ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏଭଳି—ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ବାସ୍କଲୀ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।" ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟବାଦିତ୍ୱକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ହେ ଦାନବମୁକ୍ୟ, କ'ଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି ବୋଲି କୁହ? ଏହି ହାତରେ ଥିବା ପାଣି ତୁମେ ଦେଇଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯାହା ଚାହଁ ମୋତେ କୁହ।" ବାସ୍କଲୀ ଏହିପରି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଖି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଭକ୍ତି ଚାହଁଉଛି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ହେଉ। ଏବଂ ମୁଁ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯିବି, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।" ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଲେ, "ଏହି ଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ରୁହ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବରାହ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ବାସ୍କଲୀ ସେଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆବୃତ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଛାଡିଦେଲେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟତା ପ୍ରମାଣ କଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ଲୋକ ଅଧିକାର କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ବାସ୍କଲୀ ପାତାଳରେ ଖୁସିରେ ବସିଲେ, ଶକ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହି ବିଶ୍ୱଗୁରୁଙ୍କ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପ, ଯାହା ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ଡେଉଁର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ଭାବେ ତୁମକୁ କୁହିଲି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମାନବ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ଡେଉଁ ଦେଖିଲେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ, ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା, ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅପରାଧ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପୀ ଜନ, ଯୁଗ ଅନୁକ୍ରମ ଦେଖନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଡେଉଁ ଦର୍ଶନରେ ତାଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ତିପୁଷ୍କରା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ବାସ୍କଲାଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ବାଲିଙ୍କୁ ବନ୍ଧିବା ବେଳେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପ ଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି କଥା ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି—ବିରୋଚନ ପୁତ୍ର ବାଲି ଏଖଣି ପାତାଳରେ ବସିଛନ୍ତି। କିପରି ନାଗତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି? ଏଠାରେ କିପରି ଶିବଦୂତୀ ଆସିଲେ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ କଲେ? କିଏ ପୁଷ୍କରକୁ ଆକାଶକୁ ନେଇଗଲେ? ବାସ୍କଲାଙ୍କ ବନ୍ଧନ କିପରି ହେଲା? ବିଷ୍ଣୁ ପୃଥିବୀ ଚାରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ କଣ ଥିଲା? ସତ୍ୟ କଥା କୁହନ୍ତୁ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମହତ୍ ଲାଭ ମିଳେ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥାଇବି। ବାସ୍କଲାଙ୍କ ବନ୍ଧନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ପଦ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା—ଏହା ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ପୁନି, ଭୀଷ୍ମ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ବାଲି ତିନି ଲୋକ ଅଧିକାର କଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କଲେ। ବାଲି ଏକାକି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଲେ, ପୁନି ବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀ ଚାରିଥିଲେ।" "ଏଠି, ନାଗତୀର୍ଥ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ, ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ଶଂଖ, କୁଳିକ ଓ ଅପରାଜିତ—ଏହିମାନେ କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।" "ଏହି ନାଗମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କ ଦଶାରେ ଦୁର୍ବଳ ମାନବ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି, ମାନବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଅସ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଦିନକୁ ଦିନ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆସୁଥିଲା, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।" "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଭୟରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ବୋଲିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଦିନକୁ ଦିନ ଆମେ ଭୟରେ ଅତି କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଛୁ। ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭସ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ନାଗମାନେ ନଶ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି।'" "ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ରକ୍ଷା ଦେବି। ତୁମେ ଭୟ ଓ ରୋଗ ଛାଡ଼ି ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।' ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖୁସିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଫେରିଗଲେ। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନାଗମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଏବଂ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାସୁକି ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ନାଗମାନେ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ—'ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଷ୍ଟ ନାଗମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇଯାଉଛନ୍ତି।