ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ବଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇ, ଲୋକେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ଏବେ ଆଉ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି।” ଏହି କଥା ହେଉଛି, କିପରି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ରାମ ନିଜେ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ଛାଡ଼ି ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଆତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହାମୁନି, କେଉଁଠି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି? କେଉଁଠି ଯାଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ବା ନିଜ ପରିଜନମାନଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେନାହାନ୍ତି?” “ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ, ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା—ଏହି ତିନି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ କରୁଛି,” ବୋଲି ରାମ କହିଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ରି ମହାର୍ଷି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, କହିଲେ, “ହେ ରଘୁବଂଶଶିରୋମଣି, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ମୋ ପିତା ପୁଷ୍କର ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପৰ্বତ ଅଛି—ସୀମା-ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ, କନିଷ୍ଠ। ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଦଶରଥଙ୍କ ପିତୃ ତର୍ପଣ କର; ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ଆଉ ଦୁଇଟି ପବିତ୍ର କୁଆଁ ଅଛି—ଏକ ହେଉଛି ଅବିଯୋଗା ନାମକ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ କୁଆଁ, ଆଉ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଭରିଥିବା ଶୁଭ କୁଆଁ। ସେଠି ପିତୃ ତର୍ପଣ କଲେ, ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି—ଏହି କଥା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କହିଥିଲେ। ତୁମେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରିୟା କର।” ଏପରେ ରାମ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ଋକ୍ଷ ପର୍ବତ ଚାଲି, ବୈଦୀଶା ନଗର ଓ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଶୀଘ୍ର ଏହା ଅତିକ୍ରମ କରି, ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରରେ ବସି, ସେଠି ପିତୃମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ନାନା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କଲେ। ସ୍ନାନ ଶେଷରେ ରାମ ଦେଖିଲେ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି। ରାମ ସମ୍ମାନସୂଚକ ଭାବେ ସେଠି ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, “ହେ ଭଗବନ୍, ବିଚ୍ଛେଦ ନାଶକ ଯେଉଁ କୁଆଁ ଅଛି, ସେଠା କେଉଁ ଦିଗରେ?” “ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଲୋକେ ଯାହାକୁ ରାମ ବୋଲନ୍ତି। ଆତ୍ରିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ଶୁଭ କୁଆଁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ଏହି କୁଆଁ ଓ ସ୍ଥାନର ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, “ଶାଭାଶ, ରାଘବ! ତୁମେ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏଠି ଯାଅ, ନିଜ ବିଚ୍ଛେଦ ନାଶକ କୁଆଁ ଦେଖ। ଏହି କୁଆଁରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବିଚ୍ଛେଦ ନାଶ ହୁଏ—ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ଜୀବିତ କିମ୍ବା ମୃତ।" ମହାମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ମନେ ଦଶରଥ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନ, ମାତାମାନେ ଓ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଉପଜିଲା। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲା, ଏବଂ ରାଘବ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କଲେ। ରାତିରେ ଭାଇମାନେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଶୁଇଲେ। ରାତି ଶେଷେ ଉଠି, ଦେଖିଲେ ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ, ବିବାହ ପରେ, ପିତା, ମାତା ଓ ପରିଜନମାନେ ସହ ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଘେରି ଅଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବସିଛନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ଦେଖିଲେ। ସକାଳେ ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଠିକ୍ ଘଟିଛି, ରଘୁନାୟକ, ଏହି ସତ୍ୟ।” ତାଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା, “ସ୍ଵପ୍ନରେ ଯଦି ପିତୃମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ନିୟମ; କାରଣ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରବୃଦ୍ଧି ଓ ଭୋଜନ ଆଶା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭକ୍ତିଶୀଳଙ୍କୁ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁମେ ଭାଇ, ପିତା, ଭରତଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବନାହାଁ। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଶୀଘ୍ର ସମାପ୍ତ ହେବ; ତେଣୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।" "ଏହି ସମସ୍ତ ଋଷି, ତୁମର ଭକ୍ତ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି—ମୁଁ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଲୋମଶ, ଦେଵରାତ ଓ ଶମୀକ—ଏହି ଛଅ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣ। ମୁଖ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ହେଉଛି ଇଙ୍ଗୁଡ଼ି ଚାଉଳର ପିଠା, ବେର ଓ ଆମଳକ ଫଳ, ପକା ନାଡିଆ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ ଉପରି-ତଳ, ଏବଂ ମାଂସ, ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ। ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁଷ୍ଟ କର।" "ଯିଏ ନିୟମ ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ପିତୃ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଚଳ, ଏବେ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯିବା।" ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଶୁଭ ହରିଣ, ଖରା, କଳା ଶାଗ, ମଧୁ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲେମ୍ବୁ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଳ, ପକା କପିଥ ଫଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।" "ଏହି ସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଆଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" ଏପରି ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ତିନିଏ ସବୁ କାମ କଲେ। ଏଭଳି ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବିଧିମତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଅନନ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।