ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯଥାଯଥି ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ଜାଣିଛ। ଏହି କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣ, କାରଣ ଏହା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ— “ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଉତ୍ସୁକତାବଶତଃ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା ଯଥାଯଥି ଘଟିଥିଲା, କହିଦେଉଛି। ବାଷ୍କଳଙ୍କର ବନ୍ଧନ ବିଷୟରେ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛ; ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ପୁନି, ଭୀଷ୍ମ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଯୁଗରେ ବଳି ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିଲେ, ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ। ବଳି ଏକାକି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ପୁନି ଦେବଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଦକ୍ଷେପ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ବାମନଙ୍କର ଅବତାର ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ବାମନ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ହୋଇ, ପୁନି ବାମନ ରୂପକୁ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ଏବେ ନାଗତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ପ୍ରଭଳ ତକ୍ଷକ, ନାଗମୁକୁଟି କର୍କୋଟକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ପଦ୍ମ ନାମକ ସର୍ପ; ମହାପଦ୍ମ, ଶଂଖ, କୁଳିକ ଏବଂ ଅପରାଜିତ—ଏହିମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଂଶଜ, ଏବଂ ଏହିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ସେମାନେ ବାକ୍ର, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଖ ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏମାନେ ଦୁର୍ବଳ ମାନବକୁ ଡସିଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଖ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଘଟୁଥିଲା; ନିଜେ ନିଜେ ନାଶ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ବିନାଶ ହେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଭୟରୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ପ୍ରାଚୀନ, କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ କହିଲେ— “ହେ ଦେବତାମନ୍ଦିର, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଆମକୁ ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନେ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ପ୍ରତିଦିନ ଆମେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ। ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏମାନଙ୍କ ଡସାରେ ରାଖ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ନାଶ ହେଉଛି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣି, ଯଥାଯଥ କରନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ତୁମେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଅ, ରୋଗ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନିଜ ନିଜ ଥାଉରେ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ପମାନେ, ବାସୁକିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ସର୍ପମାନେ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ— “ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ମାନବ ଓ ଗୋମାସ୍ତକୁ ଡସି ଦ୍ରୁତ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଉଛ; ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସଦା ମାନବ ଜାତିର ବିନାଶ କରୁଛ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତୁମ ବଂଶର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ। ଏହିପରି, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ଜନମେଜୟ ତୁମ ନାଶ କରିବେ ସର୍ପସତ୍ରରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ। ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ତୁମର ପୁଅ ଓ ମାମାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିବେ; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ଦିର ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ ହେବ।” ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ହଜାର ସର୍ପବଂଶକୁ ନାଶ କଲେ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ବଂଶ ବଞ୍ଚିଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଶାପ ଶୁଣି ସର୍ପମାନେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମର ସ୍ୱଭାବ ବାକ୍ର; ଆପଣ ନିଜେ ଆମକୁ ବିଷାକ୍ତ, କୠର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆମକୁ କାହିଁକି ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ମୁଁ ଯଦି ତୁମକୁ ବାକ୍ର ଇଚ୍ଛାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ତେବେ କି? ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଚଳିଥିବା ଅନୁସାରେ ଭକ୍ଷଣ କର।" ସର୍ପମାନେ ପୁନି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ହେ ଦେବତାମନ୍ଦିର, ମାନବ ଓ ଆମ ପାଇଁ ସୀମା ଓ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ଏକ ଚୁକ୍ତି କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେ ମାନବ ଜନମେଜୟ ଆମକୁ ସର୍ପସତ୍ରରେ ନାଶ କରିବେ, ଏହା ଆମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ହେବ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଜନ୍ମ ନେବେ। ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ନାଗକନ୍ୟା ବିବାହ କରାଯିବ; ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିବ। ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରି, ରକ୍ଷା କରିବ। ଏହିପରି ମୁଁ ନାଗମାନେ ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି। “ଏହିପରି, ମୋର ଆଦେଶ ଶୁଣ: ସୁତଳ, ବିତଳ ଓ ତଳାତଳ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ନାଗଲୋକ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଉଛି। ସେଠାରେ ଯାଅ, ଏବଂ ମୋର ଆଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ସପ୍ତମ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରୁହ; ପୁନି ବୈବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ କଶ୍ୟପ ଆଉ ଏକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିବେ। “ସେ ହେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ପଭକ୍ଷୀ। ସେତିବେଳେ ସର୍ପମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ସୁପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେବେ। ଏହି ଘଟଣା ନିଶ୍ଚିତ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସର୍ପ କୠର ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ପାଇବେ। “ଯଥାକାଳ ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭକ୍ଷଣ କର, ଏବଂ ମାନବମାନେ ତୁମକୁ କ୍ଷତି କଲେ। ଯେଉଁ ମାନବ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ଗରୁଡ଼ ବନ୍ଧନ ଓ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ରୁହ, ଅନ୍ୟଥା ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ପାଇବ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ସର୍ପ ସୁତଳ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ରସାତଳରେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦୁହିଁ ଦେଇ, ସର୍ପମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲେ।