ହେ ରାଘବ, ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଏହିଠିରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର। ଏଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଋଷିମାନେ—ମୁଁ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଲୋମଶ, ଦେବରାତ୍, ଶମୀକ—ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛୁ, ତୁମେ ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଆଣ। ଇଂଗୁଡି ଚାକ, ବେର ଓ ଆମଳକୀ ଫଳ, ପକା ନାଡିଆ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଚୋରା ମୂଳ ଏଠିରେ ପ୍ରଧାନ ନିବେଦନ; ଏହାସହିତ ଜନ୍ତୁ ମାଂସ, ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କର। ଯିଏ ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ପିତୃ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଏହିପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ବଡ଼ ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯିବା।” ଏହିପରେ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ଦୟାକରି ଶୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିଅଂଶୁ ହରିଣ, ଖରା, କଳା ଶାଗ, ମଉ ଆଣ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲେମୁ, ନାନା ପ୍ରକାର ମୂଳ ଓ ପକା କପିଥ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଆଣ। ଏହି ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।” ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସବୁ କାମ କଲେ। ରାମ ନିଜେ ବେର, ଇଂଗୁଡି ଗଛର ଶାଖା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ ଆଣି ଏକ ବଡ଼ ଝୋପଡ଼ି ତିଆରି କଲେ। ଜାନକୀ ଭଲ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଯୋଗି ପୋକରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାମ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ହେବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ପାକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତେବେ ରାମ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷି ଆସିଗଲେ। ଏହି ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବୈଦେହୀ ଲଜ୍ଜାରେ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଲଗା ହେବାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହେଲା, ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଲା, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାମ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ। ପୁରାଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମରେ, ପ୍ରଥମେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରି, ପରେ ପିତୃ ତର୍ପଣ କଲେ। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ ରାମ ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତିବତୀ, ଏଠି ଆସିଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ କାହିଁକି ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲୁ? ସତ୍ୟ କଥା ନିଶ୍ଚିତ କହ।” ଏପରି ଉପସ୍ଥାପନାରେ ଜାନକୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅଞ୍ଜଳିରେ ଅଶ୍ରୁ ଧରି କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି, ତାହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଯେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆପଣ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଥିଲି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲି। ଆପଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଚମର ଚିରୁନ୍ଦା ଓ ଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକେ କିପରି ରାଜାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବେ? ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ। ରୈମା ଓଡ଼ଣା ବା କୈକେୟୀ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରୁ ଆମେ ଚମର ଚିରୁନ୍ଦା ପିନ୍ଧିବାରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛୁ। ଏହା ଜାଣି ମୁଁ କିଛି କହୁନାହିଁ, ଯାହାପରେ ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବେ। ମୋତେ ମା ବାପା ମନେ ପଡ଼ୁନାହିଁ, ଏ ଶତ୍ରୁ ଦାହକ, କେବେ ଏହି ବନବାସ ଶେଷ ହେବ? ରାମ, ଏହି ଚିନ୍ତା ମନେ ମନେ ଆସି ଦିନ ଯାଉଛି, ମୁଁ ଅପଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରତି ଶପଥ କରୁଛି। ମୁଁ କିପରି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି, ଯାହା ରାଜାଙ୍କ ଦାସର ଦାସ ମଧ୍ୟ ଖାଉନଥିବେ? ମୁଁ କିପରି ଏହି ଦେଖାଯିବି, ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ଦେଖାଯାଇଥିଲି? ଏକଦିନ ମୁଁ ଚାମର ପଖା ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଳେଇଥିଲି, ଏବେ ଘାମ, ଧୂଳି ଲାଗିଥିବା ଶରୀର ନେଇ କିପରି ଭୂମିପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ, ମୋତେ ଦୁଃଖିତ, ନିର୍ଦୋଷ ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଦେଖି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ଏହିପରି ମୁଁ ହରାଇଯାଇଛି। ଆପଣ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ, ଏଠି ମୁଁ କିଛି ଲୁଚାଇ ରଖି ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ଶପଥ କରୁଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରିୟା ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆପଣଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ବସାଇ ଦେଲେ। ପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଭୋଜନ କଲେ, ତାପରେ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ। ସେ ରାତି ସେଠାରେ କାଟି, ପ୍ରଭାତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ ରାଘବମାନେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମନସ୍ଥ କଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଯାଇ ପୁରୁଣା ପୁଷ୍କର ପୂର୍ବ ତୀରେ ରାଘବ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୂତ୍ରଧାରୀ ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମକୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ! ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ। ଏଠି ଦଢ଼ି ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କର, ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଗରେ ଅଛି—ଦିବ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବେ।