ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅବିଯୋଗା କୁଆଁ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ ଶୁଧ୍ଧଜଳର କୁଆଁ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ ପିତୃଗଣ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଏଉଁ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାମ ଏହା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ। ରାମ ରିକ୍ଷ ପର୍ବତ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବୈଦୀଶା ନଗର ଓ ଚର୍ମଣ୍ବତୀ ନଦୀ ଉତ୍କ୍ରମ କରି, ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଉଁଠି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇ, ଜଳ ଓ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦେଇ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ। ସ୍ନାନ ଶେଷରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି। ରାମ ସମ୍ମାନ ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏ ପ୍ରଭୁ, ଅବିଯୋଗ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା କୁଆଁ କେଉଁ ଦିଗରେ ଅଛି?" ରାମ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଏଠାକୁ ଆତ୍ରିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ଏହି କୁଆଁ ଓ ସ୍ଥାନର ବିବରଣୀ ଦିଅ।" ଏପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ଯଥାର୍ଥରେ ତୁମେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ ଦର୍ଶନ କରିଛ। ଚଳ, ତୁମର ଅବିଯୋଗା କୁଆଁ ଦର୍ଶନ କର। ଏହି କୁଆଁରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିରହ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଜୀବନ ଓ ପରଲୋକରେ, ମୃତ ଓ ଜୀବିତ ଦୁଇଁ ହେବେ।" ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଦଶରଥ ରାଜା, ଭରତ-ଶତୃଘ୍ନ, ମାତାମାନେ ଓ ଅୟୋଧ୍ୟା ନାଗରିକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଗଲା; ରାମ ମୁନିମାନେ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିଲେ। ସେଉଁଠି ରାମ ଭାଇ ଓ ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ସହିତ ରାତି କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଦେଖିଲେ, ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ, ନିଜ ପିତା, ମାତା ଓ ଆପଣାମାନେ ସହିତ ବିବାହ ପରେ ଅନେକ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବର ଘେରାଉରେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜନାନୀ ଓ ମୁନିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତରେ ମୁନିମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ରାମଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେକୁ କହିଲେ, "ଏହି କଥା ଯଥାର୍ଥ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ମୃତ ପିତୃଗଣ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଦିଅଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ନିୟମ; ପିତୃମାନେ ଆଶା ଓ ଭୋଜନ ଲାଗି ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭକ୍ତ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ପିତୃଗଣ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଦିଅନ୍ତି; ତୁମେ ଭାଇ, ପିତା, ଭରତ ଠାରୁ ବିରହ ନୁହେଁ। ଚୌଦ ଅବଧି ବୃତ୍ତି ହେବା ପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ମୁନିମାନେ—ଜମଦଗ୍ନି, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଲୋମଶ, ଦେଵରାତ, ଶମୀକ—ଏହି ଷଡ୍ଦ୍ଵିଜ ତୁମ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣ। ମୁଖ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ହେଉଛି ଇଙ୍ଗୁଡି ଚାଲର ଲଡୁ, ବେର ଓ ଆମଳକି ଫଳ, ପକ୍କ ନଡିଆ, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ମୂଳ; ମାସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ମିଶିତ, ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର। ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ। "ସ୍ନାନ ପାଇଁ ମହାପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା," ଏହିପରି କହି ମୁନିମାନେ ଯାଇପାରିଲେ। ଏବେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ସଂପନ୍ନ ହରିଣ, ଏକ ଖରା, କଳା ଶାକ, ମଧୁ ଆଣ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲେମୁ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ, ପକ୍କ କପିତ୍ଥ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଆଣ।" "ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ," ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମସ୍ତ କାମ କରିଲେ। ରାମ ବେର ଓ ଇଙ୍ଗୁଡି ଶାଖା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ ଏକତ୍ର କରି ଏକ ବଡ଼ ଗୁପ୍ତା ଏବଂ ଛାଉଣୀ ବନେଇଲେ। ଜନକୀ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଯୋଗୀକ ପୋଖରିରେ ସ୍ନାନ କରି ରାମ ମୁନିମାନେକୁ ସେବା କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବା ସମୟ ଆସିଗଲା; ରାମ ଯେଉଁ ମୁନିମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ ସେମାନେ ଆସିଗଲେ। ମୁନିମାନେ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଲଜ୍ଜାରେ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ଦଉଡ଼ି ଯାଇ ଉଭୟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ବିସ୍ମୟରେ ବଡ଼ ହେଲା, ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲା; ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାମ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ନିୟମିତ ବିଧି ଓ ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିଲେ। ପୁରାଣ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବରୁ ବୈଶ୍ଵଦେବ କ୍ରିୟା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ପରେ ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦେଲେ। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ; ତାପରେ ରାମ ଜନକୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏ ଚାରୁଭ୍ରୁ, ମୁନିମାନେ ଆସିଥିବାବେଳେ ତୁମେ କାହିଁକି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା? ଏହି କଥା ଏବଂ କାରଣ ଖରାପ କରିବା ବିନା ସତ୍ୟ କହ।" "ଯେଉଁ କାରଣ ହେଉ, ଏହା ମୁଁ ଠାରୁ ଲୁଚାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋ ଜୀବନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ ସହିତ ବନ୍ଧିତ," ରାମ ମଧୁର ହସ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ।