ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଇରାବତ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁଦ୍-ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ୱର ହେଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଏକ ହଜାରମା ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ ହେବିପାରିବିନାହିଁ। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ କଣ ଗଣନୀୟ? ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କାମ କରିବି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆମ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣ ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ ମୋତେ କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି? ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ଗାଈ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ତିନି ଲୋକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ—ସବୁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଶକ୍ର ମୋ ଘରକୁ ଆସି, ବାଷ୍କଳିଙ୍କ ଠାରୁ ଦାନ ନେଇଥାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଠାରୁ ନୁହେଁ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଓ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ ହେବ। ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭିକ୍ଷୁକ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ; କିନ୍ତୁ ବିଶେଷକରି ଆପଣ, ଏଠାରେ କେବେ ମନ କ୍ଷୁଦ୍ର କରନ୍ତୁନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋତେ ବିଶେଷ ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ଯେ, ତିନି ପଦ ଭୂମି ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗ୍ରାମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଭୂମି, ଧନ, ଏବଂ ରମଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖି ଜରାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବା ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏମିତି ଏହି ଭୂମି ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭି ଭଗବାନ୍ ବାମନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଫେରାଇ ଦେଇଦେବି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣ ମୋପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ବାଷ୍କଳି ଏପରି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଉଶନା, ଦାନବପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣ ରାଜ୍ୟଧର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ। କି ଦିଆଯିବ ଏବଂ କାହାକୁ ଦିଆଯିବ, ଏହା ଆପଣ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ବିଚାର କରି, କି ଉଚିତ ଅନୁଚିତ ତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣ ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ସମାପ୍ତିରେ ଆପଣ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଯିବେ। ଏହି ବାମନ ବାସ୍ତବରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ନିତ୍ୟ। ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସେ ନିଜେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ଆଗରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ପିତା, ମାତା, ବନ୍ଧୁବର୍ଗଙ୍କ ନାଶକ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶ ନାଶ କରିବେ। ସେ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ। ଏହି ଠକେଇବା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ହାରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ବାମନ ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି। ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ—ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦେଉନ୍ତୁନାହିଁ। ମକ୍ଷିର ପାଦ ଯେତିକି ଭୂମି ଦେଇଦେବେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବେ—ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏହି ସତ୍ୟ। ପ୍ରାଚାର୍ୟ ଏପରି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଷ୍କଳି ପୁନି କହିଲେ: "ମୁଁ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି। ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା କରିବା ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ। ଯଦି ଏହି ବାସ୍ତବରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ତେବେ ମୁଁ ଚାଏଁଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କେହି ନାହିଁ। ଯଦି ସେ ମୋଠାରୁ ଦାନ ନେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଦେବମାନେ ପାଇଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ। ଯାହାକୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଯୋଗୀମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେଉଁଠିକୁ ଆଜି ମୁଁ ଦେଖିଛି। ଯେଉଁମାନେ କୁଶ ଓ ପାଣି ଧରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମାତ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହିପରି କଥା କହିଲେ, ମୋ ପ୍ରତି ମୋଦ୍ ମଧ୍ୟ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶିକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଶୈଶବରୁ ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ—ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଆସିଲେ, କିଛି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ କହେଁ, ଗୁରୁଦେବ, ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବି; ବାମନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। ଯେଉଁ ଦାନ ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ଦିଏନାହିଁ, ସେହି ଦାନ ନିର୍ମଳ; ଯେଉଁ ଦାନ କଷ୍ଟ ଦିଏ, ସେ ଦୁଷିତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ଶର୍ମିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଲେ। ବାଷ୍କଳି କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଭୂମି ମୁଁ ଦେଇଦେବି।" "ମାତ୍ର ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦେଲେ ମୋତେ ଅପମାନ ହେବ," ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ଏହି ସତ୍ୟ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଚାହିଁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି। ଦାନୁପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ।" ବାଷ୍କଳି କହିଲେ, "ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା, ବାମନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋଠାରୁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସୁଖରେ ବସନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ବାଷ୍କଳି ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦେଇଦେଲେ। ତାଳପାଣିରେ ଜଳ ଦେଇ ଦାନ କରାଗଲା; "ହରି ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।" ଦାନବମାନେ ରାଜା ଏହି ଦାନ ଦେଇବା ସହିତ, ହରି ବାମନ ଆକୃତି ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏବେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ଯାଇଲେ। ଦାନବମାନଙ୍କ ନିବାସ ଦେବତାଙ୍କ ବାୟଁ ପାଦ ତଳେ ରଖାଗଲା। ଏଠାରେ, ଭଗବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଥମ ପଦ ରଖିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ଧ୍ରୁବରେ, ତୃତୀୟ ପଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭେଦିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଠୁଣ୍ଡର ଅଗ୍ରଭାଗରୁ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭେଦିଗଲା, ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳ ବାହାରିଗଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସହିତ, ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ଧ୍ରୁବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ବଢ଼ି, ସେଉଁ ପ୍ରବାହ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଧୋଇଗଲା। ଭୂମିରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଏହି ପଦଚିହ୍ନ "ବୈଷ୍ଣବ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ କେହି ସେଉଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସେଉଁ ପୁଷ୍କର ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି...