ଏହି କଥାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ନଦୀ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ଯାହା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ନଦୀକୁ ପାର କରିବା ଅପରାଧୀମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଭୟକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭୟାନକ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି । ଏହି ନଦୀରେ ଦେବତାମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ଏହି ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଲେ, ଏହା କେଶବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି । ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ଋଷିମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ନଦୀ ଦୋଷ ଦୂର କରିବାରେ ପୂଜିତା । ଏହି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଦାନ ଦେବି, ଏବଂ ତୁମକୁ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ବିଷୟରେ କହିବି । ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜିଛି, ଏହା କେଶବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ । ହେ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମୋତେ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କର । ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହେଉ, ଏଠାରେ ଏକ ନବ୍ବେ ତନ୍ତୁରେ ଗଠିତ ପବିତ୍ର ଜନ୍ୟୁ ଅଛି । ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର । ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାନ ରହିଛି । ଏହି ପଞ୍ଚ-ବାତି ଦୀପ ତୁମ ପୂଜା ପାଇଁ, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ମୋତେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର । ହେ ଭାସ୍କର, ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କର, ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଂସାର ଦୁଃଖ ନାଶକ । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ରସରେ ପକାଯାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜନ ଅଛି, ଏହି ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି । ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜପ କରିଛି । ମୋପରେ ଶ୍ରୀୟ:କାନ୍ତ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ । ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରେ ପଞ୍ଚ ଗାଈ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନନ୍ଦା ନାମକ ଗାଈଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରେ । ଯଥାବିଧିରେ ଗାଈଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ । ହେ ଦେବୀ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଓ ସମସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରିବାରୀ, ମୋତେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ସନ୍ତାନ ଦିଅ । ଵସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ହେ କପିଳା, ମୋ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସଂଚିତ ପାପ ଦୂର କର । ଗାଈମାନେ ସମ୍ମୁଖ ଓ ପଛରେ ରହୁନ୍ତୁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁନାର ସିଂଗ ଓ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗାଈମାନେ ମୋ ସଙ୍ଗେ ରହନ୍ତୁ । ହେ ସୁରଭି ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ତୁମେ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମିଶ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଶୁଭଦାୟିନୀ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟା । ଏପରି ପୂଜା କରି, ଦୈନିକ ଭାବରେ ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ସୁରଭିର ଅନୁସୂତି ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପକାରୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପାପନାଶକ । ତିନି ଲୋକର ମାତୃ ଗାଈମାନେ ମୋର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ । ଗଙ୍ଗା, ଶ୍ରୀ, ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ରୋଗ ଦୂର କରିବେ—‘ପଂ, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’—ଏହା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧାରଣ କରିବେ । ‘ଚଂ’—ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ‘ଶଂ’—ଶଂଖ ଭାବରେ ତୁମକୁ, ଶୁଭଦାୟକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୂତ ଚତୁର୍ବୁଜ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ ସ୍ମରଣ କରିଥାନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈନିକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ତପ୍ତମୁଦ୍ରାଧାରଣ ଆବଶ୍ୟକ । ଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ, ବିଶେଷକରି ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କଲେ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି ଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚଣ୍ଡାଳକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ ଚଣ୍ଡାଳ ଘରେ ତୁଳସୀ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦୂତମାନେ ବସନ୍ତି । ତୁଳସୀକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି, ମହାଦେବ କହିଲେ: ମୁଁ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ସବୁ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କଣ, ଯାହା ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ବୃଦ୍ଧି, ସୁଖ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ । ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି । ଏକ ମହିଳା ଯଦି ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ, ତଥାପି ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ସେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ । ଏହି ବ୍ରତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସାଧନ କରେ । ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ବଳଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ । ସେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିରନ୍ତର ଲିନ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କାର୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ, ଛଅ କାର୍ୟରେ ନିରତ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ପୁତ୍ର, ଗୋ, ଓ ବନ୍ଧୁଗଣ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟି ଘେରାଯାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଘରର ସମସ୍ତ ଜୀବିକା ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀକୁ ଶେଷ ହୋଇଗଲା । ତାଙ୍କ ପିତା ଚଳିଗଲେ, ସେ ସଂଯମୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ । ରାତିରେ ସେ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ । ପରେ, ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲା, ସେ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର ସଜାଇଲେ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ଭାଣ୍ଡରେ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ । ଏଠାରେ ଅଠରୋଟି ରସର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏବଂ ଯଥାବିଧି ନିବେଦନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଏକେକା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଲେ । ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସମସ୍ତ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଚାର କରିଲେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଧୂଳି ଲାଗିଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ପରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ନିଜ ଅସନେ ବସିଲେ । ଦେବଶର୍ମା ସେମାନେକୁ ମିଠା ଚାଉଳ ସହିତ ଭୋଜନ ପକାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଥାବିଧି କଲେ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ପାନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ କରି ନିବେଶ ରହିଲେ ।