ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ କହିଲେ, “ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ହେବେ, ତାଙ୍କର ନାମ ହେବ ଜରତ୍କାରୁ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ ଦିଅ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମନେବ। ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ଗୋତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ ଏବଂ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ନାଗମାନେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସମ୍ମତି ସ୍ଥାପନ କରୁଛି। ତେଣୁ ଏବେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଆଦେଶକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସୁତଳ, ବିତଳ ଏବଂ ତୃତୀୟ ତଳାତଳ—ଏହି ତିନିଟି ଅଧିଷ୍ଠାନ ତୁମମାନେ ପାଇଛ। ଏଠାକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋ ଆଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର। ସପ୍ତମ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରୁହ। ତା’ପରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶର ଏକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେବେ। ସେ ହେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ—ଅର୍ଥାତ୍ ଗରୁଡ଼, ଯିଏ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଖାଇଦେବେ। ତା’ପରେ ତେଜସ୍ବୀ ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପମାନଙ୍କର ବଂଶ ନାଶ ପାଇବ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଘଟିବା—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କ୍ରୁର ଏବଂ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସର୍ପମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ ପାଇବେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ହେଲେ ତୁମେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କର। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ଗରୁଡ଼ କବଚ ଓ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ରୁହ। ଅନ୍ୟଥା ତୁମ ଉପରେ ବିନାଶ ଆସିବ। ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ ସୁତଳ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦରେ ମଣିଷ୍ଟି ରସାତଳରେ ଖେଳ କରି ରହିଲେ। ଏଭଳି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ସେମାନେ ପାତାଳରେ ଅନ୍ତଃକୁଷଳରେ ବସିଲେ। ସମୟ କେତେକ କଟିଗଲାପରେ ସର୍ପମାନେ ପୁନି ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ—ପାଣ୍ଡବ ବଂଶର ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ; କୌଣସି ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେ ଆମ ନାଶ କରିବେ। ତେବେ ତିନି ଲୋକରେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପୂଜିତ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆମ ଉପରେ ଏମିତି ଶାପ କାହିଁକି ଦେଲେ? ଦେବତା ବିଶ୍ୱଚିନ୍ତା ବ୍ୟତୀତ ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ। ସେଇ ଦେବତା ବୈରାଜ ମହଳରେ ବସନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁଷ୍କରରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି। ଚଳ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଯିବା—ସେ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତେବେ ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ। ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ। ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତର ଏକ ଶିଳା ଚୂଡ଼ାରେ ଶରଣ ନେଲେ। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ, ଏହା ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଶୀତଳ ଝରଣା ଝରିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲା। ଏହିଠାରୁ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ନାଗତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କେହି ଏହାକୁ ନାଗକୁଣ୍ଡ କହିଲେ, କେହି ଏହାକୁ ନଦୀ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳର ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ପବିଷକୁ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁ ମଣିଷ୍ୟ ପକ୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରେ, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ କେବେ ସର୍ପ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ। ଏଠି ପିତୃକର୍ମ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପରମ ପଦ ଦେବେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ସର୍ପମାନଙ୍କ ଭୟ ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ପଞ୍ଚମୀ ତିଥି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପାପନାଶିନୀ। କାରଣ, ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହେଲା। ଏହି ଦିନ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ତୀକ୍ତ ଓ ଆମ୍ଳ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି।” ଏଠି ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଶିବଦୂତୀ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ବିଧିବଦ୍ଧ କଲେ? ଏହା ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ମୋତେ କୁହ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ଶିବା ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଦେଇ ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ପହଁଚିଲେ। ତାଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଶିବଦୂତୀ। ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲା—‘ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉପସମ୍ହାର କରିଦେବି।’ ଏହି ସଂକଳ୍ପରେ ଦେବୀ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏକ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ରୁରୁ ନାମକ ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ନଗର ଥିଲା। ସେଠାରେ ସେ ଦୈତ୍ୟପତି ବସୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମୁଚି ପରି ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ। ବହୁଦିନ ପରେ ସେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ନଗରକୁ ଯାଇ, ବିଜୟ ଆଶାରେ ସେନା ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କଲେ। ସେ ଦୈତ୍ୟ ଉତ୍ଥିତ ହେବା ସହିତ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ବେଗରେ ବଢ଼ିଗଲା। ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଉପରେ ବନ୍ୟା ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ସର୍ପ, ମଗର ଓ ମାଛ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦଳ ସୁନ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ସମୁଦ୍ରରୁ ବିପୁଳ ରୂପେ ବାହାରିଲା। ସେଠାରେ ଦୈତ୍ୟ ସେନା ହାଥୀ ଓ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଘଣ୍ଟା ଓ ବହୁତ ଧନ ନେଇ ଆସୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମାଛ ରୂପ ଧରି ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ। ସୁନା ଦୂରେ ନିବିଡ଼ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଜଳର ଧାରରେ ରୋହିତ ମାଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏକାଠି ହେଇ ଆସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବେଗ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ପରି ଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଦଣ୍ଡ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ବାଁଶ ନେଇ ଆସୁଥିଲେ। ରଥମାନେ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଯାଉଥିଲେ, ଝଣ୍ଡା ଫଡ଼ି ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭଲ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ନୌକାରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଅନୁସରୀମାନେ ବଡ଼ ତେଜପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ସେଠି ହାରିଗଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ସେଠାରେ ଧାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ ପଳାଇ ଗଲେ।