ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତର ନାଥ ଭାବେ ଚିହ୍ନି ପାରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ହୃଦୟ, ଅହଂକାର ଏବଂ ତ୍ୱୃଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଦେଇ, ପରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏପରି ଦେଖି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ଶିବ, ରାଘବଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହସି ହୃଦୟରେ ଖୁସି ସହ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ଯୋଗ୍ୟ, ଏକ ମାନବ ରୂପରେ ଦେବତା।" "ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଚିରକାଳ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ; ଚାୌଦ ବର୍ଷ ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସେବିତ ହେବେ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା ବେଳେ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରକାଳ ବାସ କରିବେ।" "ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପୁଣି ତୁମ ସହରକୁ ଫେରିବ।" ଏପରି କହି, ରାଘବ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ, ଇନ୍ଦ୍ରପଥ ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ତାଙ୍କର ଜଟା ବାନ୍ଧି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଧନୁଷ ଦିଅ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀ, କାହିଁକି ରାମ ମୋତେ ଅକାରଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ?" "ମୁଁ କେଉଁ ଅପରାଧ କଲି, ଯେଉଁଥିରୁ ବୀର ରାମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" "ମୋର ଜୀବନର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ବଂଶର ଅପମାନ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର କୌଣସି ଅପରାଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖିବାକୁ ପଡିଲା।" "ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଆଟକି, ଦୁଇ ହାତ ମୁହଁରେ ରଖି, ସେ ଏପରି କହିଲେ।" "ମୁଁ କେବେ ରାମଙ୍କୁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା କଥାରେ ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମର ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି—ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ।" ତାପରେ, ସୀତା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲ? ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଛାଡିଦିଅ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗ୍ୟବାନ୍।" ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ତ୍ୟାଗିବିନାହିଁ; ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉପଦେଶକୁ ଅବହେଳା କରିବିନାହିଁ, ପ୍ରିୟେ।" "ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଏ ଦେଶର ଚରିତ୍ର ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛି; ଏଠି ସମସ୍ତେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ମାତ୍ର ଲିନ।" "ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ନ ଉପକୃତି କଥା ଶୁଣନ୍ତି; ପୁଅ ବାପାଙ୍କୁ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ବାପା ପୁଅଙ୍କୁ ନାହିଁ।" "ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନାହିଁ; ସ୍ନେହ ମାନେ ଲାଭ ସହିତ ବନ୍ଧା, କାହାରୁ କାହାକୁ ଏଠି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ସେ ବଡ଼ ରେବା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; କକୁତ୍ସ୍ଥ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ। ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଜଳଅର୍ପଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ମନଃସ୍ଥ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ; ହିମାଚଳ କନ୍ୟା ଓ ଗୁହା ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି, ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: "କେବେ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ? କେଉଁ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ କ'ଣ ଦାନ ଦେଲେ?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି, କିପରି ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ମନୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି ସୃଷ୍ଟି କରି, 'ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କର' ବୋଲି ଉପଦେଶ ପାଇଥିଲେ।" ସେ ନିଜେ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ, ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଆଣି, ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା-ଉଦ୍ଗାତା, ହୋତୃ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ—ଏହି ଚାରିଜଣ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତିନିଜଣ ସ୍ୱୟଂ ନିଯୁକ୍ତ ସହାୟ ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ, ପୋତା, ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ମଧ୍ୟ। ଏହି ଚାରି ଆଣ୍ଡିକି ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରାହ୍ମୀ—ଏହି ଚାରି ରୂପ ଥିଲେ; ଉଦ୍ଗାତା, ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗାତା, ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା, ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ। ଉଦ୍ଗାତୃ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚାରିଜଣ ଏହି; ହୋତୃ, ମୈତ୍ରାବରୁଣ, ଅଚ୍ଛାବାକ ମଧ୍ୟ। ତୃତୀୟ ଚାରି ଗ୍ରାବସ୍ତୁତ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାତୃ, ନେଷ୍ଟୃ, ଉନ୍ନେତୃ। ଏହି ଚାରି ଚାରି ଦଳ, ଏହା ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ଏହି ଷୋଳ ଅଫିସିଆଣ୍ଟ୍ମାନେ ବେଦବିଦ୍ୟମାନେ କହିଥିଲେ। ତିନି ଶତ ଷାଠି ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱୟଂଭୂବା ନିର୍ମାଣ କଲେ; ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। କେହି ସଦସ୍ୟ, ତ୍ରିସାମା, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଚାହାନ୍ତି; ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମା ହେଲେ, ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ। ଦେବଗର୍ଭ ପୋତୃ, ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଦେବଳ; ଅଙ୍ଗିରାସ ଉଦ୍ଗାତୃ, ପୁଲହ ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗାତୃ। ନାରାୟଣ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ରି, ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଉତୃ; ଭୃଗୁ ହୋତୃ, ବଶିଷ୍ଠ ମୈତ୍ର। କ୍ରତୁ ଅଚ୍ଛାବାକ, ଗ୍ରାବସ୍ତୁତ ଚ୍ୟବନ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଶିବି ପ୍ରତିଷ୍ଠାତୃ। ବୃହସ୍ପତି ନେଷ୍ଟୃ, ଶାଂଶପାୟନ ଉନ୍ନେତୃ; ଧର୍ମ ସଦସ୍ୟ, ପୁଅ, ନାତି, ସଙ୍ଗୀଦେଇ। ଭରଦ୍ୱାଜ, ଶମୀକ, ପୁରୁକୁତ୍ସ, ୟୁଗନ୍ଧର, ଏନକ, ତୀର୍ଣକ, କେଶ, କୁଟପ। ଗର୍ଗ, ବେଦଶିରାସ୍—ତ୍ରିସାମା ଓ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ; କଣ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମାର୍କଣ୍ଡ, ଗଣ୍ଡି। ପୁଅ, ନାତି, ଶିଷ୍ୟ, ବାନ୍ଧବସମେତ; ସେଠାରେ ଦିନରାତି ଅକ୍ଷୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।