ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା, ସରସ୍ୱତୀ, ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ । ଏହି ସଭାରେ ବୟସ୍କ ଓ ମଧ୍ୟମ ବୟସ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ଥିଲେ, ଏହି ମିଳନ ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସରସ୍ୱତୀ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହ୍ନବୀ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ; ଏବଂ ପୁଷ୍କର ତୀରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବହୁତ ସ୍ତୁତି କରିଲେ—"ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ; ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସ୍ଥିରତା, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଆନନ୍ଦ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ; ତୁମେ ସିଧି, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ମହାଧର୍ମ।" "ସାନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ଚାହାରା, ସମୃଦ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସରସ୍ୱତୀ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ, ମହାଜ୍ଞାନ, ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ—ସମସ୍ତ ଉଜ୍ୱଳ ଅଟୁଟ ଅଛି । ଅନ୍ବେଷଣ, ଜୀବିକା, ଶାସନ ଶାସ୍ତ୍ର—ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା; ସଂସାରର ପ୍ରିୟ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ତାପରେ ସରସ୍ୱତୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଅମରମାନେଙ୍କ ସହିତ ପବିତ୍ର ତୀରରେ ଉଭେ ରହିଲେ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ "ପ୍ରାଚୀ" ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶ । ଶୁଦ୍ଧାବଟ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର ଅଛି, ଯାହା ପିତୃତୀର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଏଠାରେ ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାମାତ୍ରରେ, ମନୋରଞ୍ଜନର ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏଠାରେ ଉପବାସ ରଖି ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯାନରେ ଭୟରହିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି । ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଇଥିବା ନିମ୍ନ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଏକଶତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଏଠାରେ ଭଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଅସ୍ଥିର ପିତୃକ୍ରିୟା କରିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସଦା ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଉପାସନା, ପାଠ, ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଫଳ ବ୍ରହ୍ମାର ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଅନ୍ତି । ଏଠାରେ ଦୀପ ଦେଇ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ; ଧୂପ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ହୁଏ । ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ଜୀବ ଓ ମୃତ ଦୁହିଁ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ । ସ୍ନାନ, ପାଠ, ଅର୍ପଣ ଏଠାରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଏଠାରେ ରାମ ଆସି ଦଶରଥ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ । ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ପ୍ରକାରେ ତିନି ପିତୃକ୍ରିୟା କଲେ; ଚାରିମୁହା ପୋକର ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି । ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ହଂସ ଯୋକ୍ତ ଯାନରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି । ଏହି ପୋକରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପିତୃକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ । ଯେଉଁ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଉତ୍ତମ ଦାନ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଭାସୁ, ପିତୃ, ରୁଦ୍ରମାନେ ପୂର୍ବଜ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ । ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରପୂର୍ବଜ । ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, କହିଲେ—"ତୁମେ ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ ।" ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମାନେ ଏଠାରେ ତୃପ୍ତି, ତାର ପିଣ୍ଡ ଓ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ପୁତ୍ର ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମୂଳ ତୀର ଅଛି, ଏହା ଦେଖିବାମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଏଠାରେ ଜଳ ଛୁଇଁଲେ ଜନ୍ମ ବନ୍ଧନ ଛୁଟିଯାଏ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବକ ହୋଇଯାଏ । ମୂଳ ତୀରରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଅଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଭକ୍ତଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥିବା, ଅଳ୍ପ ହେଉଅଥିବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି । ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀରେ ଅଧିକ କିଛି ଚାହିଁବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ସ୍ନାନର ଫଳ ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାର ସମାନ । ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ଜଳ ପିଇଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ସାଧାରଣ ମାନବ ନୁହଁନ୍ତି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଥିଲେ । ସରସ୍ୱତୀ ତୀରରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ—ଖାଇଥିବା, ଖାଇନଥିବା, ଦିନ ଓ ରାତି, ଯେତେବେଳେ ଚାହିଁଲେ । ଏହି ତୀର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ତୀର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ପାପ ନାଶକ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପାଦକ । ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିବା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ତୀର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ହୋଇଛି । ଏହି ମହୋଦୟ ତୀରରେ ସରସ୍ୱତୀ ମନ୍ଦାକିନୀକୁ ଦେଖି ଉଭେ ରହିଲେ । ଏହି ତୀର ସ୍ୱୟମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତୀର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଷିତ; ଏଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଏଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ, ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିପ୍ରାପ୍ତ, ଏକା ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଓ ଶୋକାକୁଳ ମନ ନେଇ ଉଭେ ରହିଲେ । ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସହଚରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ୍ର ଚକ୍ଷୁ; ହରି ମଧ୍ୟ ହସ୍ତକମଳ ନୟନ ଧାରଣ କରି ମୃଗୀ ଭାବରେ ଦ୍ରୁତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଓ ଉଜ୍ୱଳ ସହଚରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ନୀଳକଣ୍ଠ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଲେ । ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବ ମଧ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ପାଇଁ ସହଚରୀ ଜନ୍ମାଇଲେ । ସହଚରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ ।