ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସୀତା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ି ଲୁହ କାଢ଼ି, ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଯାହା ଦେଖିଲି, ତାହା କିମ୍ବା କି ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା। ରାମ, ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଆପଣ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହ ଆଉ ଦୁଇଜଣ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପିତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଓ ରାଘବ; ଦେଖି ମୁଁ ଲଜ୍ଜାରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରୁ ଅଲଗା ହୋଇଗଲି। ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଥାବିଧି କଲେ; କିନ୍ତୁ ଏମିତି କୋରା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବାମାନେ କିପରି ରାଜାମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିପାରିବେ? ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଏହା ସତ୍ୟ କଥା; ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ କୈକେୟୀ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ହରାଇଯାଇଛି। ଏହି ଦିନଠାରୁ ମୁଁ କୋରା ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛି; ଏହା ଜାଣି ମୁଁ କିଛି କୁହେନି, ଯେଣୁ ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ। ମୋ ମା ବାପାଙ୍କୁ ମୁଁ ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ଦାହକ; ଏହି ବନବାସ କେବେ ଶେଷ ହେବ, ରାଘବ? ଏହି ଚିନ୍ତା ମୁଁ ପୁନିପୁନି କରି, ଦିନଗୁଡ଼ିକ ହେଉଁଛି, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ଶପଥ କରି କହୁଛି। ମୁଁ କିପରି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇ ସେବା କରିବି? ଏହି ଭୋଜ୍ୟ କିଛି ଦିନ ସେବକଙ୍କ ସେବକ ମଧ୍ୟ ଖାଇନଥିଲେ। ଯେଉଁ ରାଜାକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲି, ଏବେ ସେଉଁଠି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ଖାଦ୍ୟ ଦେଇପାରିବି? ଏକ ସମୟରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଚାମର କହାରି ହାତରେ ଉଭାଇ ଝାଳୁଥିଲି; ଏବେ ଘାମ ଓ ଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ଦେହ ନେଇ କିପରି ଭୂମିରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ପାଇ ଆପଣ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏଠି ଦୁଃଖିତ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କନ୍ୟା ସୀତାକୁ ଦେଖି। ଏହି ଦେଖି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ରାଘବ, ଏହିପରି ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ରାମ, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ, ଏଠି କିଛି ଲୁଚେଇ ରଖେନି। ସତ୍ୟ ଓ ଏହି କଥାର ଶପଥ ନେଇ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଛୁଁଇଲି; ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଝିଁକି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ମାନ୍ୟ ସହିତ ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପରେ ଦୁଇ ବୀର ଭୋଜନ କଲେ, ତାପରେ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ। ସେଇ ରାତି ସେମାନେ ଏଠିଏ ଅତିବାହିତ କଲେ, ଏବଂ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ରାଘବମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ମନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ପଶ୍ଚିମକୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଯାଇ, ବଡ଼ ପୁଷ୍କର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଘବ ପୁଷ୍କରର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୂତର ମାନବ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ— “ଓ ରାଘବ, ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ! ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। ଏଠି ଦଢ଼ି ରହି, ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅ; ତୁମେ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠି ଆସିଛ; ଦିବ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବେ।” ଏହି ଶୁଣି ନାୟକ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାପ୍ରାପ୍ତ। ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି, ମୁଁ ଏକ ମାସ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରତ ନେବାକୁ ଚାହେଁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ, ଯଥାବିଧି ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ, ଏବଂ ପିତୃପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ରାମ ପୁଷ୍କରରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ— କନକା, ସୁପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ। ପୁଷ୍କରର ପଞ୍ଚନଦୀ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ସେ ନିତ୍ୟ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ କରୁଥିଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଆ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍କରରୁ ପାଣି ଆଣ।” ପାଦ ଧୋଇ, ଶୟନ ଉପରେ ଶୋଇଅ; ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣି, କହିଲେ— “ରାମ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ୍ୟ କରୁନି। ଏହି ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ପୁଷ୍ଟ; କହନ୍ତୁ, ଏହାକୁ ଆପଣ କ’ଣ କରିବେ? ନ ହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ପ୍ରିୟା ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ କି? ଆପଣ ସଦା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ସଦା ପୁଷ୍ଟ। ସେ ହସନ୍ତି, ମୋତେ ଅନୁବାଦ ଦେଇଥାଏ, ରାମ; ଆପଣ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି—ଏହା ପରଲୋକରେ ଅନର୍ଥ ଦେଉଛି। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ତ୍ରିଷ୍ଣା ଓ ଭୋକ ସହିଅଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। କେହି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସହ ଯାଇନାହାନ୍ତି—ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ସମ୍ପତ୍ତି କିଁବା କିଛି; ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି। ଆଉ ଆପଣଙ୍କ ବାପା, ରାମ, କଣ୍ଟକ ଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ରଖି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଚଳିଗଲେ। କୈକେୟୀ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଏଠି ଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦଶରଥ ରାଜା ଏକା ଚଳିଗଲେ। ମୋ ମତରେ, ସୀତା ନିଶ୍ଚିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ ନାହିଁ; ଏବେ କହନ୍ତୁ, ରାଘବ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ କ’ଣ କରିବେ? ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହିପରି କଥା, ଯାହା କେବେ କହାଯାଇନଥିଲା, ଶୁଣି ରାଘବ ମନମରା ହେଲେ, ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ଅବନମ୍ର ହେଲେ। ତାପରେ ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିବା ସବୁ କାମ କଲେ; ସ୍ନାନ କରି, ଭୋଜନ କରି, ଦୁଇ ନୟନକମଳ ସମ ନାୟକ ଶୟନ କଲେ। ସେଠାରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ, ତାପରେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ: “ଉଠ, ସୌମିତ୍ରି, ଚଳ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବା।” ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ କେବେ ଯିବି ନାହିଁ; ଆପଣ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯାନ୍ତୁ, କମଳନୟନ।