ରାମ ଜୁଜୁବେ ଓ ଇଙ୍ଗୁଡି ଗଛର ଶାଖା, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଜଗାଡ଼ି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବଡ଼ ଛାଉଣି ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯାହା ଏକ ଛାପରି ଆକାରରେ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଜାନକୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ, ତାହା ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ଯୋଗୀୟ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଏବଂ ନିୟମିତ ପାକ କ୍ରମ ଆସିଲାବେଳେ, ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଇ ଋଷିମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବୈଦେହୀ ଲଜ୍ଜାରେ ରାମଙ୍କ ପାଖରୁ ଦୂରେ ହଟି ଅଲଗା ହୋଇ ଦଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା, କମ୍ପିତ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିୟମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ସମସ୍ତ ବେଦିକ କ୍ରିୟା ସଠିକ୍ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ। ପୁରାଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ହୋମ ପୂର୍ବକ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ ପରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ। ତାପରେ ରାମ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେମାନେ ବିଦାୟ ନେଲା ପରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି ଧାରିଣୀ, ଆସିଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ପାଖରୁ ହଟିଗଲୁ? ସତ୍ୟ କଥା ଏବଂ ଏହାର କାରଣ ମୋତେ ଦେରି ନକରି କୁହ।" ରାମ ପୁନି କହିଲେ, "ଯେ କାରଣ ହେଉ, ତାହା ମୋରୁ ଲୁଚିବା ଯାଉ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ଜୀବନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ ସହ ବନ୍ଧିତ, ହେ ପବିତ୍ର ହସନ୍ତି।" ପତିଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଁହ ନମାଇ ଦଢ଼ିଲେ; ଅଞ୍ଜଳି ଭରି ଲୁହ ଝରାଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ଯାହା ଦେଖିଲି, ତାହା ଶୁଣ, ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା। ଯିଏ ରାମ, ଆପଣ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଇ ରାଜା ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ; ଏହି ତିନିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ।" "ପିତା, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ଲଜ୍ଜା ହେଲା ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ ହଟିଗଲି। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ କରାଇଲ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଚୀର ବା ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ କେମିତି ରାଜାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବେ?" "ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଏହା ସତ୍ୟ କଥା। ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ କୈକେୟୀ ନେଇଥିବା ଜିନିଷ ଅପୃଯ୍ୟ। ସେଠୁଠାରୁ ମୁଁ ଚୀର ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛି; ଏହି ଜାଣି, ମୁଁ କିଛି କହେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବ।" "ମୋ ମା ବା ବାପାଙ୍କୁ ମୁଁ ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦାହକ; ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ କେବେ ଶେଷ ହେବ, ହେ ରାଘବ? ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଚିନ୍ତା ମନେ ରଖି ଦିନ ଚାଲିଯାଉଛି, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ଶପଥ କରୁଛି।" "ମୁଁ କିପରି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ପରିବେଷଣ କରିବି—ଏହା ତ ବାନ୍ଦାର ବାନ୍ଦା ମଧ୍ୟ କେବେ ଖାଇନଥାଏ। ଯେଉଁ ରାଜା ମୋତେ ଅଳଙ୍କାରରେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦେବି?" "ମୁଁ ପୂର୍ବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଚାମର ଡଣ୍ଡା ଦେଇ ପଙ୍ଖା ହଲେ; ଏବେ ଘାମ, ଧୂଳି ଲଗା ଶରୀରରେ କିପରି ମୁଁ ଭୂମିପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?" "ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ମୋତେ ଏମିତି ଦୁଃଖିତ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କନ୍ୟାକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖି। ଏହି ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ଏହିଠାରେ ମୁଁ ହରାଇଯାଏ; ରାମ, ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରାଣ ଭଳି ପ୍ରିୟ, ଏଠି କିଛି ଲୁଚିବି ନାହିଁ।" "ସତ୍ୟ ଓ ଏହି ଶପଥରେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ଛୁଁଅଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।" ତାପରେ ରାମ ସୀତାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆଂକଳନ କରି ଆଳିଙ୍ଗନ କଲେ, ଆଦର ସହିତ ଉପବେଶ କରାଇଲେ; ତାପରେ ତିନି ଜଣ ମିଶି ଭୋଜନ କଲେ, ପରେ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ। ଏଭଳି ଏହି ରାତି ସେମାନେ ସେଠାରେ କାଟିଲେ, ଏବଂ ସହସ୍ରକିରଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରେ, ରାଘବମାନେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମନ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଯାଇ, ପୁରୁଣା ପୁଷ୍କରର ପୂର୍ବ ତଟରେ ରାଘବ ବସିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: "ହେ ରାଘବ, ତୁମକୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ! ଏହି ସ୍ଥାନ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ।" "ଏଠାରେ ଦଢ଼ି ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର; ତୁମର ଏକ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି—ଦିବ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ବଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛି।" "ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଉପବାସ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହମତି ଦେଲେ, ଉପବାସ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ, ଦାନାଦି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହିପରେ ରାମ ପୁଷ୍କରରେ କନକା, ସୁପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ। ପୁଷ୍କରରେ ପଞ୍ଚଧାରା ନଦୀ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ସେ ନିତ୍ୟ ପିତୃତର୍ପଣ କରିଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ କରୁଥିଲେ। ଏହା କରି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦ୍ରୁତ ପୁଷ୍କର ଜଳ ଆଣ।" "ପାଦ ଧୋଇ, ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇପଡ଼; ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବା।" କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତା ପାଇଁ ଜଳ ଆଣି ଏପରି କହିଲେ: "ରାମ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ତୁମେଠାରେ ଦାସ ଭାବେ ସେବା କରୁନାହିଁ।" "ତୁମର ଏହି ପତ୍ନୀ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି; କହ, ଏଠି ତୁମେ କଣ କରିବେ? କିମ୍ବା ଏହି ପ୍ରିୟା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ? ତୁମେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ତିନି ସଦା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି।