ଏକ ଦିନ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାମଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, “ଆସ, ତୁମ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଖ; ଏହି ପରିଚୟ କୁଆଁରେ ବିଚ୍ଛେଦ ଦୂର ହୁଏ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବିଚ୍ଛେଦ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭୂତପୂର୍ବ ଭାଇ ଶ୍ରୀରାମ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକ—ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଯେପରି ହେଉ—ସବୁଠାରେ ଏହି ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ମନରେ ରାଜା ଦଶରଥ, ଭାରତ, ଶତୃଘ୍ନ, ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ଓ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୌରଜନଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଆସିଗଲା। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲା; ରାଘବ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ରାତିଟିଏ କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ରଘୁନନ୍ଦନ ଦେଖିଲେ—ସେ ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ ଓ ପିତାମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ବିବାହ ଉତ୍ସବ ପରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ। ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ବସିଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ସମସ୍ତ କଥା ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ଏହିଠି ଯଥାର୍ଥ, ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସତ୍ୟ।” ତାପରେ କୁହାଗଲା—ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃତକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ନିୟମ; କାରଣ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଭୋଜନ ଆଶା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି ପିତୃଗଣ; ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ, ପିତା, ଭାରତ ଠାରୁ କେବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚିତ ଚେ, ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପୂରଣ ହେବ; ତେଣୁ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ—ମୋତେ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଲୋମଶ, ଦେବରାତ, ଶମୀକ—ଏହି ଛଅ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତୁମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମୁଖ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ହେଉଛି ଇଂଗୁଡି ଚାକ, ବେର ଓ ଆମଳକୀ ଫଳ; ପକ୍ୱ ନାଡିଆ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ, ବଡ଼-ଛୋଟ। ଆଉ ମାଂସ, ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର। ଯିଏ ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ଦମନ ସହିତ ପୁଷ୍କର ବନକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତୃଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। “ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆମେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା”—ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷି ଚଲିଗଲେ। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ କହିଲେ, “ପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଏକ ହରିଣ, ଏକ ଶଶକ, କଳା ଶାକ ଓ ମଧୁ ଆଣ।” “ଭଲ ଲେମ୍ବୁ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ, ପକ୍ୱ କପିଥ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଆଣ।” “ଏହି ସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।” ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ତିନିଏ ସବୁ କାମ କଲେ। ରାମ ବେର ଓ ଇଂଗୁଡି ଶାଖା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ ଆଣି ଏକ ବଡ଼ ଛାଉଣୀ ତିଆରି କଲେ। ଜାନକୀ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଯୋଗୀ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି ରାମ ଋଷିମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ଯେତେବେଳେ ନିବେଦନ ସମୟ ଆସିଲା, ରାମଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ସମସ୍ତ ଋଷି ଆସିଗଲେ। ଏହି ଆଗତ ଋଷିମାନେକୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବୈଦେହୀ ଲଜ୍ଜାରେ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଏଠି ଦଣ୍ଡାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା, ଶୀତଳ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିୟମ ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ସମସ୍ତ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା କରାଗଲା। ପୁରାଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ, ପ୍ରଥମେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରି, ଏକ ଏକ କରି ପିତୃବଲି ଦେଲେ। ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତିବଳିକା, ଏଠି ଆସିଥିବା ଋଷିମାନେକୁ ଦେଖି ତୁମେ କାହିଁକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲ? ସତ୍ୟ କହ, କାହିଁକି ଏଭଳି କଲ?” “ଯେ କାରଣ ହେଉ, ମୋଠାରୁ ଲୁଚାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ବନ୍ଧା।” ଏଭଳି କହିଲେ ରାମ। ସୀତା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅଂଶୁ ଝରାଇ କହିଲେ, “ସ୍ୱାମୀ, ଏଠି ଯାହା ଦେଖିଲି, ତାହା ଶୁଣ। ରାମ, ଯିଏକି ତୁମେ ପୂଜା କର, ସେ ରାଜା ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି। ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଥିଲେ। ଏ ରଘୁବଂଶୀ, ତିନିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସିଥିଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲି, ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ତୁମ ପାଖରୁ ଅଲଗା ହେଲି। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଚୀର ବା ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ରାଜାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବେ? ମୁଁ ଶତ୍ରୁଦଳନ କାରଣ, ଏହା ସତ୍ୟ କଥା; ରେଶମ ଓ କୈକେୟୀ ନେଇଥିବା ଜିନିଷ ଆଉ ନାହିଁ। ସେଠାରୁ ଆମେ ବନରେ ଚୀର ପିନ୍ଧି ବସୁଛୁ; ଏହା ଜାଣି ମୁଁ କିଛି କହୁନାହିଁ, ତୁମେ କଷ୍ଟ ନ ପାଓ। ମୋତେ ମାଆ ବା ବାପା ମନେ ପଡ଼େ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁଦଳନ; ବନବାସ କେବେ ଶେଷ ହେବ, ରାଘବ? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଦିନ କଟୁଛି, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦରେ ଶପଥ କରୁଛି। ଏ ରାମ, କିପରି ମୁଁ ନିଜ ହାତେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବି—ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ଚାକରର ଚାକର ମଧ୍ୟ କେବେ ଖାଏ ନାହିଁ?