ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞରେ, ଯେଉଁ ଶଂକର ଭଗା ଓ ପୂଷଣଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଉଖିଡ଼ିଦେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରଧରଣ କରୁଥିବା ହାତକୁ ଅସାର କରିଦେଲେ, ସେହି ଶଂକରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଏହି ଶଂକରଙ୍କୁ ଜଣେ ଅପରାଧୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ ମନ ଥିବା, ଜ୍ଞାନ, କୁଳ, ଗୁଣ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶରଣ ନେଲେ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶଂକରଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ତିନି କାଳକୁଟ ବିଷକୁ ଗର୍ଜନାରେ ପିଇଦେଲେ, ସେହି ଶଂକରଙ୍କୁ ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ନେଁ। ପବିତ୍ର ମହେଶ, ଯେଉଁ ନିଜ ଦୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଷଡ୍ମୁଖ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ, ନନ୍ଦିକୁ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଁ ଠୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଲେ, ସେହି ଶଂକରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଁ। ହିମବତର ଅରଣ୍ୟରେ ଧୂମବ୍ରତ ତପସ୍ୟା କରି ପୂଜା କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଶଂକର ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୀବନୀ ରହସ୍ୟ ଦେଖାଇଦେଲେ। ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞରେ, ହାତୀ, ବାନର, ଏବଂ ବିଲେଇ ମୁହଁ ଥିବା ଗଣମାନେ, ଭୂତ, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହି ଶଂକର, ଶଙ୍ଖ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ସମାନ ଧଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଉପରେ ଅସୀନ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅମାନେ ସଙ୍ଗେ, ବଦଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଥିବା, ଏହି ଶଂକରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଁ। ଏହି ଶଂକର ଏକ ଶାନ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ, ଯେଉଁ ନିୟମ ଓ ଶମରେ ନିମଗ୍ନ, ଭୟଙ୍କର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲେ, ତେବେ ଋଷି ଭକ୍ତିରେ ନତ ହୋଇ ଷଂକରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ଶଂକର ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହି ଶଂକର, ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ ଏବଂ ପଦ୍ମ-ଅଙ୍ଗୁଳିର ନଖ ଦ୍ୱାରା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ ଯୁବକ ପଦ୍ମ ସମାନ ଉଜ୍ୱଳ, ଚିରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦରେ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତିରେ ନତ ହୋଇ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଦେଲେ। ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ଲୋକ ତୁମକୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଚିହ୍ନି ପାରିନାହାନ୍ତି, ଏହି ଜଗତର ଚଳନ-ଅଚଳନ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ, ଅହଂକାର ଓ ମିଥ୍ୟା ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥିବାରୁ ପରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏପରେ, ଷଂକରଙ୍କୁ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷ ଦ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—"ରାମ, ମୁଁ ତୁମରେ ଖୁସି ହେଲି, ତୁମେ ଶୁଭ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ପୂଜ୍ୟ, ଦେବତା ମାନବ ରୂପ ନେଇଛ।" "ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ହେବାରୁ, ସେମାନେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ, ଚୁଦ୍ଦ ଶୁଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସେବା ପାଇବେ।" "ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା ବେଳେ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରକାଳ ବସିବେ।" "ଦେବମାନଙ୍କର ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପରେ, ତୁମେ ତୁମ ସହରକୁ ଫେରିବା; ଏବଂ ରାଘବ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।" ଏପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ମାର୍ଗରେ ଥିବା ନଦୀ ପହଞ୍ଚି, ଜଟା କୁ ବାନ୍ଧି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ଧନୁ ଦିଅ।" ରାମଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମା, କାହିଁକି ରାମ ମୋତେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବାବେଳେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ?" "ମୁଁ ଜାଣିନି କେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧରେ ରାମ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ; ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" "ମୋ ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ; ଲଜ୍ଜା ମତେ, ମୋର କୁଳ ଲାଜରେ, ମୁଁ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମହାତ୍ମାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମାଇଛି।" "ମୁଁ କୌଣସି ଲୋକକୁ ଯିବି, ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ; ଦୁଇ ହାତ ମୁହଁରେ ରଖି, ଅଶୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—" "ମୁଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି—ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।" ତାପରେ, ସୀତା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କରିଛ? ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦୂର କର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିବା।" ରାଘବ ସୀତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରିବିନି; ଜନ୍ମେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ମତ ଅନୁତ୍ସାହ କରିବିନି, ପ୍ରିୟ।" "ଏବଂ, ମୋର ଶୁଭ ନିତି ଏଠି ଶୁଣିଛି; ଏଠି ଲୋକମାନେ ନିଜ ଲାଭ ନିମିତ୍ତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।" "ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ; ପୁଅ ପିତାଙ୍କୁ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ପିତା ପୁଅଙ୍କୁ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସମ୍ପ୍ରୀତି ଲାଭରେ ବନ୍ଧା, କୌଣସି ଲୋକ କୌଣସି ଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।" ଏଭଳି କହି, ତିନି ମହାନ ନଦୀ ରେବା ପହଞ୍ଚିଲେ; କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଭାଇ ଓ ସୀତା ସହିତ ଅବଲୋନ କରିଲେ। ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନେକ ଥର ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଦଢ଼ ହୃଦୟରେ ଉଭା ହେଲେ। ଅବଲୋନ କରି, ରାମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ସୀତା ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ; ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଓ ଗୁହା ସହିତ ଅବଲୋନ କରି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି, ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"କେଉଁ ସମୟରେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ? ତୁମେ ଏହା କହିପାରିବ।" "ବ୍ରହ୍ମା କେଉଁ ପୂଜାରୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ? ସେମାନେ କେଉଁ ଦାନ ପାଇଥିଲେ?" "ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହ, ଯଥା ଘଟିଥିଲା, ମୋର ପୂର୍ବଜ ଯଜ୍ଞ ଉପରେ ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମାଇଛି।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—"ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି, ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମନୁ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା—'ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି କର।