ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ରଥପଥ ଉପରେ ଯେପରି ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ସେପରି ଏକ ଶିଖର ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ମୃଦୁ ଓ ମଣ୍ଡଳାକାର ରୂପରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲା, ଯାହା ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଉନ୍ନତ ଅଂଗର ମତେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଇ ଶିଖର ଚାରିପାଖରେ ଶ୍ରୀଫଳର ଅଦ୍ଭୁତ ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲା ଏବଂ ସେଠି ସଦା ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡ ଘୂଞ୍ଚି ଘୂଞ୍ଚି ଉଡ଼ୁଥିଲେ। ଶିଖର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା, କୋଇଲିମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକ ଓ ମୟୂରମାନଙ୍କର ହାହାକାରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ ତାହାର ଉପରେ ଉଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ଶିଖର ଠାରୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା ଏବଂ ନଦୀ ଏକ ବଡ଼ ବାଁସ ଝାଡ଼ିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହୁଥିଲେ। କିଛି ଦୂର ଯିବା ପରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେଇ ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ। ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ଲୁଚି ରହିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ କନକ, ସୁପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା, ପ୍ରାଚୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ପୁଷ୍କରରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ଧାରା ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ; ତାଙ୍କର କୂଳରେ ଅନେକ ମଧୁର ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସଦା ଋଷିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସରସ୍ୱତୀ ଧର୍ମର କାରଣ ହେବେ। ସେଠି ତୀର୍ଥରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ ଦେବୀମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ କିଛି ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି, ସେଠି ଧାନ ଓ ତିଳ ଦାନ କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏଠି ଲୋକମାନେ ଯେ କିଛି ଦାନ କରନ୍ତି, ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମର କାରଣ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଉପବାସ ରହନ୍ତି, ଚେତନା ତୀର୍ଥରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଧାମରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେଠି ଯେଉଁମାନେ କୂଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, କର୍ମର ଶେଷ ହେଉ, ଚଳିତ-ଅଚଳିତ ଯେ କିଏ ହେଉନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞର ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ଦୃଢ଼ତାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ସରସ୍ୱତୀ ମହାନଦୀକୁ ଲୋକମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଧର୍ମଫଳର ଅରଣ୍ୟ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖର ନାଶକାରୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ସଦା ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଉନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଦେବତା ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେଠି ସେଇ ଫଳ କେବଳ ସ୍ନାନ କରି ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ପାଇଯାନ୍ତି। ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପୁଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ଓ ଶୀଘ୍ର ଫଳ ପୁଷ୍କରରେ ପାଇଯାନ୍ତି। ମାଘ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ତିଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧାମରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ, ସ୍ନାନ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଥିବା ଚୋର ବଂଶଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶୂଦ୍ର ଚରିତ୍ର ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ, ଶ୍ରୀପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ରଥ ଛଡ଼ି ଚଲି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ସମସ୍ତ ନଦୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗୋଦ୍ଭେଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେଠି ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଶରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠି ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସରସ୍ୱତୀ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠି ଯେଉଁମାନେ ଏକ ହାତ ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦେଖି, 'ଗଙ୍ଗା, ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ...' ବୋଲି କହନ୍ତି— 'ମୁଁ ଏକା, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ; ମୋତେ କିଏ ନେବେ? ମୋର କିଏ ଆଛି?' ଏହା ବୁଝି, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆସି, ଦୁଃଖିତ ମନର ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ପୁଛି, ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—'ମିତ୍ରୀ, ତୁମେ କାନ୍ଦନାହଁ; ତୁମେ ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ।' 'ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ଅନ୍ୟେ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ଦେବମାନେ ଏଠି ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।' ତାଙ୍କୁ ବାଣୀ, ମନ, ଶରୀର ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜନ କରିବାକୁ କହିଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କଲେ। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ; ଜେଷ୍ଠ ଓ ମଧ୍ୟମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ସମ୍ମିଳନ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କଲେ, ଯାହ୍ନବୀ ଉତ୍ତରକୁ; ପୁଷ୍କରରେ ଏକତ୍ରିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ପ୍ରଶଂସା କଲେ—'ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପରମ ପଥ।' 'ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପରମ ଧୃତି, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଆନନ୍ଦ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସିଦ୍ଧି, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା ଓ ମହାଶାସ୍ତ୍ର।' 'ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ତେଜ, ଶ୍ରୀ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସରସ୍ୱତୀ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ, ମହାଜ୍ଞାନ, ଗୁପ୍ତଜ୍ଞାନ ଏସବୁ ତୁମେ।' 'ଯାହାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ, ଜୀବିକା, ରାଜନୀତି ବୋଲାଯାଏ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଓ ପବିତ୍ର ଜଳମୟୀ, ତୁମକୁ ସମୁଦ୍ର ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ନମସ୍କାର।' 'ପାପ ନାଶିନୀ, ଜଗତ୍ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।' ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।