ପୃଥିବୀରେ ପୁଷ୍କରରେ ମାନବମାନେ ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ତିନିଟି ଚମକୁଥିବା ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ସ୍ରୋତ ଅଛି। ଏହିପରି, ପୁଷ୍କରରେ ତିନିଟି ପୁଷ୍କର ଅଛି—ଏହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସବୁଠୁ କମ୍ବୟସ୍କ, ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟଯୁଗୀ, ଓ ତୃତୀୟଟି ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା। ପର୍ବତ ଓ ଶୁଭ୍ର ସ୍ରୋତ ଅନୁସାରେ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। ମହାରାଜ, ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରୁ ପୁଷ୍କର ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର; ଏହାର ଜଳ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ଓ ଅପ୍ରତିମ। ଯେଉଁ କୃତାର୍ଥ ଲୋକ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକର ପଥ ଦେଖନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଶତବର୍ଷ ଧରି ଅଗ୍ନିପୂଜା କରାଯାଏ, କିମ୍ବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ବସିଥିବା ମାନବ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ମୁଁ ନ କରିପାରିଲି, ନ କରିଥିଲି। ଏହିପରି, ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅସହଜ ଉଦ୍ୟମ ବିନା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଛ; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ, ଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲେ। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୁମପରି ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୋର ବର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବ; ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଶ୍ଚିତ। ସମସ୍ତେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକକୁ ଯାଅ।" ଏଭଳି ମୃକଣ୍ଡୁର ପୁତ୍ରଙ୍କର କୃପାରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ "ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମ" ବୋଲାଯାଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ବ୍ୟାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ମାନବ ନିଜର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି।" ପୁଷ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ କିପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହି କଥା ପ୍ରାଚୀନ। ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୀର୍ଘାତ୍ରା କରି ଆତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ରାମ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମହାମୁନି, କେଉଁଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି? କେଉଁଠି ଏମିତି ଏକ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାଁଠି ଯିବା ପରେ ମାନବ ଯୋଗୀମାନେ କିମ୍ବା ନିଜ ପରିଜନ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉନାହିଁ?" ରାମ ତାଙ୍କର ବନବାସ, ଦଶରଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭରତଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ଦୁଃଖରେ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପରେ ଆତ୍ରି ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନ ପରେ କହିଲେ: "ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଭଲ କହିଛ, ରାଘବ; ମୋର ପିତା ପୁଷ୍କର ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଅଛି—ଯଜ୍ଞ ସୀମା ପର୍ବତ—ଏଠି ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ପୋକରି ଅଛି: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ, ଅନୁଜ। ତୁମେ ସେଠାରେ ଯାଇ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡଦାନ କର; ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ରଘୁବଂଶୀ, ସେଠାରେ ଆବିୟୋଗା ନାମକ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କୁଆଁ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ନିର୍ମଳ କୁଆଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଠି ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଲେ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାନ୍ତି; ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ରାଘବ, ଏଠି ଯାଇ ଆବୃତି କରି ଋତୁଆନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ରାମ ଯାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହିପରି, ରାମ ଋକ୍ଷ ପର୍ବତ, ବେଦୀଶା ନଗର ଓ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉତ୍କ୍ରମ କରି ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାହା ପରେ ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇ, ସେଠି ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପିତୃପୂଜା କରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ। ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଦେଖିଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି। ରାମ ସମ୍ମାନସହିତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଦୂର କରିବାର କୁଆଁ କେଉଁ ଦିଗରେ?" "ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ଆତ୍ରିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ଶୁଭ୍ର କୁଆଁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ଏହି ସ୍ଥାନ ଓ କୁଆଁ ଦେଖାନ୍ତୁ।" ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଭଲ କରିଛ, ରଘୁବଂଶୀ; ତୁମେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଏଠି ଆସି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଚଳ, ତୁମର ନିଜ କୁଆଁ ଦେଖ, ଏଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଦୂର ହୁଏ—ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ, ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ସେତେବେଳେ ଦଶରଥ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନ, ମାତାମାନେ ଓ ଅୟୋଧ୍ୟାର ନାଗରିକମାନେ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ସଂଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଗଲା; ରାମ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସଂଧ୍ୟାପୂଜା କରିଲେ। ସେଠି ରାମ, ଭାଇମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାତି ଶୟନ କଲେ; ରାତି ସମାପ୍ତିରେ ଉଠି ରଘୁନନ୍ଦନ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ପିତା, ମାତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିଜନମାନେ ସହିତ ବିବାହ ସମାରୋହ ପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଅନେକ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ରାମ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବସିଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ; ଏବଂ କହିଲେ: "ଏହି ସତ୍ୟ, ରଘୁବଂଶୀ, ଏହି ଭଳି ହୋଇଥିଲା।" ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଚଳିଗଲା ପରିଜନକୁ ଦେଖିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ପିତୃମାନେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଭୋଜନ ଆଶା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି; ତୁମେ ଭାଇ, ପିତା, ଭରତ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ନାହିଁ, ରାଘବ।