଃ । ମେଦସଃ ସ୍ଫଟିକଂ ଜାତଂ ପ୍ରଵାଲଂ ମାଂସସଂଭଵମ୍
ନଖରୁ ସୁନା ଉପଜିଲା, ରକ୍ତରୁ ରସ; ମେଦରୁ ସ୍ଫଟିକ ଉପଜିଲା, ମାଂସରୁ ପ୍ରବାଳ ହେଲା।
ବଲଦେହୋଦ୍ଭଵାନ୍ଯାସନ୍ରତ୍ନାନି ପୃଥିଵୀତଲେ । ପୁଣ୍ଯୋପଚଯସଂପତ୍ତ୍ଯା ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵିମଲୈର୍ଜନୈଃ
ବଳାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉପଜିଥିବା ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଗଲା, ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରିବେ।