ଏକ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଏବଂ ଭକ୍ତିମୟ ଭାବରେ ପୁରାଣର ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ସ୍ରୀଧରଙ୍କ ମୁହଁକୁ ନମସ୍କାର, କେଶବଙ୍କ କେଶକୁ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧରଙ୍କ ପୃଷ୍ଠକୁ, ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ବରଦଙ୍କ ପାଦକୁ ନମନ କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଖଡ୍ଗ, ଗଦା ଏବଂ ପରଶୁଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱନାମରେ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକାର, ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧ ଏବଂ କଳ୍କି—ଏହି ଦଶାବତାରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ। ସମସ୍ତ ପାପ ସଂହାର ପାଇଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ଧର୍ମର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଶାସକ, ମହାବଳୀ ଯମ ଭଗବାନ୍, ତାଙ୍କ ମହିଷଉପରି ଅସୀନ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମନ। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ଚମତ୍କାରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି, ନରକର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହାଯାଏ। ଯମ, ଧର୍ମରାଜ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନ୍ତକ, ବୈବସ୍ୱତ, କାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସଂହାରକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବୃକୋଦର, ଚିତ୍ରା, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ନୀଳ, ଦଧ୍ନ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବୈତରଣୀ ନଦୀ, ଯାହା ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ପାପ ନାଶିନୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଠି, ଏ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ମୋର ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କର; ଯମଦ୍ୱାରର ଭୟାନକ ପଥରେ ବିଖ୍ୟାତ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଅଛି। ଏହି ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଏହି ନଦୀ, ଯାହା ପାପୀମାନେ ସହଜରେ ଟପିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରେ। ଏହି ନଦୀର ଭୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୁଡ଼ି ଯାନ୍ତି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି; ଯିଏ ଏହି ଭୟାନକ ନଦୀକୁ ଟପିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି ନଦୀରେ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି; ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜିଲେ ବୈତରଣୀ ନଦୀ କେଶବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହି ନଦୀ ପାପ ନାଶିନୀ ଭାବେ ପୂଜିତ। ଏହି ନଦୀ ଟପିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦାନ କରିବି; ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବୈତରଣୀ ନଦୀର କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜିଛି, କେଶବଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ; ହେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଜଗତ୍ନାଥ, ମୋତେ ସଂସାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ମୁଁ କେବଳ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବି; ଏଠି ନବତି ତନ୍ତୁରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ଜନଉ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆନନ୍ଦରେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଏଠି ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଉଛି। ଏହିପରି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ଏହି ପଞ୍ଚ-ମୂକ ଦୀପ ତୁମ ପୂଜା। ହେ ମୂହ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭକ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ରସରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଉଥିବା ଏହି ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କର; ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାରେ ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି। ଶ୍ରୀୟଃକାନ୍ତ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ମହାସାଗର ମଥନରେ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଈ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନନ୍ଦା ନାମକ ଗାଈଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ। ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଏହି ଗାଈଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ, ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ସଦା ମୋତେ ଆୟୁ ଓ ପୁତ୍ରପୌତ୍ର ଦିଅ, ନନ୍ଦିନୀ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କପିଲା, ମୋ ଗତପାପ ଦୂର କର। ଗାଈ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ, ଗାଈ ମୋ ପଛରେ ରହୁନ୍ତୁ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଶିଙ୍ଗ ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ମୋ ସେବା କରୁନ୍ତୁ। ସୁରଭି ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ନଦୀ ଓ ସାଗର ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏପରି ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଦୈନିକ ଗାଈଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେବା ଉଚିତ; ସୁରଭିର ସନ୍ତାନମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ପାପନାଶିନୀ। ତିନି ଲୋକର ମାତୃ ଗାଈମାନେ ମୋ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଗଙ୍ଗା, ଶ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ରୋଗ ଦୂର କରନ୍ତି; ‘ପଂ, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନମଃ’—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ କମଳ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଚଂ’—ଚକ୍ରରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ; ‘ଶଂ’—ଶଂଖରୂପୀ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୂତମାନେ ଶଂଖଧାରଣ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ଚତୁର୍ବିଧ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ ଋଷିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଦୈନିକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ସେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ତାପମୁଦ୍ରା ଧାରଣ ଆବଶ୍ୟକ। ଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ, ବିଶେଷ କରି ଗୋପିକା-ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କଲେ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ। ଏହିପରି ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଭାବେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ; ଯେଉଁ ଚଣ୍ଡାଳ ଘରେ ତୁଳସୀ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଦୂତମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଠି ଥିବା ତୁଳସୀକୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ତରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ତଳେ ମହାଦେବ କହିଲେ: "ମୁଁ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି, କିଏ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ, ଯେଉଁଥିରେ ପୁତ୍ର, ପଉତ୍ର ବୃଦ୍ଧି, ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ?" "ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ବ୍ରତକୁ ପରମ ମନେ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏହା ପିତୃମାନେ ଦେବାଉଚିତ, ଏହି ବ୍ରତ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସାଧନ କରେ।" ଏହିପରି ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ଧର୍ମ, ଭକ୍ତି, ଦାନ ଓ ପୂଜାର ମହିମା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯାହା ଜୀବନକୁ ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ଓ ମୋକ୍ଷମୟ କରେ।