ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ନାଗମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ବଳ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଦଂଶନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଉଥିଲେ; କେବଳ ଦୃଷ୍ଟି ପାକିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଘଟୁଥିଲା; ଏପରି ନିଜ ନାଶ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏଠାଠାରି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଭୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ, କମଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ହେ ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ପାଦକ, ଆମକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂତ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଷ୍ଟ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର। ପ୍ରତିଦିନ ଆମେ ଦୁଃଖୀ, ଭୟଭୀତ ହେଉଛୁ। ମଣିଷ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭସ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କର ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଅ, ରୋଗ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ନାଗମାନେ ନିକଟକୁ ଡାକି, ବିଶେଷକରି ବାସୁକିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ନାଗଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଷ୍ଟମନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ମଣିଷ ଓ ଗୋ-ଧନକୁ ଦଂଶନ କରି ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ କରୁଛ। ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସଦା ମଣିଷମାନେ ଉପରେ ବିନାଶ ଆଣୁଛ; ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ଯୁଗରେ, ମୋର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ତୁମ ଜାତି ଉପରେ ବର୍ତ୍ତିବ। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଜନମେଜୟ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜା, ତୁମକୁ ନାଗ-ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଦେବେ। ଏବଂ ଗରୁଡ ତୁମର ପୁଅ ଓ ମାମାମାନେ ଖାଇଯିବେ; ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟମନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ବିନାଶ ଆସିବ।” ବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ ଏକହଜାର ନାଗବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରି, କେବଳ ଗୋଟିଏ ବଂଶ ରଖିଲେ। ଏହି ଶାପ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ନାଗ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ବିଷାକ୍ତ, କ୍ରୁର ଓ ଦଂଶନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆମକୁ କାହିଁକି ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଦି ଏଭଳି କ୍ରୁର ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ତେବେ କଣ? ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଗକୁ ଭକ୍ଷଣ କର।“ ତେବେ ନାଗମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ହେ ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ମଣିଷ ଓ ଆମ ପାଇଁ ସୀମା ଓ ଅଲଗା ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଶାପ ଯେଉଁଥିରେ ଜନମେଜୟ ଆମକୁ ନାଗ-ଯଜ୍ଞରେ ନଷ୍ଟ କରିବେ, ତାହା ଆମ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ଆଣିଦେବ।“ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେବେ; ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ କନ୍ୟା ଦିଅ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଅ ତୁମ ଉତ୍ତର ରକ୍ଷା କରିବେ। ଏହିପରି ମୁଁ ନାଗ ଓ ମଣିଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି କରୁଛି। ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ, ସୁତଳ, ବିତଳ ଓ ତଳାତଳ — ଏହି ତିନିଟି ଅଧିଷ୍ଠାନ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ସେଠାକୁ ଯାଅ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ସପ୍ତମ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରୁହ; ପୁନଃ ବୈବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ କଶ୍ୟପ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ବଂଶର ଏକ ସନ୍ତାନ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଦେବତା, ନାଗଭକ୍ଷକ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ। ସେ ତୁମର ସନ୍ତାନମାନେ ଓ ମାମାମାନେ ଖାଇଦେବେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହେବ। ଯେଉଁ ନାଗମାନେ କ୍ରୁର ଓ ଅନିୟମିତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। ତୁମେ କାଳାନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀଭୋଜନ କର; ଏବଂ ଯଦି ମଣିଷ ତୁମକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ଗରୁଡ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର; ନାହିଁଲେ ବିନାଶ ଆସିବ।“ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରି, ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ସୁତଳ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ରସାତଳରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ସେମାନେ ପାତାଳରେ ରହିଲେ, ଅନ୍ତଃକରଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସମୟ କେତେକ ବିତିଗଲାପରେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଭାରତ ବଂଶର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେବେ, ଦେବତାଙ୍କର ଚିକିର୍ଷାରେ ସେ ଆମ ବିନାଶ ଆଣିବେ। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ବିଶ୍ୱପୂଜିତ ପିତାମହ ଆମକୁ କିପରି ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି?” “ବିଶ୍ୱଚିନା ଦେବତା ବ୍ୟତୀତ ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ସେ ବୈରାଜ ନାମକ ମହଲରେ ବସିଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁଷ୍କରରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି। ଚଳ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଯିବା; ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଆମକୁ ବର ଦେଇପାରିବେ।” ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସମସ୍ତ ନାଗ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ। ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତରେ ପହଁଚି, ପାହାଡ଼ର ପାଶାଣ ଶିଳା ତଳେ ଶରଣ ନେଲେ। ନାଗମାନେ ଏପରି କ୍ଲାନ୍ତ ଦେଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଶୀତଳ ଝରଣା ଝରିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆରାମ ଦେଲା। ଏହାଠାରୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ନାଗତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। କିଛି ଏହାକୁ ନାଗକୁଣ୍ଡ ବୋଲି, ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ନଦୀ ବୋଲି କହିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳର ଏହି ତୀର୍ଥ ନାଗମାନେ ଦେଇଥିବା ବିଷକୁ ନଶ୍ୱ କରେ; ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ କେବେ ନାଗ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ନାଗଦୋଷ କେବେ ଆସେ ନାହିଁ।