ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ନିଆଯାଇଥିଲି। ସେଠାରେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଅନେକ ବର ମିଳିଛି, ଏବଂ ପରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୋଇଛି। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ମୁଁ ସଦା ବର୍ତ୍ତି ରହିବି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପାରେ, ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବି ଓ ତାହାଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବି। ସେଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପିତା, କାମନା ପୂରକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗି ତପସ୍ୟା କରିବି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଶ୍ରେୟସ୍, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ।" ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି ମୃକଣ୍ଡୁ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ମନକୁ ଧୈର୍ୟ ଓ ହର୍ଷରେ ଭରି, କହିଲେ, “ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଏବଂ ମୋ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, ସେମାନେ ତୁମ ଭଳି ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋ ବଂଶ ଧନ୍ୟ।" “ଏବେ ଯାଅ, ପୁଷ୍କରରେ ବସୁଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଲେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ତିନିଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପର୍ବତ ଓ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ସ୍ରୋତ ଅଛି। ଏହି ତିନିଟି ପୁଷ୍କର—ଏକ ଶିଶୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟମ, ତୃତୀୟ ପ୍ରାଚୀନ—ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଠାରୁ ଆମେ କାରଣ ଜାଣି ନାହିଁ। ପର୍ବତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ରୋତ ଦ୍ୱାରା ଏହା ନାମିତ, ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ରୁଦ୍ର ସଦା ବସନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର, ଏଠାର ପାଣି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କର ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପଥ ଦେଖନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, କିମ୍ବା କେବଳ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି କାମ କରିପାରିନଥିଲି, କିମ୍ବା କୌଣସି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସାଧନ କରିପାରିନଥିଲି।" “ତେଣୁ, ପୁତ୍ର, ଏହି ସବୁ ବିନା ପ୍ରୟାସରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ହେଇଛ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୋଇଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ମଣିଷ ତୁମ ସମାନ ହେବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମେ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ବୟସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୋ ବରଦାନ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି—‘ତୁମେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଇଛା କର, ଯାଅ।’ ଏହିପରି ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମ ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ବଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇ, ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ପୁରାତନ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିବି—କିପରି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଚିତ୍ରକୂଟ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ‘ମହାମୁନି, କେଉଁଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି? କେଉଁଠି ଏମିତି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇ ମଣିଷ ଯୋଗୀମାନେ କିମ୍ବା ନିଜ ପରିଜନଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ?’ ‘ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ, ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭରତ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏହି ତିନି ପିଡ଼ାମାନେ ମୋତେ ବିଶେଷ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି।’ ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ରି ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, କହିଲେ, ‘ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ବାପା ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବଳି ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି—ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟମ, ତୃତୀୟ କନିଷ୍ଠ। ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଓ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କର। ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠି ଆଉ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅବିୟୋଗା କୂଆଁ ଅଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ କୂଆଁ ଅଛି, ଯାହାର ପାଣି ଶୁଦ୍ଧ।’ ‘ସେଠି ପିତୃମାନେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି—ଏହି କଥା ପ୍ରଞ୍ଜନେୟ ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କହିଥିଲେ। ରାଘବ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଏହି କ୍ରିୟା ବାରମ୍ବାର କର।’ ରାମ କହିଲେ, ‘ଏହିପରି ହେଉ।’ ପରେ ସେ ମନକୁ ପୁଷ୍କର ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଋକ୍ଷ ପର୍ବତ ଓ ବୈଦୀଶା ନଗର ପାର୍ହେ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲି, ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କର ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କଲେ। ସ୍ନାନ ଶେଷରେ, ରାମ ଜ୍ଞାନୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ବିଚ୍ଛେଦ ନାଶ କରୁଥିବା କୂଆଁ କେଉଁ ଦିଗରେ ଅଛି?” ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ଶୁଭ କୂଆଁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ସେ ଜାଗା ଓ କୂଆଁମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ କୁହନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, “ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ କମ୍, ରଘୁନନ୍ଦନ। ଏହି ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି ତୁମେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ।