ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା ପ୍ରସ୍ତାରରେ କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋହରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। କେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେହି ପ୍ରେତ ହୁଏ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ସେଉଁଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି। ପ୍ରେତ ଯୋନିରେ ପଡ଼ିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନିର୍ମଳ ମନ୍ଦିରେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ କଥୋପକଥନ କଲେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ପ୍ରେତ ଯୋନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ହେ ଭୀଷ୍ମ, ପୁରାତନ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ। ସେ ଘରେ ବସି ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିପୁଣ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଠ ଓ ହୋମ କରି ଦିନ କଟାଉଥିଲେ। ଧୈର୍ୟ, କରୁଣା, କ୍ଷମା ଓ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ହିଂସା ଓ କଠୋରତାରୁ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ପିତୃତର୍ପଣ ଓ ବେଦ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଥିଲେ। ପରଲୋକ ଭୟରେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ମୃଦୁଭାଷୀ ଓ ଅତିଥିସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ। ଏମିତି ହିଁ ସେ ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ବର୍ଷର ପର ବର୍ଷ ଜୀବନ କଟାଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—"ମୁଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଶରୀରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବି।" ସେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇ ସୁର୍ୟୋଦୟବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ। ପଥରେ ଗଭୀର କାଣ୍ଟା ଜଙ୍ଗଲରେ, ଖାଲି ଓ ପକ୍ଷୀହୀନ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଭୟାନକ ଦେହଧାରୀ ପୁରୁଷ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କମ୍ପିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଚଳ ରହିଲେ। ସେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଭୟକୁ ଦୂର କରି, ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? ଏମିତି ବିକୃତ ଦେହ କାହିଁକି? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଛ? ଏହି ପଥରେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? କିଏ କଣ କରିଥିଲେ ଯେ ଉତ୍ତମ ଗତି ମିଳିଲା ନାହିଁ?" ସେହି ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ସଦା ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଘେରାଯାଇଛୁ। ଆମର ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନଶ୍ଟ, ଜ୍ଞାନ ହରାଇଛି। ଆମେ କେଉଁ ଦିଗ, କେଉଁ ଦେଶ, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ଦୁଃଖ କହ, ଆମ ପାଇଁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି, ଦିନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।" "ମୋର ନାମ ପର୍ୟୁଷିତ, ଏହିଁ ସୂଚୀମୁଖ, ଏହିଁ ଶୀଘ୍ରଗ, ରୋହକ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଲେଖକ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ, "ପ୍ରେତମାନେ ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ସେମାନେ କିପରି ନାମ ପାଇଛନ୍ତି? କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ନାମ ହେଲା?" ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ, "ମୁଁ ସବୁବେଳେ ନୂତନ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲି, ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ନାମ ପର୍ୟୁଷିତ। ସୂଚୀମୁଖ ସେଉଁଠି ଯିଏ ଭୋଜନ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନେକ ଥର ସୂଇଁ ଚୁଇଁଥିଲା। ଶୀଘ୍ରଗ ହେଉଛି ସେଉଁଠି ଯିଏ ଭୋକା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ ତୁରନ୍ତ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲା। ରୋହକ ସେଉଁଠି ଯିଏ ଘର ଛାଦରେ ଭୟରେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ମନ ଅସ୍ଥିର ରହିଥାଏ। ଲେଖକ ସବୁବେଳେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଥାଏ, ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ ମାଟି ଚେରିଥାଏ, ଏହିଁ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ଏହିଁ।" "ଲେଖକ ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଚାଲିଥାଏ, ରୋହକ ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟାଇ ଯାଏ, ସୂଚୀ ତ୍ୱରିତ ଚଳିଥିବା ଓ ଅଙ୍ଗବିକଳ ହୋଇ ସୂଇଁ ମୁହଁ ହୋଇଛି। କେହି ପୁରୁଣା, ଲମ୍ବା ଗଳା, ଲମ୍ବୋଦର, ଚଉଡ଼ା ଶୁକ୍ରଣ୍ଡ, ମୋଟ ଓଠ—ପାପ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଜନ୍ମ ନେଇଛି।" "ମୋର କଥା ଏଠିକି ହେଲା, ଆଉ କିଛି ଜିଜ୍ଞାସା ଥିଲେ ପଚାର।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ, "ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଟିକିଥାନ୍ତି। ତୁମେ କଣ ଭୋଜନ କର?" ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ, "ଆମର ଖାଦ୍ୟ ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଘୃଣା କରନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଆମକୁ ନିନ୍ଦା କରିବ। ଅପବିତ୍ର ଘର, କଫ, ପେଶାବ, ପଖାନ୍ଡ, ନାରୀଙ୍କ ଶରୀର ମଳ—ଏହି ସବୁ ଯେଉଁଠି ରହିଥାଏ, ସେଠି ପ୍ରେତମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଯାହା ନାରୀମାନେ ପୋଡ଼ି ଫେଲନ୍ତି, ଛିଟି ଦିଅନ୍ତି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ମଳ ମିଶିଥାଏ, ସେଉଁଠି ପ୍ରେତମାନେ ଖାଆନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମନ ଓ ଲଜ୍ଜା ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, ନ ନିବେଦନ ହୁଏ, ନ ନିୟମ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ପ୍ରେତମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସମ୍ମାନ ହୁଏନି, ନାରୀମାନେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେଉଁଠି ପ୍ରେତମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୋଜନ କଥା କହିବାରେ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ଲାଗୁଛି, ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।" "ହେ ତପସ୍ବୀ, ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଶେଷ ହୁଏ, ଏହି ଉପାୟ ଆମକୁ କହ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ଏକରାତ୍ର, ଦ୍ୱିରାତ୍ର, କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତ ନିୟମିତ ଭାବେ କରିଲେ, ମଣିଷ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ଦିନେ ଏକ, ତିନି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିକୁ ସେବା କରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କରୁଣା ରଖେ, ସେ କେବେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ସମ୍ମାନ-ଅପମାନ, ସୁନା-ମାଟି, ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖେ, ସେ କେବେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ପ୍ରେତ ଯୋନିର କାରଣ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।