ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିରିଞ୍ଚି—ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମା—ତିନି ଶ୍ରେଣୀର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଦିତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରପୂର୍ବଜ। ସେମାନେ ଆସିଲାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—"ତୁମେମାନେ ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପିତୃକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପିତୃକ୍ରିୟା କରାଯାଏ, ତାହା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।" ଏହି କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ସବୁ ଛାଡ଼ି ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ପବିତ୍ର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ସେଠାରେ ପାଣିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନ ଛୁଟିଯାଏ, ଏବଂ ଏଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହସ୍ନାନ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପାସକ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯଦି କେହି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରି କିଛି ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଧନ କିମ୍ବା ସ୍୵ର୍ଣ୍ୟ ଦାନ କଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି। ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାର ସମାନ। ମହାର୍ଷି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନୁହଁନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଖାଇଥିଲେ କି ନାହିଁ, ଦିନ କି ରାତି। ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପାପ ନାଶକ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟକାରୀ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର କହିଛନ୍ତି। ଏହି ମହାତୀର୍ଥକୁ ମହୋଦୟ ବୋଲି ମନେ କରି, ସରସ୍ୱତୀ ମନ୍ଦାକିନୀକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଉଭୟ ଦିଗକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ, ଏଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ଏକାକୀ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସହଚରୀ ତିଆରି କଲେ; ହରି ମଧ୍ୟ ଏକ ପଦ୍ମନୟନ ହରିଣୀ ରୂପେ ଦ୍ରୁତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ସ୍୵ର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଉଜ୍ୱଳ; ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଲେ। ତିନିନୟନ ମହାଦେବ ସରସ୍ୱତୀ ପାଇଁ ଏକ ସହଚରୀ ତିଆରି କଲେ। ସମସ୍ତ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୋଷରେ ମହାନଦୀ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ପୃଥିବୀର ଜନ୍ତୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀର ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ। ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀକୁ ଛିନ୍ତାମଣି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ମହାନଦୀ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ। ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରଥମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦେଖି, ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ କହିଲେ, "ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଅ, ମୋତେ ଭୁଲି ଯାଅନାହିଁ, ଯେପରି ଆସିଥିଲୁ, ସେପରି ଫେରିଆସ।" ଏଠିଏ ସଂବାଦ ଶେଷ ହେଲା। ଏହାପରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କିପରି ଏଠିରେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କଲେ? ସେମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍କାର କେବେ ଓ କିପରି ହେଲା? ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଜନ୍ମ କେମିତି? ସେ କାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର? ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ନାମ କ'ଣ?" ଉତ୍ତର ଦେଉଥିବା ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି। ପୂର୍ବକାଳରେ ମୃକଣ୍ଡୁ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ, ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଅତି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା ଏକ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଗୁଣ ଦିଶିଲା। ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ସେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଦେୟ ଉପରେ ଅବଗତି ହେଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ପୁଚ୍ଛିଲେ, 'ମୋ ପୁତ୍ର କେତେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିବେ?' ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଜ୍ଞାନୀ କହିଲେ, 'ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଛଅ ମାସ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ନିମିତ୍ତେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୃକଣ୍ଡୁ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପନୟନ କଲେ। ପିତା କହିଲେ, 'ମୁନିମାନୋଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।' ପୁତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେ କୌଣସି ଜାତି ଭେଦ ଜାଣୁନଥିଲେ, ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପାଞ୍ଚ ମାସ ପଛରେ ପঁଚିଶି ଦିନ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ,' ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଦେଖି, ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ସମସ୍ତ କଥା ଅବଗତ କରାଇଲେ।