ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଉ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି ନାହିଁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଦେଖି, ରାମ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ମୋ ପଛରେ ଆସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏକା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି, ମୋ ସହାୟ ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା।” ଏପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଉଠିବା ସହିତ, ଦୁଇ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ ଅଞ୍ଚଳର ସୀମାରେ, ଧର୍ମର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ତ୍ରିନୟନ ଭଗବାନ, ଗନ୍ଧହୀନ ଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବ, ପିନାକୀନ ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ହାତ ଯୋଡି, ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଇ, ରାମ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ପାର୍ବତୀପତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ନିଜେ ଶୁଭ ଦଶାରେ ପହଞ୍ଚି, ରଜ ତମ ଦୂରକରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କ ଅସଲ ଉପସ୍ଥିତି ବୁଝିପାରିଲେ। ତାଲେ ରାମ କହିଲେ: “ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ନିର୍ମାତା, ଯିଏ ସମସ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଯିଏ ଶେଷକାଳରେ ବିନାଶ କରିଥାଏ—ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କର, ଯିଏ ଏକ ସମୟରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଶୁଭ୍ର, ସୁନ୍ଦର, ଚଞ୍ଚଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଆକାଶରୁ ତାରଙ୍ଗିତ ତରଙ୍ଗରେ ଗଳାପ ମାଳା ପରି ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କରଙ୍କ ମନ୍ଦାର ଚରଣ, କୈଳାସ ପାହାଡ଼ ର ଶିଖରକୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଉପଦ୍ରବ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରଖିଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କର, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନୁପୁତ୍ର, ବିଦ୍ୟାଧର, ସର୍ପମାନେ ଦେଇଥିବା ବରକୁ ବିଜୟ କରି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମହାଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ, ଯିଏ ଭାଗା ଓ ପୁଷଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଉଖଣି ଦେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରଧାରୀ ହାତକୁ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏମାନେ ଯେଉଁ ଅପରାଧୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ନଥିବା, ଏବଂ ମୂଢ଼ ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ; ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ତିନି କାଳକୁଟ ବିଷ ପିଇଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ମହେଶ୍ୱର, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଷଡ୍ମୁଖ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଏବଂ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଧୂମବ୍ରତ ହିମବତ ଉପବନରେ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୀବନୀ ରହସ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଗଣମାନେ, ହାତୀ, ବାନର, ଏବଂ ବିଲେଇ ମୁହଁ ଥିବା ସେବକମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଭୂତମାନେ, ଲୋକପାଳମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କର, ଶଙ୍ଖ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଲ୍ଲିକା ପ୍ରଭା ସମ ଶୁଭ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ଉପରେ ସାରଥି, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଝିଅମାନେ ସହିତ, ବଦଳ ଭରି ଆକାଶରେ ଚାଲିଥିବା—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କର, ଯିଏ ନିୟମ ଓ ନିଗ୍ରହରେ ନିରତ ଶାନ୍ତ ଋଷିକୁ ଭୟଙ୍କର ମାନ୍ୟମାନେ ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ, ଭକ୍ତିରେ ବନ୍ଦନା କରିଥିବା ଋଷିକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କର, ଯିଏ ନିଜ ବାମ ହାତର କମଳ ଆଙ୍ଗୁଠିର ନଖରେ, ଦେବମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହେବା ସମୟରେ, ନବ କମଳ ସମ ଚମକୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମୁଖ କାଟିଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଏହି ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଦେ, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଭାବରେ ନମସ୍କାର ଓ ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରି, ଅକ୍ଳାନ୍ତ ମନ ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।” “ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ନାଥ ଭାବେ ଚିହ୍ନିନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅନ୍ତେ ଅପବିତ୍ର ହୃଦୟ, ଅହଂକାର ଓ ମିଥ୍ୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧି ଦୁଃଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।” ରାମ ଏପରି ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଆନନ୍ଦରେ, ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ କହିଲେ: “ରାମ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମେ ଶୁଭ୍ର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପାସ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଦେବତା। ତୁମେ ଦେବମାନେର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରା, ଦେବମାନେ ଅନେକ ଯୁଗ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ; ଚୌଦ ଅବଦି ପରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା ପାଇବେ। ଏହି ଭୂମିର ଲୋକମାନେ ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବାବେଳେ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିତ୍ୟବାସ କରିବେ। ଦେବମାନେର ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ତୁମେ ଆପଣଙ୍କ ନଗରକୁ ପୁନଃ ଫେରିବା; ଏହିପରି ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।” ଏହା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରର ପଥରେ ଥିବା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ନିଜ ଜଟା ବାନ୍ଧି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଧନୁ ଦିଅ।” ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, କିପରି ରାମ ଅକ୍ଷମା କରି ମୋତେ ବିନା କାରଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି ଯେ, ବିରାଟ ବାହୁ ରାମ ରୋଷରେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ; ଲଜ୍ଜା ମୋତେ, କୁଳର ଅପମାନ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନଙ୍କ ରୋଷ ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମୁଁ କିପରି ଲୋକକୁ ଯିବି? ଦୁଇ ହାତ ମୁହଁ ଉପରେ ରଖି, ଲୁହା ଭରି ଗଳାରେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିନି; ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି—ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ।