ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀତା ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହି ମୋତେ ଅନୁବାରେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି; ଆପଣ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି—ଏହା ପରଲୋକରେ ଅନର୍ଥ ହେବ। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ତରସା ଓ ଭୋକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ପରଲୋକ ପାଇଁ ଭାବନ୍ତୁ। ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଲୋକ କହନ୍ତି—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେହି ମଧ୍ୟ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଧନ, ସାଥ ନଯାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ରଖି, ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ। କୈକେୟୀ ଏଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ରହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମାତ୍ର ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି। ମୋ ମନେ ହୁଏ, ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବେ ନାହିଁ; ଏବେ କହନ୍ତୁ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଆପଣ ତାଙ୍କ ସହ କ’ଣ କରିବେ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଓ ସୀତା, ଦୁହେଁ ମନମୁଦ୍ର ହୋଇଯାଇଲେ। ପରେ, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କାମ କଲେ; ସ୍ନାନ କରି ଭୋଜନ କରି, ଦୁଇ ଭାଇ ନୀଳକମଳ ନୟନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଶୟନ କଲେ। ସେଠି ସେମାନେ ଏକ ରାତି କାଟିଲେ, ପରେ ପ୍ରସ୍ଥାନର ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଆସ, ଉଠ ସୌମିତ୍ରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଚଳ।” ତେବେ, ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କେବେ ଯିବି ନାହିଁ; ଆପଣ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଆନ୍ତୁ, ହେ କମଳନୟନ।” “ମୁଁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ କିମ୍ବା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଚଉଦ ଅବଧି ରହିବି। ଯଦି ଆପଣ ମୋ ବିନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବେ ନାହିଁ, ରାଜନ, ତେବେ ଏହି ପଥରେ ଫେରିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥାଏ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ନଗରକୁ ପୁଣି ଯିବି; ତପସ୍ୟା କରିବି—ଆପଣ ମୋ ସହ କ’ଣ କରିବେ? ଯାଆନ୍ତୁ, ଭଦ୍ର, ଆପଣଙ୍କର ପଥ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ବିଘ୍ନଶୂନ୍ୟ ହେଉ; ମୁଁ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ଫେରି ଦେଖିବି, ହେ କମଳନୟନ।” “ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ, ପିତା-ପୁରୁଷଙ୍କ ଧାରାରେ ପ୍ରାପ୍ତ, ରାଜା ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି; ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଭରତ ଦୁହେଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଅଛି, ବିଶେଷକରି ଅରଣ୍ୟବାସରେ; ଦିନ ଓ ରାତି, ଶତୃନାଶକ, ମୁଁ ସଦା ଏପରି ଅଛି। ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ମନରୁପାନ୍ତୁ, ଭଦ୍ର, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ପରି ଯାଆନ୍ତୁ।” ତାପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଆଗରୁ ମୋ ସହ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ି କିପରି ଚାଲିଥିଲା? ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ନଉ ବର୍ଷ ଓ ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ ରହିବି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ କେଉଁଠି ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ, ସ୍ଵର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତୁମର ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ମୋର ମଧ୍ୟ। ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ; ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ, ରଘୁନନ୍ଦନ। ଏହି ମଧ୍ୟପଥରେ ଆପଣ କିପରି ରହିପାରିବେ, ହେ ଶତୃନାଶକ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଣି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଉ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି ନାହିଁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି ରାମ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସୌମିତ୍ରି; ମୁଁ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଥୀ ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା।” ଏହିପରି ରାମ କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି ଉଠିଲେ; ଦୁଇ ଭାଇ ଶତୃନାଶକ ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ସୀମା, ନୀତି ପାହାଡ଼ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ତ୍ରିନୟନ, ଗନ୍ଧହୀନ, ଦେବତାମନ୍ଦିରର ଦେବ, ପିନାକଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି, ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ, ରାମ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପାର୍ବତୀପତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବ ଲାଗି, ରାଗ ଓ ତମ ଦୂର ହେଲା, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ଯିଏ ଜଗତର କାରଣ, ଦେବମଣ୍ଡଳର ଶିରୋମଣି। ରାମ କହିଲେ: “ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଡ଼ ଓ ଚେତନକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତର ଲୟର କାରଣ, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏ ଏକଦା ମସ୍ତକରେ ଶୁଭ୍ର, ଶୋଭାମୟ, ଅଶାନ୍ତ ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ଧରିଥିଲେ, ଯାହା ଆକାଶରୁ ପଡ଼ି ତରଙ୍ଗମାଳା ପରି ହେଉଥିଲା, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏଙ୍କ ଅଂଘ୍ରି ତଳେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କୈଳାସ ଶିଖର କମ୍ପିତ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏ ସଂଘର୍ଷରେ ଦାନବ, ଵିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମଣ୍ଡଳକୁ ପୁନିପୁନି ଜୟ କରିଥିଲେ, ମହାମୁନିମାନେ ଫଳମୂଳ ଭୋଜୀ ସେମାନେ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ଭଗ ଓ ପୂଷଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରଧର ହସ୍ତ ଅସ୍ଥିର କରିଥିଲେ, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏ ଅପବିତ୍ର କର୍ମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସକ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବଂଶ, ଗୁଣ ବିହୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ ସୁଖ ଭୋଗ କରାନ୍ତି, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମାଳା ପରି, ଦେବ-ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, କାଳକୂଟ ବିଷ ପାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ମହେଶ୍ଵର, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ବର ଦେଇଥିଲେ, ନନ୍ଦିକୁ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଉଦ୍ୟାନରେ ଧୂମବ୍ରତଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୀବନୀ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। “ଯିଏ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ଗଣପତି, ହସ୍ତୀ, ବାନର, ବିଲାଇ ମୁହଁ ଥିବା ଗଣମାନେ, ଭୂତ, ଲୋକପାଳମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେହି ଶଙ୍କର, ଶରଣଦାତା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।