ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଗଭୀର ଅନୁଭୂତିରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବିନାହିଁ, ନ ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବି; ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ରହିବି।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ମୋ ବିନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ମାର୍ଗରେ ପୁନି ଫେରିଆସିବାକୁ ପଡିବ। ଯଦି ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବି, ମୁଁ ପୁନି ମୋ ପିତାଙ୍କ ନଗରୀକୁ ଫେରିବି; ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି—ମୋ ସହିତ ଆପଣ କ’ଣ କରିବେ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହିଲେ, “ଯାଆନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କର ମାର୍ଗ ଶୁଭ ହେଉ, ବିଘ୍ନ ନ ଆସୁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିବି, ଆପଣ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଫେରିବେ, ହେ କମଳନୟନ।” ଏହାପରେ ସେ କହିଲେ, “ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ବାପା-ଦାଦା ଠାରୁ ଉତ୍ତରାଧିକାର ହୋଇଛି, ରାଜା ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ଦୁଇଜଣ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅପନାଙ୍କ ବିରୋଧୀ, ବିଶେଷକରି ଆପଣ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ସମୟରେ; ଦିନ ଓ ରାତି, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ମୁଁ ସଦା ଏପରି ଅଛି। ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବିନାହିଁ; ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଯାଆନ୍ତୁ, ହେ ସାଧୁ। ଏପରି କହି ସେ ରଘୁବଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଆପଣ ପୂର୍ବେ ମୋ ସହିତ କିପରି ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ିଥିଲେ? ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ନଉ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ରହିବି, ହେ ରାମ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆପଣଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଯେପରି, ମୋର ମଧ୍ୟ ସେଇ ଭାଗ୍ୟ। ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ। ଏଠାରେ ଆଧା ମାର୍ଗ ଚାଲିବା ପରେ, ଆପଣ କିପରି ରହିବେ, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ?” ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଉ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବିନାହିଁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜାଣି, ରାମ କହିଲେ, “ମୋ ପଛରେ ଆସନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ସୌମିତ୍ରି; ମୁଁ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ସୀତା ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ସଙ୍ଗୀ। ଏପରି କହିଲେ ରାମ, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ଥାନ କରି, ରାମଙ୍କ ଉକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୁଇ ଭାଇ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଶୀଳାଚଳ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ, ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ତ୍ରିନେତ୍ର ଭଗବାନ୍, ଗନ୍ଧହୀନ, ଦେବଦେବ, ପିନାକଧରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ହସ୍ତ ଯୋଡି, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଭକ୍ତିଭାବରେ, ରାମ ପାର୍ବତୀପତି ଶଂକରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ରାଗ ଓ ତମ ଦୂର କରି, ସେ ଜଗତ୍କର କାରଣ, ଦେବମାନ୍ୟ, ଶିବଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ଚଳ ଅଚଳ ସବୁ, ଯିଏ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ସଉଖ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶେଷ କାଳେ ଯିଏ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି—ସେଇ ଶଂକର, ଆଶ୍ରୟଦାତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯିଏ ଏକଦା ଶିର ଉପରେ ଶୁଭ୍ର, ଚଞ୍ଚଳ, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା କାଇଳାସ ଶିଖର ଅସ୍ଥିର ହେବା ସମୟରେ ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚଳ ରଖିଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ସର୍ପ, ମହାର୍ଷିମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ଭଗ, ପୂଷଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଜ୍ରଧାରୀ ହସ୍ତ ଅସମର୍ଥ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ପାପୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସକ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶରଣ ନେଲେ ସେମାନେ ଶୁଭ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଅପୂର୍ବ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭା, ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇଥିଲେ, କାଳକୂଟ ବିଷ ପାନ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଅନେକ ବାର ଵର ଦେଇଥିଲେ, ଧୂମବ୍ରତ ହିମାବତ୍ ଉପବନରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୀବନୀ ରହସ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ଗଣନାୟକ, ପିଶାଚ, ଲୋକପାଳ ମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯିଏ ଶ୍ଵେତ ଶଂଖ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ସମ୍ ଧଳା, ବୃଷଭାରୁଢ଼, ପାର୍ବତୀ ସମେତ ମେଘ ମଣ୍ଡିତ ଆକାଶରେ ଚରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ନିୟମିତ ତପସ୍ୟାରତ ମୁନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କଟିଥିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରେମ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ ଓ ସ୍ତୁତି କରିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଦେବଗୁରୁ, ଚରାଚର ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ, ତାଙ୍କୁ ଅବିଜ୍ଞାନିବା ମୂର୍ଖମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି—ସେଇ ଶଂକରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।” ରାମଙ୍କ ଏପରି ଭକ୍ତିମୟ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ରାଘବଙ୍କୁ ଚିତ୍ତପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ କୁଳର ଉତ୍ପନ୍ନ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା। ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଦେବମାନେ ଅନେକ ଯୁଗ ଶୁଖ ଭୋଗିବେ, ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା ପାଇବେ। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା ବେଳେ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଶୁଖ ଭୋଗିବେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରକାଳ ବସିବେ। ଦେବମାନଙ୍କର ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ତୁମେ ପୁନି ତୁମ ନଗରକୁ ଫେରିବ। ଏପରି ଶଂକରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।” ଏହାପରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଥରେ ବହୁଥିବା ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଜଟା ବାନ୍ଧି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଧନୁ ଦିଅ।” ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ମହିଳେ, କାହିଁକି ରାମ ମୋତେ କିଛି କାରଣ ଛାଡ଼ି ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ?” ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଅପରାଧ କରିଛି ଯାହାରୁ ମହାବାହୁ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ? ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ମୋ ଜୀବନର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଲଜ୍ଜା ମୋପରେ, ମୁଁ ମୋ ବଂଶର ଅପମାନ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମହାନ ଜନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।” ଏପରି ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ, ଭକ୍ତି ଓ ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ କଲେ।