ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଶୂଦ୍ର ପଥରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଣେ ଯାହା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଚାରି ଭୁଜା ଥିବା ମନ୍ଦାରା ଶିମ୍ହାସନରେ ବସି, ଦେବୀ ଗାଙ୍ଗା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାରେ, ଗାଙ୍ଗା ନଦୀ ଯେଉଁଠି ଗାଙ୍ଗୋଦ୍ଭେଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେଠି ସରସ୍ୱତୀ ମନେ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଗାଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଏବଂ ସମ୍ବଳ ପାଇଁ ଆକାଶରୁ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେଠି ପହଞ୍ଚି, ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେଉଁଠି ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ସରସ୍ୱତୀ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁମାନେ ସେଉଁଠି ଏକ ମୁଠି ଜଳ ପିଇଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଗ୍ବଳୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦେଖି, 'ଗାଙ୍ଗା, ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ...' ବୋଲି କହିଥିବା; 'ମୁଁ ଏକା, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ; କେଉଁଠି ଯିବି, ନିଜ କିନ୍ତି ନାହିଁ?' ଏହି ସମ୍ବେଦନା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବ୍ୟଥିତ କରିଥିଲା। ଗାଙ୍ଗା ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆସି, ଦୁଃଖିତ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ପୋଉଁଛି, ଗାଙ୍ଗା କହିଲେ: 'ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନି; ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛ।' ଦେବମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି; ଏହି କାରଣରେ, ଦେବମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଚାରି ଦିଗରୁ ଆସି, ଶବ୍ଦ, ମନ, ଶରୀର ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବାକୁ କହିଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବମାନେକୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାର କନ୍ୟା ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ବୃଦ୍ଧ ଓ ମଧ୍ୟମ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏହି ମିଳନ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସରସ୍ୱତୀ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କଲେ, ଜାହ୍ନବୀ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ; ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ଏକତ୍ରିତ ଦେବମାନେ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ପ୍ରଶଂସା କଲେ: 'ତୁମେ ବିଦ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ।' 'ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଉତ୍ତମ ଧୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଉପଲବ୍ଧି, ଆନନ୍ଦ, ଧୈର୍ୟ; ତୁମେ ସାଧନା, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ମହାଧର୍ମ।' 'ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ଚାୟା, ଶ୍ରୀ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସରସ୍ୱତୀ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ, ମହାଜ୍ଞାନ, ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ—ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ।' 'ପ୍ରଶ୍ନ, ଜୀବିକା, ଶାସନ ଶାସ୍ତ୍ର—ତୁମେ ପବିତ୍ର ଜଳ, ସାଗରକୁ ବହୁଥିବା ଦେବୀ; ତୁମେ ପାପ ନାଶିନୀ, ଜଗତର ପ୍ରିୟ ଦେବୀ।' ଏପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ଅମରମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶବ୍ଦ। ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧାବଟ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପିତୃତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବଡ଼ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏଠାରେ ଉପବାସ କରି ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯାନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନୀ ଏଠାରେ ସାଣ୍ଠି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଭଗ୍ନ ଅସ୍ଥି ଦାନ କରି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶରୀରୀ ଏଠାରେ ପୂଜା, ପାଠ, ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଦୀପ ଦାନ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତିତ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ଧୂପ ଦାନ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହା ଜୀବ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉଭୟ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ପାଠ, ହୋମ କରି ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ରାମ ଆସି ଦଶରଥଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଥିଲେ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦେଖାଇବା ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଚାରିଦିଗ ଅଞ୍ଚଳ ଥିବା ପୋକରି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷମାନେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରନ୍ତି, ସ୍ୱାନ ଯୋକ୍ତ ଯାନରେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହି ପୋକରିରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଵସୁ, ପିତୃ, ରୁଦ୍ରମାନେ ପୂର୍ବଜନ; ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପ୍ରପୂର୍ବଜନ। ଏହି ତିନି ଦଳକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆହ୍ୱାନ କରି, 'ତୁମେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍୵ୀକାର କର; ଏଠାରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛି,' ବୋଲି କହିଥିଲେ। ପିତୃମାନେ ପିଣ୍ଡ, ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ପାଇ, ସ୍ଵର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରେ, ସମସ୍ତ କାମ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ପିତୃମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥ, ଦେଖିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏଠାରେ ଜଳ ଛୁଇଁଲେ ଜନ୍ମ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତି, ସ୍ନାନ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବକ ହେବା। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଅଲ୍ପ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ସ୍ଵର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଭକ୍ତମାନେକୁ ଧନ ଦିଲେ—ଅତି ଅଲ୍ପ ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ—ସ୍ଵର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀରେ ଅଧିକ କିଛି ଖୋଜିବାର ଆବଶ୍ୟକ କାହିଁକି? ଏଠାରେ ସ୍ନାନର ଫଳ ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସମାନ। ପୂର୍ବ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀର ଜଳ ପିଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣ ମର୍ତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏପରି କଥା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଗୁଣ ଓ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦୟା ଏହି କଥାରେ ବିରାଜିତ।